Klei mrâo ala c\ar pô:

 

- Hruê mbruê, ti anôk brua\ đảng gưl dlông, dhar brua\ g^t gai gưl dlông kơ brua\ gang kdơ\ng ho\ng klei [ơ\ng ngăn, mko\ mjing leh klei bi k[^n kluôm ala kơ brua\ gang kdơ\ng ho\ng klei [ơ\ng ngăn. Blu\ hrăm ti anôk bi k[^n, khua g^t gai Đảng Nguyễn Phú Trọng m`a\: Anei jing gưl tal êlâo sa klei bi k[^n kluôm ala kơ brua\ gang kdơ\ng ho\ng klei [ơ\ng ngăn mâo mko\ mjing mơ\ng phu\n brua\ kđi ]ar mko\ mjing dhar brua\ g^t gai gưl dlông kơ brua\ gang kdơ\ng ho\ng klei [ơ\ng ngăn hlăm ako\ thu\n 2013: “Klei bi k[^n anei jing yuôm bhăn kyuadah brua\ bi kdơ\ng ho\ng klei [ơ\ng ngăn hlăm wưng êgao mâo leh du\m gưl, dhar brua\, lehana\n alu\ wa\l hluê ngă ho\ng jih ai tiê, tal êlâo mâo leh boh tu\ dưn jăk. {ia\dah klei [ơ\ng ngăn ăt adôk dleh dưi ksiêm dlăng, adôk mâo lu klei amâo mâo jăk hlăm yang [uôn. Brua\ kdơ\ng ho\ng klei [ơ\ng ngăn năng lo\ dơ\ng hyua\ ktang h^n, ho\ng klei g^r pro\ng, lehana\n du\m hdră ma\ brua\ kla\, mâo klei tu\ dưn lu h^n. Klei bi k[^n tal anei k`ăm kơ klei ana\n yơh”.

Khua g^t gai Đảng Nguyễn Phú Trọng ăt đăo mơ\ng klei bi k[^n anei srăng lo\ mđ^ thiăm sa knhuang mrâo hlăm brua\ kdơ\ng ho\ng klei [ơ\ng ngăn hla\m wưng kơ ana\p, djo\ ho\ng brua\ kđi ]ar, lehana\n mnuih [uôn sang ]ang hmang.

 

- Tlam mbruê, ti Anôk brua\ knu\k kna, Khua knu\k kna Nguyễn Tấn Dũng drông c\hưn leh ho\ng Khua bi ala Kazakhstan Beketzhan Zhumakhanov hriê kkuh bi kral [ri hriê nga\ brua\ ti Việt Nam. Hơ\k m’ak Khua bi ala Beketzhan Zhumakhanov djo\ mdưm hriê nga\ khua bi ala mơ\ng Kazakhstan ti Việt Nam, Khua knu\k kna Nguyễn Tấn Dũng c\ang hmang khua bi ala Beketzhan Zhumakhanov sra\ng bi hgu\m tliêr kja\p ho\ng du\m knơ\ng brua\ djo\ tuôm mơ\ng 2 nah t^ng mtru\t mđ^ klei bi mje\ hgu\m lu mta brua\ plah wah Việt Nam ho\ng Kazakhstan, boh nik jing klei hgu\m hla\m brua\ duh mkra, blei mnia, duh bi liê, hiu c\hưn dla\ng… Khua bi ala Beketzhan Zhumakhanov bi kla\: sra\ng g^r jih ai pô c\ia\ng ksul mbu\, mtru\t mđ^ klei mje\ hgu\m hla\m du\m brua\ plah wah Kazakhstan ho\ng Việt Nam, c\ang hmang knu\k kna Việt Nam mjing klei ga\l êlưih c\ia\ng Khua bi ala nga\ rue# leh brua\ pô ti Việt Nam. 

 

- Tlam mbruê, ti [uôn pro\ng Phan Thiết, ]ar Bình Thuận mko\ mjing leh klei bi tuôm, lehana\n mje\ mjuk ho\ng phung l^ng kahan tuôm nao hlăm klei bi blah Điện Biên Phủ mphu\n dô. Ti anôk bi tuôm ana\n, phung bi ala pioh leh lu mmông lo\ bi hdơr klei blah dưi Điện Biên Phủ h[uê ênuk hlăk ana\n. Phung kahan Điện Biên hlăk ana\n ara\ anei kha\ dah thu\n leh khua, asei leh awa\t, [ia\dah ăt bo\ ho\ng klei hur har bi yăl dliê ho\ng phung gưl mrâo, kơ wưng hruê mlan hd^p lehana\n bi blah bo\ ho\ng klei jho\ng ktang. Mơ\ng năn, mơ^t truh kơ phung gưl mrâo du\m klei hriăm yuôm bhăn mơ\ng klei blah dưi Điện Biên Phủ hlăk ana\n pioh ba yua hlăm klei hd^p ara\ anei.

 

- Hruê mbruê, ti Hà Nội, Phu\n brua\ tuh tia mnia blei mko\ mjing klei bi k[^n phung c\ih klei mrâo gra\p gưl kơ boh klei tuh tia mkra mjing leh ana\n brua\ blei mnia mlan 4. Djo\ tuôm kơ asa\p mtru\n mrô 11 mơ\ng Phu\n brua\ tuh tia blei mnia mrâo mtru\n kơ brua\ mđ^ klei kla\ mngac\ kpa\ ênhuah ho\ng brua\ blei mnia pui kmla\, êa, êa pui. Võ Va\n Quyền, Khua dla\ng Knơ\ng dla\ng brua\ sang c\ơ mnia hla\m ala c\ar brei thâo: hla\m hdra\ mtru\n 84 bi mlih sra\ng mtru\n hla\m wưng ti ana\p a\t lo\ dơ\ng dưi brei ba yua keh pra\k bi h’^t ênoh êa xa\ng, êa pui, [ia\ kc\ah mtru\n kla\ hdra\, hnơ\ng, tơ ba yua leh ana\n gra\p bliư\ ba yua keh pra\k bi h’^t ênoh c\ia\ng nga\ bi kla\ mngac\. Mb^t ana\n bi kla\: truh kơ ara\ anei brua\ ba yua keh pra\k bi h’^t ênoh a\t djo\ ho\ng hdra\ bhia\n leh ana\n đru mguôp bi mkhư\ klei mđ^ ênoh ktang s^t ênoh hla\m sang c\ơ mnia mlih đ^ ktang. 

 

- Anôk ria\ bur đru phung knap m`ai mâo sang yang Tháp Kỳ Quang, sa\ Dak Mar, kdriêk Đăk Hà, ]ar Kon Tum mko\ mjing mơ\ng mlan 11/2013. Mơ\ng ana\n truh kơ ara\ anei, dơ\ng truh 10h yang hruê dơ\ng phung yơng nao ba yơh bur ho\ng êlan kbưi hlăm brô 1km truh kơ sang êa drao kdriêk pioh mbha kơ mnuih rua\. Mb^t ho\ng brua\ mbha bur ho\ng ai tiê khăp anei amâo mâo ma\ prăk ôh, grăp hruê kăm phung yơng, phung khua kia\ kriê sang yang Tháp Kỳ Quang lo\ mbha êa ksâo êtak prăi, lehana\n boh kroh kơ mnuih rua\. Aê mdrao Nguyễn Thanh Hà, khua kia\ kriê sang êa drao kdriêk Đăk Hà brei thâo: Brua\ sang yang Tháp Kỳ Quang đru nanao bur anei kơ mnuih rua\, jing mdul leh sa kdrê] kơ phung nai aê êa drao hlăm brua\ dlăng kriê mnuih rua\.

 

- Hruê mbruê, Knơ\ng brua\ mdrao mgu\n c\ar Gia Lai mâo leh klei klah c\u\n kơ du\m klei nga\ soh djo\ tuôm kơ brua\ knua\ druh Anôk brua\ ra\ng mgang klei rua\ tưp tle\ [ơ\ng êbeh 130 êkla\k pra\k hrui mơ\ng ta\k ksiêm dla\ng klei rua\ tưp. Hluê si klei klah c\u\n brua\ ksiêm ruh mơ\ng Knơ\ng brua\ mdrao mgu\n c\ar Gia Lai, Nguyễn Xuân Hiếu – knua\ druh brua\ ksiêm dla\ng klei rua\ tưp knông la\n hla\m Anôk brua\ ra\ng mgang klei rua\ tưp c\ar bi mjhua ho\ng brua\ ksiêm dla\ng klei rua\ tưp ti [a\ng jang knông la\n Quốc tế Lệ Thanh hla\m kdriêk Đức Cơ c\ia\ng hrui ma\ pra\k ta\k êngao hra\ m’ar ho\ng 1.664 boh êdeh du\ mdia\ng mnơ\ng dja\p mta, mơ\ng ana\n tle\ ma\ [ơ\ng êbeh 130 êkla\k pra\k mơ\ng pra\k knu\k kna. Mơ\ng du\m klei nga\ soh anei, Khua knơ\ng brua\ mdrao mgu\n c\ar Gia Lai brei Anôk brua\ ra\ng mgang klei rua\ tưp c\ar msir mkra mtam dja\p brua\ mơ\ng Anôk ksiêm mka\ dla\ng klei rua\ tưp knông la\n [a\ng jang knông la\n Lệ Thanh, ka\m mkhư\ brua\ hrui ma\ pra\k soh ho\ng klei kc\ah mtru\n. Mơ\ng ana\n, dla\ng tui hluê ho\ng hnơ\ng nga\ soh ba [uah mkra nga\ bi kla\ klei đua klam mơ\ng mdê bi mnuih djo\ tuôm leh ana\n mâo hdra\ msir mkra djo\ si klei kc\ah mtru\n mơ\ng hdra\ bhia\n, hrui ma\ w^t ênoh pra\k êbeh 130 êkla\k pra\k tle\ ma\ [ơ\ng ana\n ba jao w^t kơ knu\k kna. 

 

- Tlam mbruê, ti sang êa drao kkiêng lehana\n mdrao hđeh, [uôn pro\ng Đà Nẵng mko\ mjing leh klei bi mdoh kiê kngan djo\ hdră hla\m mnuih ma\ brua\, k`ăm bi mdoh kman, lehana\n ba klei êđăp ênang kơ mnuih rua\. Anei ăt jing brua\ sa ai ho\ng klei mtru\t mjhar kreh mko\ mjing “Răng mgang klei hd^p - rao kngan bi doh” mơ\ng êpul brua\ êa drao gu\n dlông ro\ng lăn mko\ mjing. Hlăm knăm anei, khua bi ala mơ\ng êpul brua\ Newborn Vietnam mb^t ho\ng du\m êtuh ]ô phung aê mdrao, phung nai êa drao ngă leh klei bi mdoh kiê kngan djo\ hdră, k`ăm dưi mkhư\ kman, lehana\n ba klei êđăp ênang kơ mnuih rua\. Truh kơ ara\ anei sang êa drao anei mâo mprăp leh 600 giêt êa rao kngan pral mse\ si ăngkôl, lehana\n lo\ mko\ thiăm 5 abu\ rao kngan doh, anôk blaih mdrao hlăm anôk năng dưm hlăm sang êa drao.

- Mơ\ng du\m hdra\ brua\ bi mguôp, truh kơ ara\ anei kdriêk An Lão c\ar Bình Định mđ^ kyar leh mâo 19 đang war leh ana\n 29 gru hmô brua\ duh mkra lu brua\, đru mguôp msir brei brua\ ma\ h’^t kja\p leh ana\n pra\k hrui w^t đ^ [ia\ kơ lu go\ êsei mnuih [uôn sang hla\m alu\ wa\l. Hla\m wưng kơ ana\p, kdriêk An Lão sra\ng mđ^ kyar ênha\ ba pla mdiê djuê mrâo mơ\ng 30ha đ^ truh 100 ha c\ia\ng mjing du\m kdra\n tac\ lo\ pro\ng mơ\ng 25-30ha, mđ^ kyar gru hmô pla hwiê prôc\ mnu\ gu\ êyui kyâo dliê đ^ 3 bliư\ mka\ ho\ng ara\ anei, mâo mơ\ng 250-300ha leh ana\n lo\ mjing klei ga\l c\ia\ng kơ mnuih [uôn sang bi mlar leh ana\n mđ^ kyar gru hmô brua\ duh mkra mâo klei tu\ mka\n đa.

Klei mrâo ala tac\ êngao:

- Khua hlăm êpul hgu\m châu Âu ( EU) dla\ng bruă na\ng lượng Guenther Oettinger, du\m khua phu\n bruă na\ng lượng Nga leh ana\n Ucraina bi k[^n leh ti Vacsava ala ]ar Ba Lan ]ia\ng bi trông ]hai kơ klei ru\ng răng êwa ]uh Nga- Ucraina leh ana\n bi tu\ ư sơnei: bruă du\ mdiăng êwa ]uh khă sdih snei tu\ mơh ăt amra amâo mâo hma^ djo\ truh kơ jih mlan anei. Hluê si Oettinger, du\m klei bi mtuôm anei amra k`ăm msir mghaih du\m hdră bruă dja\l, man dưn leh ana\n sui ăt mse\ mơh k[^n êdi kơ klei hu\i amâo mâo hơ^t kjăp phu\n mkăp êwa ]uh.

- Đađa knơ\ng bruă p’pro\ng mơ\ng ala ]ar Đức iêu mthưr leh khua knu\k kna Angela Merkel bi kdơ\ng ho\ng bruă Mi kp^ du\m hdră lo\ bi kmhal kơ Nga djo\ tuôm kơ hdră bruă Crimea leh ana\n klei ru\ng răng ti Ucraina. Hlăk êjai ana\n, hră klei mrâo Phố Wall hluê si klei mrâo năng đăo knang bi klă: “Hlăk êjai klei ru\ng răng ti Ucraina [rư\ hruê [rư\ kjham, phung khua êmua ala ]ar Đức tu\ mă lu klei iêu đ^ng blu\ mơ\ng khua g^t gai du\m knơ\ng bruă p’pro\ng ho\ng asa\p akâo kơ knu\k kna Berlin amâo mâo hluê ngă ôh du\m knhuang ana\p ngă lui] liê kơ boh tu\ dưn bruă mnia mblei hlăm du\m knơ\ng bruă anei ti Liên bang Nga”.

 

- Hruê mbruê, Mi leh ana\n Philippin mphu\n k]ưm du\m klei bi mblah ngă grăp thu\n  pro\ng leh khua mil ]hil Mi Barack Obama [ua\n rơ\ng nao ai ktang ho\ng [^ng hgu\m châu Á anei. Du\m klei hriăm mblah ngă mâo ana\n “ mra sia\ mra” amra mko\ mjing hlăm wang 10 hruê leh ana\n k[^n kơ du\m “ ai dưi klei thâo hlăm êa ks^” k`ăm mđ^ klei thâo ai dưi mơ\ng k’han êa Philippin bi kdơ\ng ho\ng du\m klei lông dlăng hlăm êa ks^. Nao kơ anôk hriăm mblah ngă mâo hlăm brô 2.500 ]ô k’han Mi leh ana\n 3 êbâo ]ô k’han Philippin. Klei hriăm mblah ngă anei amra mâo klei hriăm mnah phao s^t êdi, hriăm tui duah đru do\ng mnuih mâo klei truh leh ana\n du\m hdră kdơ\ng mgang ho\ng klei truh jhat brua\ đru mnuih knap m`ai ti du\m kr^ng wa\l.

 

- Hluê si knơ\ng bruă ksiêm dlăng hdră êlan mơ\ng lu ala ]ar (IISS), klei tle\ dăp hlăm êa ks^ ăt jing klei hu^ hyưt pro\ng ho\ng klei êđăp ênang kluôm boh lăn. Hlăm thu\n 2013, mâo 3 gưl tle\ dăp ho# mran mdiăng êa pui hlăm ênoh 411 gưl ksu\ng ngă mơ\ng phung tle\ dăp hlăm êa ks^. Hluê si klei bi klă mơ\ng phung thơ\ng kơ bruă, klei ư\ êpa [un [in leh ana\n kthul mluk ti du\m alu\ wa\l tuê hang ks^ mơ\ng du\m ala ]ar jing phu\n agha ba klei tle\ dăp hlăm êa ks^. Ênoh tle\ dăp hro\ h^n, k`ăm bi kdơ\ng ho\ng êpul k’han êa jho\ng ktang mơ\ng du\m ala ]ar. {ia\dah klei tle\ dăp hlăk jing klei lông dlăng kơ brua\ răng mgang klei êđăp ênang leh phung kne\ bi mlih hdră tle\ leh ana\n klei ksu\ng ngă.

 

- Khua phu\n bruă êa pui Iran Bijan Namdar Zanganeh mrâo anei mklă mklơ\ng: ala ]ar anei prăp êmiêt mkăp êwa ]uh ]o\ng mâo kơ du\m ala ]ar châu Âu. Hdră mđung rup PressTV mđung asa\p Zanganeh la]: “ Jing ala ]ar dưi mkăp êwa ]uh ho\ng hnơ\ng pro\ng, Iran prăp êmiêt ba ]h^ êwa ]uh ]o\ng mâo kơ châu Âu hluê đ^ng mđoh amâo dah ho\ng êwa ]uh m’ia”. Hluê si Zanganeh, mnuih châu Âu prăp êmiêt bi lu jơr du\m phu\n mka\p na\ng lượng leh ana\n klei k]ah mtru\n anei mơ\ng Iran amâo mâo djo\ tuôm ho\ng du\m klei bi keh koh plah wah Nga leh ana\n châu Âu kơ klei ru\ng ti Ucraina.