Klei mrâo ala c\ar pô:

 

- Tlam mbruê, phung bi ala Quốc hội bi trông ]hai hla\m êpul kơ hdră duh bi liê ru\ mkra ta] êdeh phiơr pro\ng Long Thành, brua\ mkla\ mklơ\ng klei bhiăn mơ\ng Liên hiệp quốc kơ klei kdơ\ng ho\ng klei ]a\m biêng thiêng knua\, lehana\n du\m klei ap gư\ ktư\ jua\ ngă jhat kơ mnuih mkăn, lehana\n mkla\ mklơ\ng klei bhiăn Liên hiệp quốc kơ klei dưi êngiê anak mnuih Kơ dua klei bhiăn mơ\ng liên hiệp quốc mâo Việt Nam kuôl ka\ leh, lehana\n phung bi ala mâo klei bi tu\ ư mkla\ mklơ\ng kơ 2 klei bhiăn liên hiệp quốc ana\n, lehana\n hgu\m hluê ngă djăp ênu\m djo\ ho\ng du\m mta mtru\n kơ klei dưi êngiê anak mnuih hlăm Hdră bhiăn phu\n thu\n 2013. {ia\dah pô bi ala Nguyễn Thị Khá mơ\ng Êpul Trà Vinh la], lo\ bi ksiêm dlăng djăp mta Hdră bhiăn leh mtru\n, lehana\n du\m hdră bhiăn amra bi kla\ brei bi djo\ sa hnơ\ng sơăi.

 

- Tlam mbruê, ti Hà Nội, Adu\ brua\ Blei mnia leh ana\n Tuh tia mkra mjing Việt Nam bi hgu\m ho\ng Anôk brua\ bi ala Cộng hòa Slovakia ti Việt Nam mko\ mjing klei bi k[^n phung duh mkra mnia blei Việt Nam – Slovakia. Ti anôk k[^n, Đoàn Duy Khương, K’ia\ng khua Adu\ brua\ blei mnia leh ana\n Tuh tia mkra mjing Việt Nam brei thâo: Việt Nam leh ana\n Cộng hòa Slovakia jing 2 ala c\ar mâo leh knhuah bi hgu\m mơ\ng đưm. Ho\ng klei ga\l djo\ c\ia\ng bi mse\ kơ brua\ duh mkra, klei h’^t kja\p kơ brua\ kđi c\ar, hla\k jing anôk bi blei mnia ja\k j^n hla\m kr^ng wa\l C|âu Á leh ana\n Êpul hgu\m C|âu Âu, Việt Nam leh ana\n Cộng hòa Slovakia mâo lu klei ga\l c\ia\ng mđ^ kyar klei bi mje\ mgia\m plah wah 2 ala c\ar êlam h^n. Việt Nam dưi jing kban mko\, anôk hriê ja\k c\ia\ng mnơ\ng dhơ\ng mơ\ng Slovakia dưi ba  c\h^ hla\m sang c\ơ mnia du\m ala c\ar kr^ng wa\l Ngo\ Dhu\ng C|âu Á ( ASEAN ). Kpla\k ho\ng ana\n, Slovakia a\t sra\ng jing [^ng hgu\m yuôm bha\n, jing mba\h [a\ng c\ia\ng mnơ\ng dhơ\ng Việt Nam dưi ba c\h^ hla\m du\m ala c\ar êpul hgu\m C|âu Âu leh ana\n du\m ala c\ar mka\n hla\m C|âu Âu.

 

- Hruê mbruê lehana\n hruê anei, ti [uôn pro\ng {uôn Ama Thuôt, ]ar Daklak mko\ mjing leh klei bi trông ]hai hgu\m hlăm klei tu\ dưn kr^ng 3 kiêng mđ^ kyar. Nao hlăm klei bi trông ]hai anei mâo khua bi ala mơ\ng knơ\ng brua\ lo\ hma lehana\n phung ngă lo\ hma du\m ]ar Daklak, Dak Nông, Gialai, lehana\n Kon Tum. Hlăm dua hruê, phung bi ala bi trông ]hai hluê êpul ]ia\ng mko\ mjing jar rup kơ klei tu\ dưn, lehana\n hdră duh mkra mnia mblei boh [ơr, tiêu hbei [lang, ]^m êmô, lehana\n du\m hdră brua\ mtru\t mjhar phung ngă lo\ hma, mâo mb^t ho\ng hdră êlan ksiêm duah LINK jing mnơ\ng ktrâo ata\t hdră ma\ brua\ bi mguôp phung ngă lo\ hma ho\ng klei mnia mblei. Mơ\ng năn mâo hdră ma\ brua\ hluê klei ta\ kơ mâo klei tu\ dưn ho\ng hdră bi hmô brua\ duh mkra mnia mblei boh mơ\ng brua\ lo\ hma mâo dưn yua djo\ hdră.

 

- Hluê nga\ hruê Mgang kdơ\ng ho\ng klei rua\ m’iêk [ê` hra  dlông ro\ng la\n 14/11 thu\n anei, mơ\ng hruê 8 – 15/11, Dhar brua\ kriê dla\ng brua\ ksiêm mka\ dla\ng mdrao klei rua\ hla\m Phu\n brua\ mdrao mgu\n leh ana\n Knơ\ng brua\ Novo Nordisk Phamar Việt Nam sra\ng mko\ mjing “ Hdra\ brua\ {uôn sang bi mlih klei rua\ m’iêk [ê` hra”. Hdra\ brua\ sra\ng mko\ mjing ti Sang hra\ Đại học Y Dược [uôn pro\ng Hồ Chí Minh hla\m 2 hruê mơ\ng hruê 8 – 9/11; ti Sang êa drao pro\ng Trung ương Cần Thơ mơ\ng hruê 10 – 11/11; ti Sang êa drao Đà Nẵng hla\m 2 hruê mơ\ng hruê 12 – 13/11 leh ana\n ti Sang êa drao Nội tiết Trung ương mrô 2 ti Tứ Hiệp, Thanh Trì, Hà Nội mơ\ng hruê 14 – 15/11. Ti du\m anôk anei, du\m êbâo c\ô mnuih [uôn sang sra\ng dưi mka\p klei hâo hưn, klei thâo kơ klei rua\ m’iêk [ê` hra, kc\e\ ktrâo brei, ksiêm mka\ dla\ng [ê` hra hla\m êrah amâo liê pra\k ôh ho\ng du\m mnuih hu\i mâo klei rua\ anei. Êngao kơ ana\n lo\ mao lu brua\ nga\ mka\n mtru\t mmđ^ knhuah hd^p ja\k ênhuah leh ana\n klei bhia\n [ơ\ng hua\ bi djo\ guôp c\ia\ng mgang kdơ\ng klei rua\ m’iêk [ê` hra tuyp 2 leh ana\n kriê dla\ng mdrao mgu\n mâo klei tu\ k`a\m bi mhro\ klei truh jhat kyua mơ\ng klei rua\.

 

- Leh mâo lu dhar brua\ klei mrâo hưn mthâo, lehana\n mrâo anei Êpul ksiêm dlăng lu dhar brua\ mâo Knơ\ng brua\ kia\ kriê êlan dơ\ng mrô 4 hgu\m ho\ng Dhar brua\ êđăp ênang êlan klông ]ar Đồng Nai ksiêm dlăng, ngă hra\ mơar brua\ mkra êlan dơ\ng pro\ng mrô 20 amâo mâo klei êđăp ênang ôh, truh kơ ara\ anei klei ana\n dưi mghaih msir leh. Ara\ anei, ktuê êlan dơ\ng mrô 20, kdrê] găn ]ar Đồng Nai, hlăm du\m kdrê] dôk mkra êlan, êpul mkra êlan mâo pơ\ng mdha\ hưn, pui knăl, mnư\ gang lehana\n mâo mnuih ksiêm dlăng kăp gai klei êdeh êdâo găn êrô. Brua\ mkra êlan ăt pral h^n mơh. Du\m [a\ng mđue# êa khăt leh mkra dưi hlo\ng mkra kđhăp, dua nah êlan mâo tuh lăn lehana\n lih bi siam, mbah [a\ng bi leh mkra ăt hlo\ng bi siam mtam. Êpul mkra êlan hlăk lo\ mkra du\m gơ\ng knăl kdrê] êlan, mdha hưn, lehana\n lăm dơr du\m [a\ng [lu\ng pro\ng [lu\ng điêt hlăm du\m kdrê] êlan ka leh mkra.

 

- Sang êa drao mdrao hđeh mrô1, [uôn pro\ng Hồ Chí Minh mrâo do\ng hd^p sa c\ô hđeh hông ko\ êmông ke\ nga\ truh klei jhat jih hla\m asei mlei. Hđeh anei mâo 10 thu\n, dôk ti c\ar Cà Mau ho\ng 87 b^t anôk hông ke\ ti ako\, kkuê, kngan, ro\ng bo\k jih ba nao kơ sang Anôk mdrao bi kru\ ai – kdơ\ng ho\ng êa rua\, sang êa drao mdrao hđeh mrô1 ho\ng klei bi êdah dleh bi êwa amâo lo\ đei thâo yu\ ngo\ ôh, ơ\ng asei mlei, k`^ ala\ mta, m’iêk [ia\ đuic\, êa m’iêk hra. Mơ\ng klei ksiêm mka\ dla\ng brei [uh: hđeh anei ru\ng klei mklo\ êrah, bi rai kđeh, đ^ kali hla\m êrah. Mta phu\n dưi bi mkla\ jing kyua hông ke\ nga\ truh klei dleh bi êwa, nga\ jhat kơ atiê, boh [leh… Aê mdrao Nguyễn Minh Tiến, Khua anôk mdrao bi kru\ ai – kdơ\ng ho\ng êa rua\, Sang êa drao mdrao hđeh mrô 1 brei thâo:“ Leh êbeh sa hruê ka\m dôk mdrao, hđeh rua\ anei dơ\ng lo\ w^t suiah leh”.

 

- Tlam mbruê, Dhar brua\ kahan ksiêm kdriêk Dak Rlâp, ]ar Dak Nông mâo leh klei mkla\ mklơ\ng ma\ kơ\ng Ngô Văn Thưởng kkiêng thu\n 1995, dôk ti thôn 3, sa\ Dak Sil, kdriêk Dak Rlâp ]ia\ng ksiêm dlăng bi mnga] kơ klei tle\ ]h^ mta matu^. Lehana\n đu\ bi kmhal Nguyễn Văn Nam kkiêng thu\n 1992, dôk ti thôn 3, sa\ Quảng Tín, kdriêk Dak Rlâp kơ klei mnia mblei mta matu^. Tui si klei di`u hưn, tlam hruê 31/10, Thưởng mơ\ng sa\ Dak Sil, kdriêk Dak Rlâp nao kơ wa\l krah Gia Nghĩa blei 100g drao cần sa mơ\ng sa ]ô ana\n `u jing Tuân ka kla\ phu\n agha ho\ng ênoh 1 êklăk 300 êbâo prăk/lượng. Hruê ana\n mơh Thưởng ma\ ênoh cần sa anei ba ]h^ kơ Nam snăn tuôm ho\ng klei kahan ksiêm kdriêk Dak Râp ma\ kơ\ng mb^t ho\ng matu^.

 

- Aguah mbruê, ti Wa\l dliê mkuôm Bắc Hướng Hóa, c\ar Quảng Trị, Anôk brua\ ksiêm dla\ng dliê kyâo Hướng Hóa ba phưi leh 30 drei ala hla\m dliê. Êlâo ana\n, hla\k 5h tlam hruê 3/11 ti wa\l alu\ Tân Tiến, sa\ Tân Liên, kdriêk Hướng Hóa, êpul ksiêm dla\ng dliê kyâo [uh leh 1 boh kdhô dưm m[^n ti djiêo êlan. Mơ\ng klei ksiêm dla\ng, knơ\ng brua\ djo\ tuôm bi mkla\: mnơ\ng mrâo lac\ kơ dlông jing mơ\ng Dư Va\n Ba, dôk ti êpul 4, wa\l krah Khe Sanh blei mơ\ng mnuih [uôn sang hla\m alu\ ba nao kơ [uôn pro\ng Đông Hà pioh ba c\h^. Dư Va\n Ba hưn lac\: ênoh ala anei mâo sa c\ô mnuih [uôn sang blei mơ\ng Lao leh ana\n duah hdra\ ba w^t kơ Việt Nam c\h^.

 

Klei mrâo ala tac\ êngao:

 

- M’măt mbruê, hluê si m’mông Việt Nam, mnuih [uôn sang Mi mphu\n k]ưm nao mple\ hră hlăm klei ruah khua krah gưl; lo\ ruah jih jang mdho# hlăm Hạ viện ăt mse\ mơh Thượng viện Mi. Klei ruah khua tal anei yuôm bhăn êdi ho\ng Khua mil ]hil Barack Obama, kyuadah boh tu\ dưn srăng hma^ djo\ kơ bruă mklă mklơ\ng du\m hdră mtru\n mơ\ng `u djo\ tuôm kơ lu hdră bruă hlăm 2 thu\n păn bruă adôk ana\n. Đảng Dân chủ mơ\ng Khua mil ]hil Obama ara\ anei mâo ênoh mdho# lu h^n ti Thượng viện, hlăk êjai Đảng Cộng hoà ksiêm dlăng Hạ viện. Tơdah Đảng Cộng hoà mâo lu klei găl ti Thượng viện hlăm klei ruah khua krah gưl tal anei, Obama srăng tlă ana\p ho\ng lu klei dleh dlan hlăm bruă mklă mklơ\ng du\m hdră mtru\n mơ\ng pô, hlăm ana\n mâo klei blah ngă ho\ng êpul Knu\k kna Islam ti Iraq leh ana\n Syria amâo dah du\m hdră êlan mkra mlih bruă duh mkra. Du\m klei mđing hmư\ klei m^n mnuih [uôn sang brei [uh đảng Cộng hoà hlăk mâo lu klei găl hlăm klei bi ktưn miă klei dưi ti Quốc hội.

 

- Hruê mbruê, Iran lăm lui klei m]h^ la] kơ bruă ala ]ar anei tu\ ư jao 1 kdrê] urani leh mkra mđ^ kơ ala ]ar Nga tơ mâo klei bi tu\ ư ho\ng êpul P5+1, ( mâo ala c\ar Nga, Prăng, Anh, Mi, Trung Quốc leh ana\n Đức ) kơ hdră bruă hạt nhân. Knơ\ng klei mrâo klă s^t mơ\ng Iran ]ih hluê si asa\p pô blu\ bi ala kơ Phu\n dla\ng bruă ho\ng ala ta] êngao Iran Marzieh Afkham la] sơnei: klei t^ng knăl êlâo leh ana\n du\m klei duah bi hing mơ\ng phung ngă bruă hâo hưn ala ta] êngao jing du\m klei hâo hưn amâo mâo klei bi mklă ôh.

 

- Knơ\ng bruă châu Âu (EC) hruê mbruê brei thâo; du\m hdră bi kmhal mơ\ng êgar Yu\ ba yua ho\ng Nga leh ana\n du\m hdră Nga ru\ ênua ba klei truh tơl kơ ngăn pra\k ho\ng bruă duh mkra Êpul hgu\m châu Âu. Khă sơnăn, du\m hdră anei kno\ng hlăm wưng bhiâo leh ana\n hluê si m^n srăng mjưh rue# hlăm thu\n êdei. Hlăm hră mơar t^ng knăl bruă duh mkra leh êgao mrâo ba hưn mdah hruê mbruê, Knơ\ng bruă châu Âu brei thâo; bruă Êpul hgu\m châu Âu, Mi leh ana\n Nhật Bản k]ah mtru\n du\m hdră bi kmhal ngăn pra\k leh ana\n bruă mnia mblei ho\ng Nga, ăt mse\ mơh ala ]ar anei ba yua du\m hdră ru\ ênua ba klei truh tơl kơ bruă mnia mblei ho\ng grăp ala ]ar hgu\m jing mdê mdê mơh, [ia\dah kno\ng [ia\ đu] hmăi ho\ng kluôm êpul hgu\m.

 

- Dlông ro\ng lăn ara\ anei mâo hlăm brô 10 êklăk ]ô mnuih amâo mâo quốc tịch leh ana\n jing klei ka djo\ pro\ng kơ hdră bhiăn dlông ro\ng lăn ara\ anei. Anei jing klei bi mklă mơ\ng Khua knơ\ng bruă Liên hợp quốc kriê dlăng brua\ mnuih đue# dôk kdê Antonio Guterres ti du\m anôk bi k[^n phung ]ih klei mrâo ti Geneva ala ]ar Thuỵ Sĩ mko\ mjing hla\m hruê mbruê. Hluê si Guterres, klei mnuih [uôn sang amâo mâo quốc tịch si la] ti dlông jing klei amâo dưi tu\ ư ôh, [ia\dah jing klei mâo mdê êdi hlăm thế kỷ 21. Khua knơ\ng bruă Liên hợp kriê dlăng brua\ mnuih đue# dôk kdê ăt m`ă klă: klei amâo mâo quốc tịch ngă kơ ara\ng gơ\ bi m^n [uh mâo digơ\ jing mse\ si 1 ]ô mnuih ngă soh ana\n.

 

- Hruê mbruê, [ia\ êdi 9 ]ô mnuih ngă bruă săr kdơr, leh gưl dlưh [a\ng mur ti [uôn pro\ng Lan Châu ]ar Cam Túc; ala ]ar Trung Quốc. Klei dlưh [a\ng mur mâo hlăk 3 m’mông mkrah hluê si m’mông alu\ wa\l hruê mbruê, leh 12 ]ô mnuih ma\ brua\ dôk ngă bruă ti êlan mur mơ\ng kdru\n êdeh treng mrô 2 nah êngao [uôn pro\ng Lan Châu. Phu\n agha klei dlưh anei hlăk ksiêm dlăng bi mklă. Hluê si 1 ]ô mnuih [uh klă dôk hd^p yăl dliê, hlăk digơ\ dôk ngă bruă kbưi ho\ng êlan mu\t hlăm [a\ng mur hlăm brô 1 êbâo mét, sơnăn hmư\ ênai dlưh pro\ng leh ana\n êdei kơnăn lăn boh tâo klưh ktang. Ara\ anei du\m êpul êya đru do\ng bi tio\ êran ho\ng hruê m’mông ]ia\ng tui duah du\m ]ô mnuih lui] ka thâo [uh.