Klei mrâo ala c\ar pô:

 

- Hruê mbruê, bi k[^n ho\ng phung ngă brua\ klei mrâo ala ta] êngao kơ brua\ Trung Quốc ba pra ktir duah êa pui hla\m kr^ng wa\l êa ks^ Việt Nam, mâo mko\ mjing leh ti Hà Nội. Mâo lu dhar brua\ klei mrâo pro\ng mơ\ng ala ta] êngao mse\ si NHK, AP, AFP…nao ti anôk bi k[^n brua\ klei mrâo ana\n. Ti ana\n, Ngô Ngọc Thu, k’ia\ng khua kahan kia\ kriê êa ks^ Việt Nam mâo mkla\ mklơ\ng truh ti mmông anei Trung Quốc ba leh, mmông lu êdi truh 80 boh ho# ]ho\ng djăp mta, hlăm năn mâo 7 boh ho# kahan mâo: 33 boh ho# ksiêm dlăng wa\l êa ks^, kahan ksiêm wa\l êa ks^, ho# kia\ kriê brua\ trah ma\ kan hlăm êa ks^, lehana\n du\m boh ho# ]ho\ng du\ mdiăng mnơ\ng, ho# trah ma\ kan mkăn. Êngao ana\n grăp hruê lo\ mâo du\m gưl êdeh phiơr hiu suang êwa\ng hlăm alu\ wa\l. Sa êpul ho# trah ma\ kan mâo mprăp djăp phao ktuang, lehana\n ho# kahan nao truh giăm ho\ng plao ks^ Lý Sơn hlăm brô 50 – 60 hải lý. Ăt tui si Ngô Ngọc Thu la] du\m boh ho# ]ho\ng Trung Quốc kp^ nga\ kơ du\m boh ho# ]ho\ng răng mgang ho# mran trah ma\ kan Việt Nam êjai dôk ngă brua\, ngă jhat ho# ]ho\ng, lehana\n êka đa đa mnuih hlăm êpul kia\ kriê ho# trah ma\ kan Việt Nam. Kha\dah t^ng kơ Việt Nam jih ai tiê leh iêu mthưr Trung Quốc mdei djăp brua\ ]ua\k soh, [ia\dah t^ng kơ trung Quốc ăt kăn mdei du\m klei ngă jhat kơ êpul kia\ kriê ho# mran trah ma\ kan Việt Nam. Ti anôk bi k[^n ho\ng phung ngă brua\ klei mrâo, pô blu\ bi ala mơ\ng phu\n brua\ ho\ng ta] êngao Việt Nam Lê Hải Bình la], klei Trung Quốc ngă ana\n jing ]huak soh hlăm lăn ]ar Việt Nam, kơ klei dưi kia\ kriê kr^ng wa\l êa ks^  ktuê hang hluê si du\m mta mtru\n mơ\ng klei bhiăn Liên Hiệp Quốc kơ hdră bhiăn êa ks^ thu\n 1982.

Êlâo ana\n, hruê 6/5, k’ia\ng khua knu\k kna, khua phu\n brua\ ho\ng ta] êngao Phạm Bình Minh mâo leh klei bi blu\ hrăm hla\m đ^ng blu\ ho\ng khua kia\ kriê brua\ ala ]ar Trung Quốc Dương Khiết Trì, kơ klei pra HD-981 lehana\n lu ho# ]ho\ng Trung Quốc `u\ kma hlăm alu\ wa\l anôk mâo êa pui êwa ]uh mrô 143 ktuê tur hang ks^ Việt Nam mơ\ng hruê 1/5/2014 truh kơ ara\ anei, bi kla\ Việt Nam amâo mâo klei tu\ ư, lehana\n kut kat bi kdơ\ng ktang ho\ng brua\ Trung Quốc ngă anei, mgo# brei Trung Quốc bi kbia\ mđue# pra ktir duah êa pui HD-981, lehana\n du\m ho# ]ho\ng mgrông mb^t kbia\ mơ\ng alu\ wa\l anei, lehana\n nao hlăm klei bi mghaih msir du\m klei amâo mâo thâo bi djo\ kơ klei anei.

 

- Aguah mbruê, ti Hà Nội, êpul hgu\m brua\ Nghệ sĩ ma\ rup Việt nam mphu\n po\k klei rang mdah dla\ng rup “ Điện Biên đưm – ara\ anei leh ana\n du\m po\k rup kơ Đại tướng Võ Nguyên Giáp.” 60 po\k rup rang mdah hla\m klei rang mdah dla\ng dưi ruah ma\ mơ\ng 300 po\k rup phung Nghệ sĩ ma\ rup ba m’^t leh ana\n du\m po\k rup mơ\ng Thông tấn xã Việt Nam. Vũ Quốc Khánh- Khua Êpul hgu\m brua\ Nghệ sĩ ma\ rup Việt Nam lac\ kơ du\m klei c\ia\ng mđing mơ\ng klei rang mdah dla\ng rup anei: “ Hmei k[^n kơ 2 mta k`a\m jing lo\ w^t bi êdah ai êwa mơ\ng klei mblah dưi Điện Biên Phủ, klei nao mu\t hla\m điện Biên si nga\, bi kdơ\ng mblah si nga\ leh ana\n knhal tuc\ jih klei mblah dưi. Tal 2 jing ai hd^p mơ\ng Điện Biên hla\m ênuk gưl bi mlih mrâo, hla\m ênuk la\n c\ar êđa\p ênang hnuk êngiê. Leh ana\n boh nik gơ\ jing gru rtup kơ Đại tương Võ Nguyên Giáp – Pô bi mjing leh klei tu\ dưi Điện Biên Phủ “ Hing ang 5 kkiêng la\n, kpư\ mgei kluôm boh la\n”.

 

- {ri bi hdơr 60 thu\n hruê blah dưi Điện Biên Phủ, hruê mbruê, ti msat Đại tướng Võ Nguyên Giáp, hlăm sa\ Quảng Đông, kdriêk Quảng Trạch, ]ar Quảng Bình, du\m êtuh êpul phung kahan hđăp hriê mơ\ng djăp ]ar kwar ala ]ar drei nao ]uh brui mngưi bi hdơr kơ Đại tướng. Lu êpul knua\ druh mơ\ng ]ar Quảng Bình nao ]uh leh brui mngưi lehana\n pioh [ia\ mn^t mmông kkui ko\ ti djiêu msat Đại tướng bi êdah ai tiê hdơr knga truh kơ `u, pô s^t suôr ho\ng lăn ]ar.

 

- Hluê nga\ klei bhia\n nga\ brua\ mơ\ng phung bi ala Quốc hội leh ana\n êpul bi ala quốc hội, mơ\ng hruê 5-7/5, êpul bi ala Quốc hội c\ar Kon Tum hluê nga\ leh klei bi tuôm ho\ng phung bi ala kơ mnuih [uôn sang ti 12 anôk hla\m 9 kdriêk, [uôn pro\ng mơ\ng c\ar Kon Tum. Phung bi ala Quốc hội hla\m êpul bi ala Quốc hội c\ar Kon Tum hmư\ ma\ du\m klei blu\ mguôp, klei c\ia\ng akâo mơ\ng phung bi ala kơ mnuih [uôn sang alu\ wa\l ba m’^t kơ Quốc hội, knu\k kna, du\m phu\n dhar brua\ Trung ương leh ana\n ho\ng knu\k kna alu\ wa\l. Ho\ng brua\ kdơ\ng klei tle\ [ơ\ng nga\n pra\k hla\m boh klei ara\ anei hin, du\m klei blu\ mguôp bi êdah klei ư sa ai ho\ng klei hur har mơ\ng Đảng. Phung bi ala kơ mnuih [uôn sang c\ang hmang du\m klei tle\ [ơ\ng nga\n pra\k c\ia\ng dja\l dưi msir mkra bi djo\ kpa\ mjing klei đa\o knang hla\m mnuih [uôn sang.

 

- Aguah mbruê, êpul ma\ brua\ mâo Trịnh Đình Dũng, khua phu\n brua\ ru\ mdơ\ng dja\ ako\ nao ksiêm dlăng brua\ ru\ mdơ\ng lehana\n kia\ kriê sang dôk kơ mnuih ma\ brua\ ti [uôn pro\ng Hồ Chí Minh. Ara\ anei, mâo mơ\ng 80 – 90% mnuih ma\ brua\ ti [uôn pro\ng Hồ Chí Minh ăt duah dôk hlăm sang mưn mơ\ng mnuih [uôn sang ru\ mdơ\ng. leh ksiêm dlăng hlăm du\m alu\ wa\l mâo sang mnuih ma\ brua\ dôk, khua phu\n brua\ ru\ mdơ\ng Trịnh Đình Dũng brei thâo: Knu\k kna srăng tu\ yap, đru kơ prăk lehana\n klei ]ua\l mka\ ]ia\ng mtru\t mjhar mnuih [uôn sang hrăm mb^t bi ru\ mdơ\ng sang dôk kơ mnuih ma\ brua\. Mơ\ng năn, [rư\ [rư\ mđ^ klei hd^p mda kơ mnuih ma\ brua\, mguôp hlăm brua\ mđ^ kyar klei duh mkra ti alu\ wa\l.

 

- Mơ\ng ako\ yan kbâo, mnuih [uôn sang nga\ lo\ hma pla kbâo ti wa\l krah An Khê, c\ar Gia Lai ba c\h^ leh kbâo kơ Knơ\ng brua\ cổ phần [ê` hra Bình Định hluê si klei nga\ hra\ m’ar bi hgu\m duh bi liê- hrui blei jih kbâo, [ia\ truh kơ ara\ anei a\t ka mâo tu\ ma\ mơh pra\k. Mâo du\m êtuh c\ô mnuih [uôn sang bi nao kơ Knơ\ng brua\ dôk ti kdriêk Tây Sơn, c\ar Bình Định c\ia\ng ma\ pra\k c\h^ kbâo. Công an leh ana\n du\m brua\ djo\ tuôm mơ\ng wa\l krah An Khê pral bi hgu\m leh ho\ng du\m brua\ djo\ tuôm c\ar Bình Định leh ana\n Knơ\ng brua\ cổ phần [ê` hra Bình Định c\ia\ng rơ\ng klei êđa\p ênang. Bi brua\ ksiêm dla\ng msir mkra klei kơ nư anei, du\m knơ\ng brua\ djo\ tuôm kno\ng dưi nga\ brua\ leh mâo ma\ hra\ ba kc\u\t mơ\ng mnuih pla kbâo.

 

- Hruê mbruê, knơ\ng brua\ sang ]ư\ êa ]ar Bình Thuận mkla\ mklơ\ng leh hdră êlan “bi kjăp mnuôr mbông êa hlăm lo\, djăp sa\ ru\ mdơ\ng kr^ng [uôn sang mrâo wưng thu\n 2015 – 2020”. Hdră brua\ ho\ng mta k`ăm ba yua mâo klei tu\ dưn, lehana\n mkiêt mkriêm êa kơ brua\ pla mjing, đru mđ^ h^n ênha\ pla mjing hlăm kluôm ]ar mâo djăp 70% anôk pla mjing djăp êa tui si klei ]ua\l mka\ kơ thu\n 2015, lehana\n 80% hlăm thu\n 2020. Mơ\ng năn mđ^ hnơ\ng dưn yua mnuôr mbông êa, bi hro\ ênoh bi liê kơ brua\ kia\ kriê, mkra w^t mnuôr mbông êa, bi mguôp ho\ng brua\ mkra êlan klông hlăm kr^ng [uôn sang, mđ^ mlih wa\l hd^p mda, đru bi leh hlăm brua\ ]ua\l mka\ klei ru\ mdơ\ng kr^ng [uôn sang mrâo ]ar Bình Thuận wưng thu\n 2010 – 2020. Prăk pioh kơ brua\ anei hlăm brô 89 êklai prăk.

- Mơ\ng lu thu\n ho\ng anei, [uôn pro\ng Hồ Chí Minh a\t dôk hla\m klei k[a\h nai mtô hđeh điêt. T^ng mdu\m gra\p thu\n c\ia\ng lo\ dơ\ng mbo\ êbeh 2000 c\ô nai mtô hđeh điêt. {uôn pro\ng mâo 3 anôk mtô mjua\t phung nai mtô hđeh điêt jing Sang hra\ Đại học Sư Phạm [uôn pro\ng, sang hra\ Đại học Sài Gòn leh ana\n sang hra\ Cao Đẳng sư phạm Trung ương 3. Kha\ sna\n, ênoh nai mtô hđeh điêt rue# leh hria\m gra\p thu\n a\t ka\n dưi dja\p lei klei c\ia\ng kơ nai mtô hđeh điêt mơ\ng [uôn pro\ng. C|ia\ng msir he\ klei anei, thu\n 2013, sang hra\ Đại học Sài Gòn c\ih nga\ hdra\ mko\ mjing Anôk hria\m Trung cấp c\ia\ng bi mtô mjua\t nai mtô hđeh điêt. Hluê ana\n, hdra\ bi hria\m tín chỉ sra\ng ma\ [ia\ h^n thu\n mlan bi hria\m nai mtô hđeh điêt mơ\ng 2 thu\n tru\n adôk 1 thu\n mkrah, sna\n gra\p thu\n lo\ mbo\ mâo 1.600 c\ô nai mtô hđeh điêt.

Klei mrâo ala tac\ êngao:

 

- Nhật Bản leh ana\n êpul hgu\m kahan dưr Đại Tây Dương (NATO) mrâo tu\ ư đru hgu\m tliêr kjăp h^n kơ lu mta bruă, hlăm ana\n mâo bruă kriê dlăng klei êđăp ênang du\ mdiăng mnơ\ng hluê êlan êa. Khua knu\k kna Nhật Bản Shinzo Abe leh ana\n khua g^t gai NATO Anders For Rasmusen hruê 6/5 mâo leh klei bi trông ]hai ti Brucsel ala ]ar Bỉ. Bỉ jing anôk jưh jơ\ng knhal tui] hlăm gưl hiu ]hưn dlăng 6 ala ]ar châu Âu mơ\ng Abe. Ti anôk bi trông ]hai, khua knu\k kna Nhật Bản Shinzo Abe m`ă klă: Nhật Bản jing êpul hgu\m ho\ng NATO, mâo bruă ngă yuôm bhăn hlăm bruă đru hgu\m ho\ng êpul hgu\m anei mơ\ng klei m^n kơ “hdră êlan đru mguôp jăk siam kơ klei êđăp ênang”.

 

- Khua knu\k kna Hàn Quốc Chung Hong Won hruê mbruê, iêo mthưr du\m knơ\ng bruă djo\ tuôm ngă rue# leh bruă tui duah du\m ]ô mnuih lui] ka thâo [uh hlăm klei kram kngăm k^ Sewol hlăm knhal jih hruê kăm anei. Hlăm klei bi k[^n hruê mbruê, knu\k kna Hàn Quốc ăt lo\ ksiêm dlăng mta bhiăn êđa\p ênang êlan êa, mơ\ng ana\n  brei knu\k kna ruah mdưm phung ngă bruă ksiêm dlăng klei êđăp ênang êlan êa hlăm phu\n bruă Êa ks^ leh ana\n brua trah wa\h ma\\ mnơ\ng hla\m êa. Bruă ngă anei jing 1 hlăm du\m klei g^r ktưn  mơ\ng knu\k kna Hàn Quốc, k`ăm mđ^ klei kla\ mngac\ kpă ênuah hlăm bruă ktuê dlăng klei êđa\p ênang êlan êa.

 

- Ấn Độ mko\ mjing mta bhiăn knơ\ng bruă êdeh phiơr sơ wil mrâo kơ du\m knơ\ngbruă êdeh phiơr hlăm ala ]ar, k`ăm rơ\ng kjăp bruă ktuê dlăng hruê m’mông phiơr klă s^t mơ\ng du\m boh êdeh phiơr. Klei mkra mlih anei mơ\ng Ấn Độ po\k ngă leh gưl êdeh phiơr MH370 mơ\ng knơ\ng bruă êdeh phiơr Malayzia lui] hruê 8/3 truh kơ ara\ anei ka thâo [uh mơh. Amâo djo\ kno\ng Ấn Độ, leh gưl êdeh phiơr MH370 lui], châu Âu ăt hyuă kjăp du\m hdră kriê dlăng klei êđăp ênang êdeh phiơr. Knơ\ng bruă kriê dlăng klei êđăp ênang knơ\ng bruă êdeh phiơr sơ wil châu Âu k]ah mtru\n du\m hdră bruă ngă đru tui duah huôm ju\ êdeh phiơr găl êlưih h^n. Hlăm ana\n, mâo đađa klei k]ah mtru\n tuôm ba hưn mdah leh gưl lui] 1 boh êdeh phiơr mơ\ng knơ\ng bruă êdeh phiơr Prăng hlăm Đại Tây Dương thu\n 2009, [ia\dah ka tuôm po\k ngă ôh.

 

- Knơ\ng prăk trung ương Ucraina hruê mbruê brei thâo: ala ]ar anei mrâo tu\ mă ênoh pra\k đru tal êlâo mâo 3 êklai 190 êklăk đôlar Mi hlăm hnư đru do\ng 17 êklai đôlar Mi mơ\ng keh prăk quốc tế (IMF). Pô djă ako\ knơ\ng sang prăk trung ương Ucraina Stepan Kubiv brei thâo: hlăm brô 1 êklai đôlar Mi hlăm hnư đru brei tal êlâo anei amra ba kơ hjiê mkăp pioh pra\k ala tac\ êngao mơ\ng knơ\ng prăk, ênoh adôk dưi ba hlăm prăk knu\k kna yua ]ia\ng bi hơ^t kjăp bruă duh mkra ppro\ng leh ana\n boh klei ngăn prăk mơ\ng ala ]ar Ucraina.

 

-Hluê si phung ngă bruă kreh knhâo Mi, boh tu\ dưn mka\ dlăng hnơ\ng pra^ hlăm êrah ana\p dưi đru t^ng knăl hnưm klei hu^ hyưt mâo klei ruă Alzheimer klei bi êdah hro\ tru\n klei m^n ti mnuih khua thu\n hlăm wang 3 thu\n đrông ho\ng ênoh klă s^t truh 90%. Êpul ksiêm bruă dlăng sang hlăm sang hră Đại học Georgetown brei thâo: di`u\ mko\ mjing leh bruă ksiêm dlăng êrah 525 ]ô mnuih ]o\ng ]ia\ng mơ\ng 70 thu\n kơ dlông, phung ngă bruă kreh knhâo dưi t^ng knăl klă s^t 90% hlei pô ana\p hro\ tru\n klei m^n hdjul (MCI) amâo dah mâo klei ruă Alzheimer hlăm du\m thu\n kơ ana\p.