Klei mrâo ala c\ar pô:

 

- Lo\ dơ\ng hlăm klei bi k[^n tal 8, Quốc hội 13, hruê anei Quốc hội bi k[^n hlăm sang bi k[^n, hmư\ khua dhar brua\ duh mkra Quốc hội Nguyễn Văn Giàu hâo mdah kơ boh tu\ dưn brua\ ksiêm dlăng klei mko\ w^t brua\ duh mkra hlăm du\m klei knu\k kna duh bi liê, brua\ knu\k kna duh mkra, lehana\n klei kơ ngăn prăk hluê Hdră mtru\n mrô 10 mơ\ng Quốc hội kơ Hdră mđ^ kyar brua\ duh mkra ala [uôn 5 thu\n 2011 – 2015, lehana\n bi trông ]hai kơ du\m brua\ adôk mâo klei blu\ mdê mdê mơ\ng klei hâo mdah anei. Êlâo ana\n, hlăm klei bi k[^n hruê mbruê, Quốc hội bi trông ]hai kơ brua\ duh mkra ala [uôn thu\n 2014, lehana\n brua\ knua\ kơ thu\n 2015. Hlăm klei bi k[^n tlam mbruê, phung bi ala Quốc hội bi trông ]hai lehana\n ma\ klei blu\ kơ boh tu\ dưn klei knu\k kna ba yua ngăn prăk thu\n 2014, t^ng mka\ nga\n prăk knu\k kna lehana\n hdră mbha ngăn prăk gưl dlông bi liê kơ thu\n 2015.

 

- Khua knu\k kna mrâo mâo hra\ mtru\n brei Knơ\ng brua\ sang c\ư\ êa du\m c\ar, [uôn pro\ng hla\m Trung ương jêc\ bi hluê nga\ du\m brua\ rơ\ng klei ja\k êđa\p hla\m êlan klông ti du\m kr^ng  Dap Kngư, kr^ng c\ư\ c\hia\ng. Hluê ho\ng ana\n, jing ti du\m c\ar Dap Kngư leh ana\n kr^ng c\ư\ c\hia\ng adôk mâo klei mnuih [uôn sang ba yua  du\m boh mran, kdra\p mnơ\ng c\o\ng mkra mjing ma\ pô pioh ga\n êa hnoh, êa krông amâo rơ\ng klei ja\k êđa\p leh ana\n mâo leh du\m klei truh pap m`ai nga\ luc\ liê kơ mnuih leh ana\n nga\n dra\p mơ\ng mnuih [uôn sang. C|i\a\ng bi mkhư\ klei truh mse\ si anei, Khua knu\k kna brei du\m Knơ\ng brua\ sang c\ư\ êa du\m c\ar, [uôn pro\ng hla\m Trung ương jêc\ bi g^t gai duah dla\ng du\m anôk, kr^ng wa\l mnuih [uôn sang ti alu\ wa\l khăng ba yua du\m boh mran, kdra\p mnơ\ng c\o\ng mkra mjing ma\ pô pioh ga\n êa hnoh, êa krông; khut khat amâo dưi lui mnuih [uôn sang ba yua du\m kdra\p mnơ\ng c\o\ng mkra mjing ma\ pô amâo rơ\ng klei êđa\p ja\k ôh pioh ga\n êa hnoh, êa krông nga\ hma\i djo\ kơ klei suaih pral, klei hd^p leh ana\n nga\n dra\p mơ\ng mnuih [uôn sang. G^t gai Knơ\ng brua\ êlan klông du\ mdia\ng bi hgu\m ho\ng du\m Knơ\ng Dhar brua\ djo\ tuôm mơ\ng alu\ wa\l po\k nga\ mtam du\m hdra\ msir c\ia\ng rơ\ng klei ja\k êđa\p kơ mnuih [uôn sang ga\n êrô nga\ brua\ lo\ hma leh ana\n brua\ knua\ hla\m klei hd^p aguah tlam.

 

- K’ia\ng khua knu\k kna Hoàng Trung Hải mta\ kơ phu\n brua\ lo\ hma mb^t ho\ng ]ar Quảng Ninh pral mghaih msir boh mơ\ng klei êa lê], bi hơ^t klei hd^p mda mnuih [uôn sang mơ\ng klei m]ah knơ\ng kdơ\ng êa Đầm Hà Động ti sa\ Quảng Lợi, kdriêk Đầm Hà. Tui si klei Dhar brua\ g^t gai brua\ mdrơ\ng ho\ng klei truh tưl yăn adiê ngă, lehana\n tui duah do\ng đru ]ar Quảng Ninh hâo mdah pral hruê 30/10, klei m]ah knơ\ng kdơ\ng êa Đầm Hà Động ti sa\ Quảng Lợi, kdriêk Đàm Hà ba klei êa lip truh kơ sa kr^ng wa\l mnuih [uôn sang dôk hla\m kr^ng nah tluôn, hmăi amâo mâo jăk kơ klei hd^p mda mnuih [uôn sang. }ia\ng mghaih msir pral boh klei, bi hơ^t klei hd^p mnuih [uôn sang, K’ia\ng khua knu\k kna Hoàng Trung Hải mta\ kơ Knơ\ng brua\ sang ]ư\ êa ]ar Quảng Ninh g^t gai brua\ krơ\ng mgang kơ knơ\ng êa, pral mghaih msir boh mơ\ng klei truh tơl, bi hơ^t klei hd^p mda mnuih [uôn sang, ksiêm dlăng bi kla\ mta phu\n truh klei m]ah knơ\ng kdơ\ng êa anei, lehana\n klei đua klam mơ\ng êpul brua\ lehana\n mnuih djo\ tuôm.

 

- Hluê si Knơ\ng dla\ng knơ\ng brua\ t^ng yap, Phu\n brua\ hdra\ kc\ah leh an\n duh bi liê, pra\k ka\k mâo ba w^t  mơ\ng ba c\h^ mnơ\ng kơ ala tac\ êngao mlan 10 hluê si t^ng mâo hla\m brô 13 êklai 200 êkla\k dolar My, đ^ 4,5% mka\ ho\ng mlan êlâo, hla\m ana\n ba c\h^ mnơ\ng kơ ala tac\ êngao mơ\ng du\m anôk brua\ mâo pra\k duh bi liê ala tac\ êngao, t^ng wa\t êa pui ka mkra mjing mâo 8 êklai 900 êkla\k dolar My. T^ng kluôm hla\m 10 mlan êgao, pra\k ka\k mâo ba w^t mơ\ng ba c\h^ mnơ\ng kơ ala tac\ êngao hla\m kluôm ala hluê si t^ng mâo 123 êklai 100 êkla\k dolar My, đ^ 13,4% mka\ ho\ng gưl anei thu\n dih. Pra\k blei ba du\m mta mnơ\ng yua kơ brua\ duh mkra lu h^n mka\  ho\ng gưl anei thu\n dih, hla\m ana\n mâo: ma\i mo\k, kdra\p mnơ\ng yua mka\n; êa săng, êa pui, msei hjei, mnơ\ng ê`uôt ê’un, mnơ\ng yua kơ brua\ pâk m`am, ta\ kc\oh, jep guôk hdruôm jơ\ng; ôtô.

 

- Hruê mbruê, adu\ brua\ lo\ hma kdriêk {uôn Đon, ]ar Daklak hgu\m ho\ng knơ\ng brua\ mđ^ kyar brua\ lo\ hma Phương Nam mko\ mjing klei bi trông ]hai hla\m đang ktrâo ata\t brua\ pla mjing ktơr djuê mrâo Max07. Ti anôk ktrâo ata\t ana\n, du\m go\ êsei mnuih [uôn sang sa\ Êa Huar, kdriêk {uôn Đon mâo leh knua\ druh Knơ\ng brua\ lo\ hma Phương Nam hưn mthâo kơ mjeh ktơr Max07. Mơ\ng anôk lông bi hmô pla mjeh ktơr anei mâo klei djo\ guôp ho\ng yăn adiê, lăn ala hlăm alu\ wa\l. Anôk lông ba pla mjeh anei ti sa\ Êa Huar mâo ba w^t boh mnga giăm 9 tôn/ha, kdlưn h^n 2 tôn mka\ ho\ng mjeh ktơr mkăn hla\m sa wưng pla. }ia\ng kơ ktơr mboh, knơ\ng brua\ mta\ mtăn kơ mnuih [uôn sang êjai ba pla mjeh anei bi pla djo\ yăn, amâo mâo pla kiêr…brua\ ba pla mjeh ktơr djuê mrâo Max07 lông bi hmô anei mjing klei găl kơ mnuih [uôn sang hla\m ]ar mâo klei găl ruah mjeh kơ pô pla, đru mđ^ boh mnga klei ma\ brua\ knua\.

 

- Hruê mbruê, Adu\ brua\ lo\ hma leh ana\n Mđ^ kyar kr^ng [uôn sang kdriêk {uôn Đon, c\ar Dak lak bi hgu\m ho\ng Knơ\ng brua\ TNHH mđ^ kyar brua\ lo\ hma Phương Nam mko\ mjing klei k[^n trông ti lo\ hma djuê mjeh ktơr mrâo Max07. Ti anôk bi trông, du\m go\ êsei mnuih [uôn sang ti Sa\ Êa Hoa, kdriêk {uôn Đon mâo phung knua\ druh mơ\ng Knơ\ng brua\ TNHH mđ^ kyar brua\ lo\ hma Phương Nam hưn mthâo kơ mjeh ktơr djuê mrâo Max07. Mơ\ng gru hmô ba pla mdah dla\ng  brei [uh: mjeh ktơr djuê mrâo Max07 `u djo\ guôp ho\ng la\n ala êa juôr yan adiê ti alu\ wa\l. Gru hmô lông ba pla ti sa\ Êa Hoa ho\ng mjeh ktơr anei mâo boh mnga gia\m 9 tôn/1ha, đ^ h^n 2 bliư\ mka\ ho\ng mjeh ktơr mka\n pla hla\m sa ana\n yan. C|i\a\ng dưi mâo klei tu\ pro\ng, Knơ\ng brua\ mta\ kơ mnuih [uôn sang răng s^t ba pla mjeh ktơr Max07 c\ia\ng ba pla bi djo\ yan, amâo pla kpal ôh… Brua\ ba pla mjeh ktơr djuê mrâo Max07 pioh kơ mnuih [uôn sang dla\ng mjing klei ga\l kơ mnuih [uôn sang [uh thâo klei hro\ng ruah djuê mjeh hla\m brua\ pla mjing, đru mguôp mđ^ hnơ\ng boh mnga mâo.

 

- Hruê mbruê, ti ]ar Nam Định, phu\n brua\ lo\ hma hgu\m ho\ng Knơ\ng brua\ sang ]ư\ êa ]ar Nam Định mko\ mjing klei bi k[^n “ksiêm w^t brua\ pla mjing yan hjan thu\n 2014, prăp êmiêt tru\n kơ brua\ pla mjing yăn puih mnga thu\n 2014 – 2015 du\m ]ar nah Dưr, bi trông ]hai kơ hdră mko\ w^t brua\ mdiê braih Việt Nam”. Phu\n brua\ lo\ hma bi trông ]hai kơ brua\ anei truh kơ thu\n 2020 ana\p mđ^ h^n klei tu\ dưn, lehana\n ai ktang brua\ bi ktưn mơ\ng mdiê braih Việt Nam…Đru mguôp klei blu\ kơ hdră brua\, lu phung bi ala bi la], năng lo\ bi kla\ brua\ pla mjing mdiê kuê hla\m du\m kr^ng, boh nik kr^ng Dap Mnai Krông Hồng, ruah mjeh pioh ]h^ hlăm ala ]ar lehana\n ]h^ kơ ala ta] êngao, ru\ mdơ\ng sang măi mkra mjing pro\ng, mđ^ kyar brua\ bi mguôp plah wah phung pla mjing ho\ng phung duh mkra.

 

- Knơ\ng brua\ sang c\ư\ êa c\ar Thừa Thiên - Huế mrâo dla\ng bi mkla\ hdra\ brua\: “ Duh bi liê ru\ mkra wa\l anôk mjưh mdei ho# mran dêc\ đue# kơ ang^n êbu\, mguôp ho\ng po\k phai kdru\n akan Thuận An” ho\ng ênoh pra\k bi liê truh gia\m 180 êklai pra\k. Hdra\ brua\ dưi po\k nga\ hla\m 4 thu\n, djo\ ho\ng klei c\ia\ng mjưh mdei, dêc\ đue# kơ ang^n êbu\ mơ\ng 300 – 500 boh ho# mran dja\p mta, đru mguôp bi mkhư\ [ia\ klei luc\ liê kơ mnuih leh ana\n nga\n dra\p ho# mran hla\m yan hjan êa l^p lêc\. Hluê si thâo, Kdru\n akan Thuận An jing kdru\n akan phu\n yua kơ brua\ nah tluôn hla\m brua\ trah wah ma\ akan hdang mơ\ng c\ar Thừa Thiên - Huế.

 

  Klei mrâo ala tac\ êngao:

 

- Hruê mbruê, ti [uôn pro\ng Viên chăn, Ala ]ar Lao Klei bi k[^n Khua phu\n bruă kriê dlăng wa\l hd^p mda ASEAN amâo mâo klă klơ\ng gưl tal 15 mjưh rue# leh jăk siam. Ti anôk bi k[^n, phung Khua phu\n bruă ksiêm dlăng leh du\m bruă ru\ mdơ\ng [uôn pro\ng kjăp kơ brua\ bi mdoh wa\l hd^p mda, bi trông ]hai bruă đru hgu\m êdei ana\p mơ\ng ASEAN hlăm bruă kriê dlăng wa\l hd^p mda, hlăm ana\n mtru\t mđ^ du\m klei m^n mrâo kơ klei đru hgu\m kriê dlăng klei hd^p mda doh hlăm alu\ wa\l. Ti anôk bi k[^n, phung Khua phu\n bruă mklă mklơ\ng bruă hro\ng ruah alu\ răng mgang hlô mnơ\ng dliê leh ana\n kmrơ\ng dliê  mkuôm ASEAN dôk hlăm du\m alu\ wa\l lăn ]ar kriê mgang. {ri gưl anei, phung Khua phu\n bruă mđup brei hră tu\ yap kơ 10 boh [uôn pro\ng mâo mă klei Pah mni ASEAN kơ [uôn pro\ng hơ^t kjăp wa\l hd^p mda gưl tal 3, hlăm ana\n mâo [uôn pro\ng Huế mơ\ng Việt Nam leh ana\n mđup brei hră tu\ yap {uôn pro\ng mâo klei găl mđ^ kyar wa\l hd^p mda doh mtah kơ 6 boh [uôn pro\ng, hlăm ana\n mâo Đà Lạt mơ\ng Việt Nam.

 

- Khua knu\k kna Ucraina Arseny Yatseniuk hruê mbruê bi mklă: Ucraina amra rơ\ng kjăp bruă mđoh ba êwa ]uh mơ\ng Nga găn kr^ng lăn mơ\ng ala ]ar anei ba truh kơ châu Âu. Blu\ hrăm ti ana\p phung khua êmua bruă năng lượng Ucraina leh klei bi tu\ ư kơ êwa ]uh ho\ng Nga, Yatseniuk [uah ăl kơ hdră bruă Hnoh đoh ba mơ\ng êgar Dhu\ng mơ\ng Nga, mđoh ba êwa ]uh găn êa ks^ truh kơ châu Âu. Yatseniuk m`ă klă: Ucraina amra rơ\ng kjăp bruă mđoh ba, amâo mâo brei Nga mâo klei găl ngă klei dleh dlan ho\ng Ucraina leh ana\n châu Âu ho\ng du\m êlan đ^ng mđoh ba êwa ]uh mkăn. Khua knu\k kna ăt brei thâo: `u amra dja\l mâo klei bi blu\ hrăm ho\ng Keh prăk quốc tế kơ hdră bruă đru prăk kăk kơ ala ]ar anei tla prăk blei êwa ]uh mơ\ng ala ]ar Nga.

 

- Khua mil ]hil Buốc-ki-na Pha-sô Blaise Compaore mrâo hưn mthâo klei mdei bruă, mb^t ana\n iêu mthưr mko\ mjing bi k[^n jao klei dưi kia\ kriê. Blu\ hrăm hlăm hdră mđung rup, `u hưn mthâo “prăp êmiêt” leh kơ klei bi trông ]hai “kơ wưng ]uê tluôn êdei kơnăn jao klei dưi kia\ kriê kơ 1 ]ô khua mil ]hil dưi ruah djo\ ho\ng hdră ngă phu\n agha mil mnuih [uôn sang”. Êlâo kơnăn, l^ng k’han hưn mthâo mko\ mjing 1 knu\k kna jing jai, ata\t ba ala ]ar hlăm wang 12 mlan êlâo kơ mko\ mjing 1 klei ruah khua leh ana\n mko\ mjing knu\k kna mrâo. L^ng k’han Buốc-ki-na Pha-sô srăng mâo asa\p mtru\n kăm êrô êbat m’măt mlam mơ\ng 7 m’mông hruê êlâo truh kơ 6 m’mông aguah hruê êdei. Du\m klei ngă lagreo đ^ lar ti Buốc-ki-na Pha-sô mơ\ng ako\ thu\n 2014, k`ăm bi kdơ\ng ho\ng hdră ]ia\ng bi tai wưng păn bruă mơ\ng khua mil ]hil thiăm 5 thu\n dơ\ng.

 

- Pô djă ako\ Knơ\ng bruă dla\ng du\m hdră bruă kơ châu Phi mơ\ng Phu\n bruă ho\ng ala ta] êngao Trung Quốc brei thâo: Trung Quốc amra po\k anôk mdrao mgu\n klei ruă Ebola ti Libêria hlăm wang 1 mlan kơ ana\p ]ia\ng đru kơ ala ]ar anei mkhư\ gang klei ruă anei tưp lar. Hlăm hnư đru brei kơ du\m ala ]ar Yu\ châu Phi kdơ\ng mgang ho\ng klei ruă Ebola, Trung Quốc amra mko\ mjing 1 anôk bruă mdrao mgu\n mâo 100 boh jhưng đih mdrao ti Libêria. Anôk bruă anei hluê si t^ng amra tu\ mă phung ruă duam tal êlâo hlăm wang 30 hruê kơ ana\p. Êngao kơnăn, 480 ]ô mnuih nga\ brua\ mdrao mgu\n Trung Quốc amra nao truh kơ Libêria. Phung nga\ brua\ anei amra kah mbha jing 3 êpul leh ana\n êpul tal êlâo mâo 160 ]ô mnuih sra\ng truh kơ Libêria hlăm wang 2 hruê kăm kơ ana\p. Êlâo kơnăn, djăp kdrăp mnơ\ng yua mdrao mgu\n ]ia\ng ba yua ba mơ^t nao truh leh kơ Libêria.