Klei mrâo ala c\ar pô:

 

- Tlam mmăt mbruê, ti anôk khua lăn ]ar, khua lăn ]ar Trương Tấn Sang mâo leh mmông drông Sengoku Yoshito Hạ nghị sĩ Hạ viện Nhật Bản êlâo dih, jing khua đảng êngiê Nhật Bản êlâo dih, mb^t ho\ng êpul ma\ brua\ hlăm mâo gưl hriê ]hưn lehana\n ma\ brua\ ti Việt Nam. Ti anôk drông ana\n, Sengoku Yoshito hưn mthâo ho\ng khua lăn ]ar kơ klei hriê ]hưn ti Việt Nam tal anei k`ăm ksiêm duah klei mtru\t mđ^ hgu\m hlăm brua\ lo\ hma ho\ng ai tiê dua nah bi tu\ ư mơ\ng klei khua lăn ]ar Trương Tấn Sang nao ]hưn leh kơ Nhật bản hla\m mlan 3 leh êgao. Bi êdah klei hơ\k mơak lo\ bi tuôm ho\ng Sengoku Yoshito leh gưl nao ]hưn kơ Nhật Bản hlăk mlan 3 leh êgao, khua lăn ]ar bi kla\ klei mje\ mgiăm hgu\m mb^t Việt Nam - Nhật Bản hlăk mâo klei hgu\m jăk siam. Khua lăn ]ar ]ang hmăng Nhật Bản srăng lo\ dơ\ng po\k mlar du\m hdră brua\ kơ alu\ wa\l mkăn ti Việt Nam, mse\ si ti kwar krah, lehana\n Dap Mnai Krông Cửu Long. Khua lăn ]ar [ua\n Việt Nam ksiêm dlăng w^t du\mhdră êlan ]ia\ng mâo anôk hgu\m brua\ tu\ dưn.

 

- Tlam mbruê, ti Anôk brua\ knu\k kna, Khua knu\k kna Nguyễn Tấn Dũng drông c\hưn leh ho\ng Khua bi ala kơ My David Shear [ri ho\ng khua bi ala mjưh rue# gưl nga\ brua\ ti Việt Nam. Khua knu\k kna Nguyễn Tấn Dũng bi êdah klei hơ\k m’ak ho\ng du\m klei đ^ kyar êgao hnơ\ng mơ\ng klei bi mje\ hgu\m Việt Nam – My, hla\m ana\n brua\ 2 nah ba leh klei bi mje\ đ^ ti hnơ\ng hgu\m kluôm ênu\m, brua\ blei mnia leh ana\n duh bi lê đ^ pral, klei bi hgu\m kơ brua\ Sang hra\ m’ar – Mtô hria\m, brua\ kriê mgang klei êđa\p ênang ala c\ar, msir klei truh mơ\ng boh [om, min nga\ leh klei bi mblah mâo ba w^t leh klei tu\ ja\k. Khua knu\k kna Nguyễn Tấn Dũng m`a\ kla\: Việt Nam dla\ng myuôm brua\ mtru\t mđ^ klei bi mje\ hgu\m ho\ng My hla\m dja\p brua\, c\ang hmang 2 nah lo\ dơ\ng bi mđ^ klei hgu\m hla\m brua\ kđi c\ar, bi mje\, bi mkla\: Việt Nam mpra\p bi blu\ hra\m, êmuh hria\m ho\ng My hla\m du\m brua\, hla\m ana\n mâo brua\ klei dưi êngiê anak mnuih hluê si ai tiê bi mpu\ leh ana\n hdăng bi thâo săng, mb^t ana\n c\ang hmang 2 nah lo\ dơ\ng mtru\t mđ^ klei bi mje\ hgu\m brua\ duh mkra, kyua anei jing brua\ mâo klei ga\l djo\ bi hgu\m plah wah 2 ala c\ar pro\ng êdi.

 

- Hruê mbruê, êpul mơ\ng dhar brua\ mđ^ mlih hdră bhiăn gưl dlông mâo Uông Chu Lưu, k’ia\ng khua Quốc hội, khua hlăm dhar brua\ mđ^ mlih hdră bhiăn gưl dlông ngă khua êpul mâo leh mmông ma\ brua\ ho\ng ]ar Gialai kơ brua\ hluê ngă klei mkla\ mklơ\ng mrô 92 lo\ dơ\ng hluê ngă hdră mtru\n mrô 49 mơ\ng phu\n brua\ kđi ]ar, kơ hdră êlan mđ^ mlih hdră bhiăn truh kơ thu\n 2020. Ti anôk ma\ brua\, k’ia\ng kjhua Quốc hội Uông Chu Lưu mâo du\m klei mta\ kơ brua\ hdră bhiăn hla\m ]ar bi mđing, boh nik hlăm du\m klei awa\t mơ\ng ]ar adôk mâo:“Ho\ng du\m phung ngă soh kjham, kjham êdi kno\ng mâo [ia\. Tui si klei Quốc hội ]ia\ng bi mâo 90%, [ia\dah ]ar ka dưi djăp ôh ho\ng ênoh ana\n. Bi ksiêm dlăng ya ngă mse\ snăn. Amâodah klei msir kđi, du\m kđi mâo klei găl msir kđi, [ia\dah ara\ anei kno\ng djăp ma\ [ia\, kơ prăk ka djăp mơh 40%, kơ brua\ ngă ka djăp mơh 70%, snăn jing [ia\ êdi ho\ng ênoh ]ua\n mtru\n. Anôk anei bi ksiêm dlăng ya ngă mse\ snăn, klei awa\t mơ\ng êngao he\ amâodah klei awa\t mơ\ng pô”.

 

- Hruê mbruê, Khua Phu\n brua\ tuh tia mnia blei Vũ Huy Hoàng a\t mâo leh mơh mmông nga\ brua\ ti c\ar Gia Lai kơ du\m brua\ djo\ tuôm ho\ng klei mc\ah knơ\ng kdơ\ng êa Phu\n pui kmla\ Êa Krel 2 hruê 1/8 mrâo êgao. Mơ\ng brua\ nao dla\ng ti anôk mc\ah knơ\ng kdơ\ng êa mtam leh ana\n klei hưn mdah mơ\ng Knơ\ng brua\ sang c\ư\ êa c\ar Gia Lai, Khua Phu\n brua\ Vũ Huy Hoàng brei: bi mdei mtam brua\ ru\ mdơ\ng Phu\n pui kmla\ Êa Krel 2, dla\ng t^ng mka\ du\m klei tu\ brua\ duh mkra, yang [uôn leh ana\n la\n êa wa\l hd^p mda leh ana\n klei hma\i djo\ kơ klei hd^p mda mnuih [uôn sang, tơ [uh c\ia\\ng sna\n hlo\ng lui he\. Mb^t ho\ng ana\n, c\ar c\ia\ng dja\l bi mkla\ klei luc\ liê mơ\ng klei mc\ah knơ\ng kdơ\ng êa leh ana\n mâo hdra\ msir mkra, bi h’^t klei hd^p mda kơ mnuih [uôn sang. Du\m brua\ nga\ anei c\ia\ng bi hluê nga\ dja\l jêc\ pioh ba hưn mdah ho\ng Khua knu\k kna, hưn mthâo kơ Phu\n brua\ tuh tia mnia blei leh ana\n du\m Phu\n brua\ djo\ tuôm hla\m wưng dja\l êdi.

 

- K’ia\ng khua knu\k kna Nguyễn Xuân phúc, khua dhar brua\ g^t gai klei gang kdơ\ng ho\ng klei ]h^ mnia soh ho\ng hdră bhiăn, klei mplư mplê], lehana\n ]h^ mnơ\ng mgưt, mrâo mâo leh klei hâo mdah mta\ kơ du\m phu\n dhar brua\ alu\ wa\l, mđing g^t gai mâo klei tu\ dưn, [rư\ [rư\ gang mkhư\, lehana\n msưh kdu\n klei tle\ ]h^ mnia soh ho\ng hdră bhiăn, klei mplư mplê] hlăm mnia mblei, lehana\n ]h^ mnơ\ng mgưt. K’ia\ng khua knu\k kna mta\ kơ phung khua du\m phu\n dhar brua\, khua knơ\ng brua\ sang ]ư\ êa alu\ wa\l du\m ]ar, [uôn pro\ng hlăm gưl dlông bi g^t gai kjăp, sia\ suôr, lehana\n đua klam ti ana\p Đảng, lehana\n Knu\k kna kơ boh klei bi kdơ\ng ho\ng klei mnia mblei soh ho\ng hdră bhiăn, klei mplư mplê] hlăm mnia mblei, lehana\n ]h^ mnơ\ng mgưt. K’ia\ng khua knu\k kna g^t gai djăp êpul êya la] ana\n bi mguôp ho\ng ta] êngao bi kah mbha boh klei bi hriăm êmuh, mđ^ h^n klei bi ksiêm dlăng ]ia\ng pral mâo hdră mghaih msir.

 

- Ara\ anei ênoh c\h^ boh guga ti kr^ng Dap mnai êa krông Cửu Long lo\ dơ\ng đ^. Ti 2 anôk pla boh guga lu êdi hla\m kr^ng jing Tiền Giang leh ana\n Long An, tơ  hla\m brô 2 mlan êlâo ênoh tru\n adôk ma\ kno\ng mơ\ng 3.000 – 4.000 pra\k/kg sna\n ara\ anei lo\ đ^ mâo êbeh 14.000pra\k/kg. Ênoh boh guga lo\ w^t đ^ leh êbeh 2 mlan tru\n đru leh kơ mnuih pla boh guga ti Dap mnai êa krông Cửu Long tlaih mơ\ng klei dleh dlan. Kyua anei jing yan hrui pe\, ana\n ho\ng ênoh anei, leh t^ng he\ pra\k bi liê kơ brua\, mnuih pla  boh guga mâo mnga mơ\ng 100 – 120 êkla\k pra\k/1ha hla\m sa gưl pe\ boh.

 

- Hlăm du\m klei djiê mơ\ng klei rua\ dlô ti ]ar Sơn La, amâo mâo ôh mnuih djiê mơ\ng klei rua\ dlô Nhật Bản B. Anei jing klei mkla\ mklơ\ng mâo bi êdah hlăm mmông ma\ brua\ mơ\ng êpul khua g^t gai phu\n brua\ êa drao gu\n lehana\n knơ\ng brua\ sang ]ư\ êa ]ar Sơn La tlam hruê mbruê. Mơ\ng hruê 1/6/2014 truh kơ ara\ anei, ]ar Sơn la mâo leh 100 ]ô mnuih mka\ dlăng mâo klei rua\ hlăm dlô. Hlăm năn mâo 13 ]ô mnuih djiê. Du\m hruê êgao, mâo du\m klei hâo hưn jing du\m klei djiê anei la]dah mơ\ng klei rua\ dlô Nhật Bản B. {ia\dah leh 2 hruê êpul ma\ brua\ ksiêm dlăng ti ]ar Sơn La klei anei jing amâo mâo djo\ ôh. Du\m klei djiê ana\n jing mơ\ng klei rua\ dlô mkăn. Hlăm 100 ]ô mnuih mâo klei rua\ hlăm dlô, snăn mâo 31 ]ô mâo klei rua\ dlô Nhật Bản B, [ia\dah ka mâo ôh mnuih djiê kyua klei rua\ anei.

 

- Adiê hjan sui hla\m 2 hruê êgao ti kdriêk Mèo Vạc, c\ar Hà Giang mâo klei êa kluh hriê nga\ luc\ liê lu nga\n dra\p leh ana\n mnơ\ng pla mjing mơ\ng mnuih [uôn sang. Adiê hjan pro\ng mâo wa\t êa kluh hriê nao đoh mu\t hla\m sang du\m êtuh go\ êsei mnuih [uôn sang ti wa\l krah Mèo Vạc, kdriêk Mèo Vạc, c\ar Hà Giang nga\ kpuh đung lu mnơ\ng yua, u\n, mnu\, êmô kbao mơ\ng mnuih [uôn sang. Lu kdrêc\ êlan gudro\ng ti wa\l krah leh ana\n êlan đ^ng mđoh êa  la\n lu\ boh tâo êa kdơr jih. Hluê si klei t^ng yap luc\ liê truh hla\m brô 500 êkla\k pra\k. {ri mơh amâo mâo klei luc\ liê kơ mnuih ôh. Leh mâo klei êa kluh hriê, anôk g^t gai mgang kdơ\ng ho\ng klei êa l^p lêc\ ang^n êbu\, tui duah mnuih mâo klei truh kdriêk Mèo Vạc bi hgu\m leh ho\ng Knơ\ng brua\ sang c\ư\ êa wa\l krah, l^ng khan hla\m alu\ wa\l dja\l bi mbe\ mđue# mnuih [uôn sang mơ\ng anôk êa pro\ng, đru mnuih [uôn sang huai mgoh he\ la\n lu\, boh tâo adôk kdơ\ng hla\m sang c\ia\ng dja\l bi h’^t klei hd^p mda mnuih [uôn sang.

                                                                                                              

Klei mrâo ala tac\ êngao:

 

- Bruă hâo hưn Thái Lan hruê mbruê brei thâo; knu\k kna l^ng k’han ala ]ar anei m^n t^ng po\k gưl hrui blei mkăp pioh mdiê braih tal êlâo hlăm hruê kăm anei ăt mse\ mơh klei [ua\n rơ\ng ba ]h^ djăp 1 êklăk ton braih kơ ala ]ar Trung Quốc hluê djo\ si klei kuôl kă êlâo kơnăn. Ara\ anei ênoh braih hlăm anôk mnia dlông ro\ng lăn hlăk đ^ [ia\ leh ana\n ana\p lo\ dơ\ng đ^ kyua klei blei yua ăt đ^ hlăk êjai hnơ\ng ba ]h^ [ia\ h^n, kyua hma^ djo\ mơ\ng yan adiê amâo mâo jăk. Hluê si klei hâo hưn mơ\ng phu\n bruă mnia mblei Thái Lan, gưl hrui blei anei hluê si t^ng hlăm brô 160 êbâo ton leh ana\n jing gưl hrui blei tal êlâo yap mơ\ng êpul l^ng k’han đ^ păn bruă g^t gai ala ]ar hlăk mlan 5 mrâo êgao. Phung khua êmua ala ]ar ăt brei thâo; Thái Lan amra jao ênu\m 1 êklăk ton braih kơ Trung Quốc djo\ wưng bi k]ah hlăm mlan 7 thu\n ana\p truh, khă gơ\ truh kơ ara\ anei kno\ng mrâo jao 100 êbâo ton đui].

 

- Hlăm klei bi k[^n klă s^t gưl tal êlâo ti [uôn pro\ng Tobruk, kwar Ngo\ Libi. Quốc hội gưl mrâo ti Libi mâo leh klei bi tu\ ư ruah Akila Saleh Issa ngă pô g^t gai knơ\ng bruă ]ih mkra hdră bhiăn ala c\ar anei. Issa mâo mă 77 po\k hră mple\ nao ai hlăm ênoh 158 po\k hră mple\ ti Quốc hội. Hluê si hdră k]ah bi mlih klei dưi ngă phu\n mil pô ti Libi, Quốc hội mrâo amra bi hrô kơ klei bi k[^n mnuih [uôn sang kluôm ala leh ana\n ba ala ]ar nao truh kơ sa klei ruah khua mil ]hil. Khă sơnăn,đađa phung nghị sĩ amâo mâo nao ôh ti anôk bi k[^n gưl tal êlâo mơ\ng Quốc hội mrâo leh ana\n mbe\ anôk bi k[^n tal êlâo jing ti [uôn pro\ng phu\n Tripoli, leh kơnăn jing Benghazi leh ana\n ara\ anei jing Tobruk, kyua klei bi mblah ngă hla\k đ^ lar.

- Khua g^t gai Liên hợp quốc Ban Kim Mun mrâo iêu mthưr Palestin leh ana\n Israel mpu\ kơ asa\p mtru\n mdei mtuh phao ktuang 2 nah tu\ ư mklă mklơ\ng leh. Hlăm asa\p hưn mthâo ba hưn mdah mlam ]ang rang aguah mbruê, khua g^t gai Liên hợp quốc Ban Kim Mun mni m’uăn du\m klei g^r amâo mdei mơ\ng êpul êya quốc tế k`ăm ana\p truh kơ klei mdei mtuh phao ktuang 72 m’mông mrâo ti Gaza. Khua g^t gai Ban Kim Mun la] klă; klei bi trông ]hai jing hdră êlan kno\ng sa anei yơh ]ia\ng mkhư\ gang kjăp klei blah ngă leh ana\n bi mlih boh klei “ru\ng răng leh ana\n amâo dưi tu\ yap” ti Gaza. Liên hợp quốc prăp êmiêt đru kluôm ênu\m kơ du\m klei ktưn ai anei.

 

- Knơ\ng prăk Trung ương Ấn Độ hruê mbruê brei thâo: bruă duh mkra Ấn Độ ( pro\ng tal 3 ti châu Á) mâo du\m klei bi êdah lo\ kru\ w^t amâo uê` kơ yan hjan truh hnui, ngă hma^ djo\ kơ bruă ngă lo\ hma pla mjing, bruă duh mkra phu\n. Knơ\ng prăk Trung ương Ấn Độ ăt kriê kjăp mse\ hđăp prăk mnga ti hnơ\ng 8% leh ana\n kriê kjăp du\m hdră êlan mhro\ prăk lui] ênoh. Khă sơnăn, yan hjan truh hnui, ngă hma^ djo\ kơ bruă duh mkra pla mjing leh ana\n năng ai ngă ênoh prăk bi liê kơ bruă pla mnơ\ng [ơ\ng huă đ^ h^n. Bruă anei amra ngă hma^ djo\ kơ du\m êtuh êklăk ]ô mnuih [un Ấn Độ mâo hnư hrui w^t ka truh mơh 2 đolar Mi hlăm 1 hruê. Knơ\ng prăk Trung ương Ấn Độ ăt kriê kjăp hdră êlan mhro\ prăk lui] ênoh amâo uê` ai kp^ brei mtru\n prăk mnga ]ia\ng lo\ kru\ w^t hnơ\ng đ^ kyar hlăk êdu awa\t.

- Khua mil ]ihl Mi Bara\c Obama mrâo sơ`ê mklă mklơ\ng ênoh đru brei 225 êklăk đôlar kdrăp răng mgang [ra\m pui “msei” mơ\ng Israel, hlăk êjai boh klei ti Gaza mâo klei bi êdah êdu [ia\ leh Israel leh ana\n êpul djă phao ktuang Hamas tu\ ư kơ asa\p mtru\n mdei mtuh phao ktuang 72 m’mông. Kdrăp răng mgang [ra\m pui hnơ\ng giăm “msei” mâo Israel ba yua mơ\ng thu\n 2006 hlăm klei blah ngă plah wah ala ]ar anei ho\ng êpul Islam Héc-bô-la ti Libăng. Mơ\ng leh ba yua, kdrăp “msei” mnah găn ko\ tu\ jing 80% du\m gưl ksu\ng ngă ho\ng [ra\m pui mơ\ng nah êngao hlăm kr^ng lăn Israel.