Klei mrâo ala c\ar pô:

 

- Tlam hruê mbruê, khua knu\k kna Nguyễn Tấn Dũng mb^t ho\ng phung khua êmua du\m phu\n dhar brua\ gưl dlông ma\ leh brua\ ho\ng phung khua kia\ kriê knơ\ng ]ar Quảng Ninh, kơ brua\ mđ^ kyar klei duh mkra ala [uôn hlăm ]ar. Khua knu\k kna Nguyễn Tấn Dũng bi mni du\m klei g^r, lehana\n du\m boh tu\ dưn klei mđ^ kyar hlăm djăp mta hlăm thu\n 2013, lehana\n 5 mlan ako\ thu\n mơ\ng Đảng bộ, brua\ sang ]ư\ êa, lehana\n mnuih [uôn sang ]ar Quảng Ninh. Bi mni kơ Quảng Ninh mâo leh klei g^r mđ^ mlih hdră ma\ brua\, khua knu\k kna mta\ kơ ]ar lo\ mđ^ mlih ktang brua\ kia\ kriê ]ia\ng bi mbrua\ h^n, pral h^n, mjing klei găl kơ mnuih [uôn sang, lehana\n phung duh mkra mâo klei đ^ kyar. Djo\ tuôm ho\ng brua\ Trung Quốc ba pra ktir duah êa pui HD 981 hlăm kr^ng wa\l êa ks^ Việt Nam, ngă soh ho\ng klei bhiăn quốc tế kơ êa ks^ thu\n 1982, ngă soh ho\ng klei leh bi tu\ ư plah wah dua ala ]ar Việt Nam – Trung Quốc, khua knu\k kna m`a\: Klei m^n sa hnơ\ng mơ\ng Đảng, Knu\k kna jing brei Trung Quốc bi kbia\ mtam pra ktir duah êa pui HD đue# mơ\ng kr^ng wa\l êa ks^ Việt Nam. Việt Nam mâo hdră êlan bi blah ho\ng klei êđăp ênang, hluê djo\ ho\ng klei bhiăn quốc tế. Khua knu\k kna la] kla\: Việt Nam ]ang hmăng mâo klei hgu\m mb^t ho\ng Trung Quốc, [ia\dah brei bi mâo klei thâo bi mpu\ kơ klei dưi êngiê lăn ]ar mdê mdê, lehana\n Việt Nam hlăk dôk t^ng ba yua hdră bhiăn kơ klei k]u\t hưn. Ăt ti mmông ma\ brua\, khua knu\k kna Nguyễn Tấn Dũng mb^t ho\ng phung khua g^t gai du\m phu\n dhar brua\ gưl dlông mâo leh klei m^n mghaih msir du\m klei ]ar Quảng Ninh akâo.

 

- Hluê nga\ Hruê la\n êa wa\l hd^p mda Dlông ro\ng la\n hruê 5/6 leh ana\n Hruê ka\m êa ks^ leh ana\n plao ks^ thu\n 2014, ti kdriêk Núi Thành, Knơ\ng brua\ sang c\ư\ êa c\ar Quảng Nam mko\ mjing leh klei nga\ m^t t^ng ho\ng ana\n “Bi nga\ brua\ c\ia\ng mkhư\ gang klei êa ks^ đ^ leh ana\n hgu\m kngan ra\ng mgang êa ks^ mtah doh.” Ho\ng 1.000 c\ô knua\ druh, mnuih [uôn sang leh ana\n đoàn viên êdam êra hluê nga\. Du\m thu\n gia\m, c\ar Quảng Nam a\t bi tla\ ana\p ho\ng du\m brua\ kơ la\n êa wa\l hd^p mda hla\m klei mjing [uôn pro\ng, ru\ mkra du\m brua\ nah gu\, wa\l tuh tia mkra mjing, brua\ hiu c\hưn dla\ng, mđ^ kyar brua\ trah wah ma\ akan hdangleh ana\n rông pla mnơ\ng hla\m êa ti kr^ng êa ks^, plao ks^…. Ti mmông nga\ m^t t^ng, K’ia\ng khua dla\ng Knơ\ng brua\ sang c\ư\ êa c\ar Quảng Nam Lê Va\n Thanh lac\ êdah kla\ leh klei yuôm bha\n mơ\ng Hruê ka\m Êa ks^, Plao ks^ Việt Nam c\ia\ng mđ^ klei thâo sa\ng leh ana\n brua\ nga\ mơ\ng du\m gưl brua\ Đảng, brua\ knu\k kna leh ana\n mnuih [uôn sang hla\m brua\ kriê dla\ng, ra\ng mgang leh ana\n mđ^ kyar h’^t kja\p nga\n do\, la\n êa wa\l hd^p mda êa ks^, plao ks^.

 

- Aguah mbruê, dhar brua\ mặt trận ]ar Kon Tum mtru\t mjhar hdră “Hrăm mb^t, đru mguôp ai tiê kyua êa ks^ plao ks^ lăn ]ar pô”, mâo êbeh 300 ]ô phung bi ala du\m klei đăo, phung thâo lu, phung đoàn viên hlăk ai, phung knua\ druh, mnuih ma\ brua\ knu\k kna lehana\n mnuih [uôn sang kluôm ]ar sa ai. Ti knăm mtru\t mjhar ana\n, k’ia\ng khua dhar brua\ tuyên giáo mơ\ng brua\ đảng ]ar Kon Tum Ngô Trường Sơn hâo hưn kơ boh klei wa\l êa ks^ ngo\, la] kơ mnê] jhat, lehana\n djăp klei t^ng bo\ ho\ng klei [ai mơ\ng phung khua kia\ kriê Trung Quốc kơ klei ]ia\ng plah mia\ jih wa\l êa ks^ ngo\, lehana\n ngă klei bi ru\ng hlăm alu\ wa\l. Leh knăm mtru\t mjhar, du\m êpul brua\, mnuih mâo leh klei bi mguôp giăm 1 êklai 500 êklăk prăk đru kơ phung knua\ druh l^ng kahan hlăk dôk ngă brua\ hlăm wa\l êa ks^ Hoàng Sa. Trần Bình Trọng, khua dhar brua\ mặt trận Việt Nam ]ar Kon Tum brei thâo; srăng pral ba ênoh prăk anei truh kơ phung knua\ druh, l^ng kahan hlăk dôk ngă brua\ ti kr^ng êa ks^ Hoàng Sa.

 

- Klei hâo hưn hla\m knhal jih tlam mbruê, kyua mơ\ng Knơ\ng brua\ ksiêm dla\ng brua\ trah wah ma\ akan hdang Việt Nam, Phu\n brua\ lo\ hma leh ana\n mđ^ kyar kr^ng [uôn sang mrâo brei thâo: Hruê mbruê, Trung Quốc ba yua hla\m brô 35 boh ho# mran trah wah ma\ akan msei ho\ng klei đru mơ\ng 2 boh ho# mran ksiêm dla\ng êa ks^ arưp bi mhu\i ho# mran trah wah ma\ akan hdang mơ\ng mnuih [uôn sang Việt Nam. Trung Quốc a\t dôk kriê hla\m brô 115 boh ho# mran, mâo ho# mran ksiêm dla\ng êa ks^, ho# mran trah wah ma\ akan bi mkhư\ du\m boh ho# mran nga\ brua\ djo\ hdra\ bhia\n mơ\ng Việt Nam nao gia\m ho\ng pra ktir duah êa pui HD-981 c\ia\ng mtô mblang iêo lac\ brei Trung Quốc ba mđue# pra ktir duah êa pui leh ana\n du\m ho# mran mgrông mgang mơ\ng kr^ng wa\l êa ks^ Việt Nam. Hruê 4/6, du\m boh ho# mran Ksiêm dla\ng wal trah wah ma\ akan hdang Việt Nam lo\ dơ\ng bi kdơ\ng ktang ti anôk kbưi ho\ng  pra ktir duah êa pui HD-981 mơ\ng Trung Quốc  mơ\ng 7-9 hải lý c\ia\ng mtô mblang iêo lac\ bi kdơ\ng ho\ng Trung Quốc ba dưm pra ktir duah êa pui soh ho\ng hdra\ bhia\n ti êa ks^ Vịêt Nam. Ti anôk dưm pra ktir duah êa pui ana\n, Trung Quốc a\t dôk kriê hla\m brô 115 boh ho# mran nga\ brua\ t^ng kơ Ngo\ Ngo\ Dhu\ng mơ\ng pra ktir duah êa pui HD-981, 1 boh êdeh phiêr suang dla\ng dar hiu ju\m wa\l anôk pra ktir duah êa pui anei. Kha\ sna\n, ho# mran trah wah ma\ akan hdang Việt Nam pral thâo, dar dêc\ êđa\p ênang ho\ng klei gang mkhư\ mơ\ng ho# mran Trung Quốc lo\ dơ\ng trah wah ma\ akan hdang ti êa ks^ pô. Êpul ksiêm dla\ng wa\l trah wah ma\ akan hdang leh ana\n mnuih [uôn sang trah wah ma\ akan Viêt Nam a\t khut khat dôk kriê  ra\ng mgang klei dưi kriê dla\ng mơ\ng la\n c\ar pô ti êa ks^.

 

- Hruê mbruê, êpul phung bi ala Hội đồng nhân dân ]ar Dak Nông mâo Điểu kre\, khua Hội đồng nhân dân dja\ ako\, lehana\n phung bi ala Hội đồng nhân dân wa\l krah Gia Nghĩa mâo leh klei bi tuôm ho\ng mnuih [uôn sang sa\ Dak Nia, wa\l krah Gia Nghĩa. Ti anôk bi k[^n ana\n, mâo lu mnuih [uôn sang bi kdơ\ng ktang ho\ng klei Trung Quốc ba pra ktir duah êa pui HD 981 soh ho\ng klei bhiăn hlăm wa\l êa ks^ Việt Nam hlăm êbeh 1 mlan êgao, lehana\n bi êdah klei sa ai ho\ng djăp hdră đảng, lehana\n knu\k kna bi kdơ\ng. Êngao ana\n mnuih [uôn sang akâo kơ du\m gưl, dhar brua\ djo\ tuôm ksiêm dlăng, mghaih msir du\m mta klei mse\ si: Duh bi liê mkra mđ^ êlan klei pui kmla\ djăp kơ mnuih [uôn sang yua lehana\n duh mkra, prăk mkra êlan klông hlăm kr^ng [uôn sang, sang k[^n [uôn, sang hra\ hđeh điêt, mâo du\m hdră mkra mđ^ anôk mkăp êa doh, êlan klông, hlăm brua\ ]ua\l mka\ [uôn pro\ng Gia Nghĩa lo\ bi hâo hưn mtô mblang kơ mnuih [uôn sang thâo, hlăm brua\ ruh mgaih anôk ala, kơ klei ]iu hnô, mko\ mkra anôk ala mrâo hlăm alu\ wa\l, adôk mâo lu klei dleh kpăk năng bi ruh mgaih, brua\ mkăp hra\ lăn ăt adôk êmưt, ba klei dleh kơ mnuih [uôn sang, ]ar bi mđing h^n klei đru kơ phung knua\ druh klam brua\, knua\ druh thôn [uôn.

 

- Aguah anei, Êpul hgu\m êdam êra kdriêk C|ư\ M’Gar, c\ar Dak Lak mko\ mjing klei bi k[^n phung bi ala tal 7, mơ\ng thu\n 2014-2019. Anei jing klei bi k[^n hmô gưl kdriêk mâo Knơ\ng brua\ Êpul hgu\m êdam êra c\ar Dak Lak g^t gai c\ia\ng ma\ klei hria\m kơ du\m kdriêk, wa\l krah, [uôn pro\ng mơ\ng c\ar hla\m brua\ mko\ mjing klei bi k[^n rơ\ng bi djo\ hnơ\ng, djo\ mta klei ho\ng du\m klei bi mlih hluê hdra\ ta\ mơ\ng Knơ\ng brua\ Trung ương Êpul hgu\m êdam êra Việt Nam. Wưng mơ\ng thu\n 2014-2019, Êpul hgu\m brua\ êdam êra kdriêk C|ư\ Mgar g^r bi mu\t mrâo [ia\ êdi 4.000 c\ô mnuih hla\m êpul, mko\ mjing êpul brua\ mơ\ng du\m phung duh mkra hla\k ai êpul brua\ êdam êra công nhân, mđ^ kyar êpul brua\ êngao anôk brua\ knu\k kna. Jih jang êpul brua\ nah gu\ po\k nga\ hdra\ bi hria\m hdra\ bhia\n, ra\ng mgang la\n êa wa\l hd^p mda, mlan êdam êra, nga\ brua\ yan mdei pro\ng leh ana\n du\m brua\ ja\k êđa\p kơ klei hd^p yang [uôn.

 

- Hruê mbruê, knơ\ng brua\ sang ]ư\ êa ]ar Tây Ninh mâo leh mmông ma\ brua\ ho\ng êpul bi ala brua\ kia\ kriê ala ]ar Campuchia kơ phung hđeh ]ar Svei Riêng mâo aduôn Pop So Pheap, k’ia\ng khua ]ar, khua êpul kia\ kriê ala ]ar Campuchia kơ phung hđeh ]ar Svei Riêng ngă khua êpul. Ti anôk ma\ brua\, dua nah mâo leh klei bi hâo hưn, kơ brua\ kia\ kriê, lehana\n rông ba phung hđeh hlăm wưng leh êgao, lehana\n bi trông ]hai hlăm du\m brua\ kơ ana\p k`ăm gang mkhư\ klei phung hđeh Campuchia nao hiu duah akâo dan ti Tây Ninh, boh nik hdră mko\ mjing “Êpul hgu\m dua nah kơ phung hđeh găn knông lăn” plah wah ]ar Tây Ninh, Long An, mơ\ng Việt Nam lehana\n ]ar Svei Riêng Campuchia. Ara\ anei, Tây Ninh amâo mâo ôh phung hđeh Campuchia ma\ brua\ hlăm du\m anôk brua\ duh mkra, kno\ng mâo phung hđeh hiu duah akâo dan. Phung anei dleh dlan hlăm klei kia\ kriê. Tây Ninh ba leh phung hđeh anei hlăm anôk rông ba êjai ti anôk rông ba yang [uôn ]ar, lehana\n srăng ba jao kơ t^ng Campuchia.

 

 Klei mrâo ala tac\ êngao:

 

- Phu\n bruă ho\ng ala ta] êngao Nga hruê mbruê brei thâo: khua phu\n dla\ng bruă ala ta] êngao Nga Sergei Lavrôp mâo gưl bi mtuôm ho\ng khua Phu\n dla\ng bruă ala ta] êngao Mi John Kery ti [uôn pro\ng phu\n Paris ala ]ar Prăng hlăm hruê anei. Asa\p hưn mthâo anei ăt mâo pô blu\ bi ala kơ Phu\n dla\ng bruă ala ta] êngao Mi Jen Psaki bi mklă. Ti anôk bi mtuôm 2 nah amra bi trông ]hai kơ boh klei Ucraina, hlăm ana\n mâo klei đ^ păn bruă mơ\ng khua mil ]hil mrâo djo\ ruah Poroshenko mko\ mjing hlăm hruê 7/6 ana\p truh, boh klei ti Siry leh ana\n bruă lăm lui phao ktuang drao ruă mơ\ng ala ]ar anei.

 

- Khua phu\n bruă mnia mblei Mi aduôn Penny Pritzker la] sơnei: Mi ]ia\ng po\k mlar klei đru hgu\m bruă duh mkra ho\ng châu Á – alu\ wa\l hlăk đ^ kyar h^n hlăm dlông ro\ng lăn. Khă sơnăn, du\m klei bi duêh mơ\ng Trung Quốc ti êa ks^ ngo\ giăm anei, ba klei ru\ng răng hlăm alu\ wa\l, ngă klei dleh dlan kơ alu\ wa\l mnia mblei. Blu\ hrăm ti ana\p du\m êpul bruă mnia mblei Philippin leh ana\n Mi ti [uôn pro\ng phu\n Manila ala ]ar Philippin, aduôn Pritzker mklă mklơ\ng klei [ua\n rơ\ng ho\ng hdră êlan lo\ bi knar mơ\ng Mi ti châu Á. Gưl aduôn Pritzker hriê ]hưn dlăng kơ Việt Nam, Philippin leh ana\n Mianmar tal anei ăt k[^n ai tiê kơ du\m mta bruă duh mkra hlăm hdră êlan mơ\ng khua mil ]hil Mi Bara\c Ôbama. Châu Á Thái Bình Dương m^n t^ng blei mnơ\ng dhơ\ng mơ\ng ala ta] êngao leh ana\n mnia mblei hlăm brô 10 êbâo êklai đolar hlăm thu\n 2022, lu h^n đ^ 2 blư\ mkă ho\ng hnơ\ng ara\ anei.

 

- Tuôr bi trông ]hai mrâo k`ăm mjưh rue# klei bi mblah ngă sui giăm 6 mlan êgao ti Dhu\ng Sudan bi kdung he\ leh. Phung ngă bruă bi trông ]hai amâo mâo hưn mthâo mta phu\n nga\ mdei he\, [ia\ brei thâo 1 klei bi k[^n “ lu đảng” mâo: knu\k kna, du\m êpul mâo phao ktuang, du\m êpul bruă yang [uôn, klei đăo ti Dhu\ng Sudan amra mko\ mjing hlăm hruê anei ti Anôk bruă êpul hgu\m châu Phi. Klei bi mtuôm k`ăm po\k 1 ênu\k gưl mrâo kơ hdră msir mghaih bi hlai, mâo klei đru bi trông  mơ\ng lu t^ng ti Dhu\ng Sudan. Boh tu\ dưn klei bi k[^n anei ăt amra bi mkla\ du\m klei bi blu\ hrăm tla\ ana\p plah wah du\m t^ng hlăm wưng kơ ana\p.

 

- Du\m [a\ng jang knông lăn phu\n găn du\m boh kban hgu\m mb^t hlăm hnoh krông MêCông plah wah Lào leh ana\n Thái Lan hnơ\ng tuê găn êrô hro\ tru\n êdi hlăm hruê mlan giăm anei. Tơdah mse\ si êlâo dih, grăp hruê kăm mâo hlăm brô êbeh 10 êbâo gưl ]ô mnuih găn êrô, sơnăn ara\ anei kno\ng adôk hlăm brô 6 êbâo ]ô mnuih. Phu\n agha kyua klei răng mjê] mơ\ng phung khua êmua 2 ala ]ar bi hnơ\ng mnuih [uôn sang găn êrô knông lăn ]ia\ng rơ\ng kjăp klei êđăp ênang leh gưl mdlưh knu\k kna ti Thái Lan hruê 22/5 mrâo êgao. Knơ\ng bruă êdeh phiơr Lào ăt brei thâo; lu phung tuê ]ih ana\n blei hră đ^ êdeh phiơr nao kơ Thái Lan lăm lui he\ gưl phiơr. Thu\n dih, tuê hiu ]hưn mơ\ng Thái Lan nao kơ Lào truh mkrah wah hlăm ênoh êbeh 3 êklăk 700 êbâo ]ô tuê ala ta] êngao nao ]hưn kơ Lào. Tơdah klei ru\ng răng ti Thái Lan ăt ka mjưh mdei, s^t nik amra adôk hma^ djo\ kjham kơ bruă hiu ]hưn ênguê ala ]ar Lào hlăm thu\n anei.

- Phu\n bruă êa drao Arâp Saudi brei thâo; ênoh mnuih djiê kyua djo\ kman Corona, lo\ pia klei ruă hlăm êlan bi êwa Trung Đông (MERS) ti ala ]ar anei đ^ 282 ]ô mnuih. Hluê si klei t^ng knăl mơ\ng phu\n bruă êa drao, ala ]ar anei bi klă jih jang mâo 688 ]ô mnuih djo\ kman klei ruă Corona yap mơ\ng mphu\n [uh mnuih djo\ klei ruă tal êlâo hlăk thu\n 2012. Hlăm ênoh anei mâo 282 ]ô mnuih djiê leh ana\n 53 ]ô mnuih hlăk dôk mdrao. MERS jing klei ruă ]ia\ng mse\ ho\ng klei ruă hlăm êlan bi êwa kjham ( SARS) tuôm đ^ lar ti châu Á hlăk thu\n 2003, ngă du\m êbâo ]ô mnuih djo\ klei ruă anei. Khă sơnăn, `u mdê ho\ng klei ruă SARS, klei ruă MERS [ia\ tưp lar h^n plah wah mnuih hdăng mnuih.