Klei mrâo ala c\ar pô:

 

- Tlam mbruê, ti anôk brua\ khua\ lăn ]ar, khua lăn ]ar Trương Tấn Sang mâo leh mmông ma\ brua\ ho\ng êpul khua kia\ kriê knơ\ng brua\ ksiêm dlăng yang [uôn gưl dlông kơ boh tu\ dưn brua\ knua\ ma\ hlăm 6 mlan ako\ thu\n, lehana\n brua\ knua\ kơ 6 mlan knhal jih thu\n. Bơ\k bâo kơ du\m klei gun kpăk, mơ\ng dhar brua\ ksiêm dlăng, khua lăn ]ar mta\ brei tui duah mta phu\n, ]ia\ng pral mghaih msir mjing klei găl, đăm le\ hlăm klei lu mnuih mâo klei blu\ amâo mâo djo\, boh nik ho\ng du\m kđi soh, mghaih msir kơ klei duh mkra, kơ brua\ knua\ ngă. Khua lăn ]ar m`a\: Kha\dah hlăm wưng êgao mâo ba phat kđi du\m klei soh [ơ\ng ngăn, lehana\n klei soh hlăm brua\ duh mkra pro\ng [ia\dah ăt adôk k[ah pro\ng ho\ng klei jing s^t. Mb^t ho\ng ana\n, khua lăn ]ar bi la] brua\ bi mgăl kđi hlăm anôk phat mkra mơ\ng pô ksiêm dlăng kđi klei ăt adôk awa\t. Anei jing brua\ yuôm bhăn êdi, brei mđing mjua\t bi hriăm, mbo\ klei thâo kơ phung knua\ druh, ]ia\ng kơ brua\ hdră bhiăn ala ]ar mâo klei mđ^ mlih jăk, lehana\n dưi kdơ\ng ho\ng klei kplu\r phung ngă soh, lehana\n phat kđi ]huai kơ mnuih amâo mâo klei soh.

 

- Aguah mbruê, ti Anôk brua\ knu\k kna, Khua hla\m phu\n brua\ kđi c\ar, K’ia\ng khua knu\k kna Nguyễn Xuân Phúc drông c\hưn leh hong đồng chí Kenta Kongbunmi, K’ia\ng khua Knơ\ng brua\ Trung ương Mặt trận Lào mko\ mjing la\n c\ar hla\k mâo gưl hriê c\hưn leh ana\n nga\ brua\ ti ala c\ar drei. K’ia\ng khua knu\k kna Nguyễn xuân Phúc brei 2 Knơ\ng brua\ c\ia\ng pral thâo hluê nga\ s^t êm^t hdra\ bi hgu\m, mđ^ klei tu\ brua\ klei đa\o hla\m wưng kơ ana\p trông bi mkla\ klei bi mje\ êrô nnao đrông êpul gưl dlông, mko\ mjing du\m klei bi k[^n, klei bi trông c\ia\ng bi hâo hưn, êmuh hria\m klei thâo hla\m brua\ kriê dla\ng knu\k kna kơ klei klei đa\o mơ\ng gra\p ala c\ar.

- Tlam mbruê, ti Hà Nội, khua dhar brua\ duh mkra gưl dlông Vương Đình Huệ, g^t gai mông ma\ brua\ ho\ng knơ\ng prăk mđ^ kyar Việt Nam k`ăm ksiêm w^t boh klei mko\ w^t brua\ knơ\ng prăk wưng thu\n 2011 – 2013. Blu\ hrăm ti anôk ma\ brua\, khua dhar brua\ duh mkra gưl dlông Vương Đình Huệ m`a\:“Truh kơ ara\ anei drei ]huang hlăm thu\n tal 4 leh hluê ngă hdră mtru\n mơ\ng Đảng 11, lehana\n mko\ mjing êba\t hlăm klei bhiăn, lehana\n mko\ w^t brua\ duh mkra. Dhar brua\ duh mkra gưl dlông, ngă leh brua\ mko\ mjing klei hâo mdah kluôm kơ klei mko\ w^t brua\ duh mkra, djo\ tuôm ho\ng klei mlih mrâo hdră mđ^ kyar kơ jih jang djăp mta brua\, k`ăm ksiêmd lăng bi djăp ênu\m, kla\ mnga] kơ boh klei mko\ w^t brua\ duh mkra ti ala ]ar drei hla\m wưng leh êgao, lehana\n bi mâo hdră êlan ma\ brua\ bi djo\ mơ\ng ara\ anei hlo\ng truh jih gưl păn brua\, ]ia\ng kơ drei mâo kklei bi mlih pro\ng kơ brua\ mko\ w^t, lehana\n bi êdah hdră ma\ brua\ kjăp h^n kơ gưl 5 thu\n ti ana\p”.

 

- Aguah mbruê, Khua Phu\n brua\ êlan klông du\ mdia\ng Đinh La Thăng nga\ leh brua\ ho\ng Knơ\ng brua\ sang c\ư\ êa c\ar Thanh Hóa kơ klei tu\ hluê nga\ brua\ êlan klông hla\m c\ar. Hluê si Knơ\ng brua\ sang c\ư\ êa c\ar Thanh Hóa, truh kơ mmông anei, Phu\n brua\ êlan klông du\ mdia\ng hla\k bi hgu\m ho\ng c\ar hluê nga\ brua\ ruh mghaih anôk ala leh ana\n kriê dla\ng 4 Hdra\ brua\ mâo: Hdra\ brua\ êlan dơ\ng pro\ng mrô 1A, mrô 217, mrô 15, hdra\ brua\ kban Thắm, kban Bút Sơn, kban Sông Hoàng hla\m hdra\ brua\ brei c\an pra\k mơ\ng Dhar brua\ êlan klông du\ mdia\ng c\ia\ng mkra mđ^ brua\ êlan klông ala c\ar. Hla\m klei po\k nga\ hdra\ brua\ c\ia\ng bi hluê nga\ djo\ kpa\ hnơ\ng kluôm ktuê êlan mâo leh Khua knu\k kna bi mkla\ mtru\n. Kơ du\m hdra\ brua\ êlan klông hla\k po\k nga\ ti wa\l c\ar, Khua Phu\n brua\ êlan klông du\ mdia\ng Đinh La Thăng brei du\m anôk brua\ dja\l bi msir mghaih mtam du\m klei adôk gun kpa\k djo\ tuôm kơ pra\k yua pioh ruh mghaihanôk ala.

 

- Tlam mbruê, ti Hà Nội, phu\nbrua\ lo\ hma, lehana\n khua bi ala knu\k kna Canada ti Việt Nam kuôl ka\ klei bi tu\ ư “Klei đru hdră brua\, lehana\n hdră êlan kơ klei mko\ w^t brua\ lo\ hma ti Việt Nam”. Hdră brua\ anei mâo ênoh giăm 500 êbâo dolar, mơ\ng phu\n brua\ ho\ng ala ta] êngao, duh mkra mnia mblei lehana\n mđ^ kyar Canada đru, k`ăm hluê ngă brua\ la] ana\n ]ia\ng mko w^t brua\ lo\ hma ti Việt Nam wưng thu\n 2013 – 2020. K’ia\ng khua hdră brua\ mđ^ kyar Canada brei thâo: Du\m klei knu\k kna Canada đru kơ Việt Nam hlăm du\m thu\n giăm anei jing mđ^ mlih klei bhiăn ma\ brua\ mơ\ng gưl dlông hlo\ng kơ nah gu\, lehana\n mđ^ h^n brua\ bi ktưn hlăm lo\ hma ti gưl alu\ wa\l.

 

- Hluê si hưn mdah pral mơ\ng Phu\n bruă mtô hria\m - sang hră mơar, hlăm gưl 2 klei bi lông mu\t hriăm Đại học, Cao đẳng thu\n anei, kluôm ala mâo 141 boh sang hră mko\ mjing klei bi lông ti 893 anôk bi lông, ho\ng êbeh 761 êbâo ]ô hđeh hriăm hră ]ih nga\ hra\ m’ar nao bi lông. Yap truh knhal jih tlam mruê, mâo êbeh 575 êbâo ]ô hđeh hriăm hră nao ngă hra\ mơar, truh 75,51% mka\ ho\ng ênoh hđeh nao nga\ hră mơar bi lông. Du\m boh sang hră iêô ba leh êbeh 65.600 ]ô knuă druh dlăng klei bi lông. Phu\n bruă mtô mjuăt sang hră mơar t^ng knăl; êpul hgu\m dlăng klei bi lông du\m boh sang hră prăp êmiêt leh du\m mta bruă klei  ]ia\ng mko\ mjing klei bi lông, mjing djăp klei găl êlưih h^n kơ phung hđeh hriăm hră nao ngă hră mơar, hmao msir mghaih, mkra mlih du\m klei soh ]huai hlăm hră hưn iêo nao bi lông mơ\ng phung hđeh bi lông.

 

- Hruê mbruê, sang hra\ đại học Đà Lạt tu\ drông leh 4.300 ]ô hđeh nao bi lông ngă hra\ mơar êlâo kơ bi lông đại học gưl 2 thu\n 2014. ho\ng hnơ\ng ênoh giăm 80% ênoh jih jang phung hđeh nao ngă hra\ mơar akâo bi lông. Brua\ đru hlăm yăn bi lông ăt mâo leh lu phung ba ana\p, du\m êpul brua\, lehana\n mnuih [uôn sang jih ai tiê bi đru. Klei bi lông gưl tal 2 anei, êngao kơ dăp êbeh 1 êbâo anôk dôk jưh amâo mâo liê prăk ôh, 500 anôk ho\ng ênoh êlưih, êpul phung sinh viên ba ana\p mơ\ng sang hra\ đại học Đà Lạt lo\ hgu\m ho\ng dhar brua\ đru do\ng klei đăo Yơng Lâm Đồng, sang hua\ [ơ\ng ba Âu Lạc lehana\n du\m ]ô mnuih thâo bi đru hlăm alu\ wa\l mâo đru leh truh kơ 2 êbâo hnư êsei hua\ mbha mang kơ phung hđeh nao bi lông, mb^t ho\ng mnuih nao ata\t. Hlăm du\m hruê bi lông, đơ ênoh êsei hua\ anei srăng mâo ba truh kơ kngan phung hđeh, wa\t ti [a\ng jang sang hra\ đại học Đà Lạt. }ia\ng đru kơ phung hđeh amâo mâo jăk asei mlei dưi truh kơ adu\ bi lông, êpul hgu\m dlăng klei bi lông mkăp leh 1 boh êdeh 16 ]ô đ^ pioh du\ ba phung hđeh. Êpul ba ana\p ăt prăk êmiêt lu êdeh p’phu\t ]ia\ng hmao mdiăng phung hđeh nao bi lông djo\ mmông truh kơ adu\ bi lông. Tui si Lê Hồng Phong, k’ia\ng khua sang hra\, k’ia\ng khua brua\ hgu\m dlăng klei bi lông mu\t đại học Đà Lạt thu\n 2014, du\m klei găl kơ klei bi lông mâo prăp êmiêt ênu\m, rơ\ng amâo mâo klei kpăk ôh hlăm anôk bi lông lehana\n wa\l êngao anôk bi lông.

 

- Hruê mbruê, Knơ\ng bruă jia ]ar Dak Nông mko\ mjiing klei bi k[^n mni m’uăn kơ boh tu\ dưn mơ\ng giăm 70 êpul bruă, mdê asei mnuih hluê ngă jăk bruă jao jia thu\n 2013. Hlăm thu\n 2013, lu êpul bruă, go\ êsei mnia mblei hlăm alu\ wa\l ]ar Dak Nông g^r ktưn hgao klei dleh dlan, kriê kjăp leh anăn mđ^ kyar bruă duh mkra, mnia mblei, đru hgu\m hlăm klei mđ^ kyar bruă duh mkra mơ\ng ]ar leh anăn hluê ngă jăk bruă jao jia. Tu\ yap boh tu\ dưn bruă jao jia thu\n 2013 ti ]ar Dak Nông, Phu\n bruă ngăn prăk mđup brei leh hra\ pa\h mni kơ 5 êpul bruă, mdê asei mnuih, 63 êpul lu, mdê asei mnuih mkăn ăt mâo knơ\ng bruă jia mni m’uăn, pah mni. Vũ Văn Thiện, K’iăng khua knơ\ng bruă jia ]ar Dak Nông brei thâo: 6 mlan ako\ thu\n anei, ênoh prăk hrui jia ba jao kơ knu\k kna mơ\ng ]ar Dak Nông lo\ dơ\ng mâo klei tu\ dưn jăk ho\ng êbeh 670 êklai prăk, đ^ h^n 8% mka\ ho\ng hdră k]ah.

 

Klei mrâo ala ta] êngao:

Nam Dm Loc dKlei

- Du\m knơ\ng brua\, phung ksiêm duah mơ\ng Trung Quốc lehana\n Mi hruê mbruê, mâo leh klei kuôl ka\ hluê ngă 8 mta brua\ mb^t kơ klei bi mlih yăn adiê. Mâo mtam klei bi tu\ ư anei, leh dua ala ]ar mâo klei bi trông ]hai kơ klei duh mkra, lehana\n hdră êlan mơ\ng Mi lehana\n Trung Quốc gưl tal 6, ti Bắc Kinh, ala ]ar Trung Quốc. Tui si klei bi tu\ ư, dua ala ]ar srăng ngă du\m hdră brua\ tu\ ma\, ba yua, lehana\n kriê pioh carbon, bi hro\ hydrofluorocarbon klah ]u\n jing HFC lehana\n ana\p truh kơ klei mko\ mjing [uôn pro\ng [ia\ carbon, klei bi hmô carbon [ia\ kơ dhar brua\ simăng.

 

- Khua knu\k kna Nhật Bản Shinzo Abe leh ana\n khua knu\k kna Austrâylia, Tony Abbott hruê mbruê sơ`ê leh du\m klei kuôl kă đru hgu\m bruă duh mkra leh ana\n klei bi tu\ ư kơ kdrăp phao ktuang leh ana\n bi hriăm hdră mnê] ngă bruă mrâo mrang plah wah 2 ala ]ar. Du\m klei kuôl kă si la] ti dlông dưi sơ`ê [ri gưl ]hưn dlăng klă s^t sui 3 hruê kơ ala ]ar Austrâylia mơ\ng khua knu\k kna Nhật Bản, hlăm ana\n mđing dlăng mtru\t mjhar đru hgu\m bruă duh mkra leh ana\n kriê mgang ala ]ar plah wah 2 ala ]ar. Khua knu\k kna Nhật Bản ăt iêo mthưr Nhật Bản leh ana\n Austrâylia đru hgu\m “ amâo mâo bi hnơ\ng” wa\t hlăm bruă duh mkra leh ana\n l^ng k’han. ~u m`ă klă Astrâylia leh ana\n Nhật Bản mâo bi klei mje\ mgiăm hơ^t kjăp bruă duh mkra leh ana\n ara\ anei jing wưng 2 ala ]ar mko\ leh “ klei mje\ mgiăm mdê hjăn mrâo”.

 

- Khua phu\n brua\ l^ng kahan Ukraina Valeri Heletey hruê mbruê bi êdah, knu\k kna Ukraina kno\ng srăng k]ưm mdei mtuh phao ktuang ho\ng êpul ]ia\ng klah hjăn ti kwa rngo\ ala ]ar anei, kno\ng êla êpul anei mdlưh phao ktuang. Klei bi êdah anei mâo Heleti bi êdah êjai hlăm klei êpul kahan knu\k kna Ukraina mâo klei dưi hlăm klei lo\ sua ma\ kr^ng Slovyansk mơ\ng êpul ]ia\ng klah hjăn.

 

- Khua g^t gai Cộng hoà dân chủ nhân dân Triều Tiên Kim Jong Un hruê mbruê mko\ mjing klei bi hdơr 20 thu\n hruê khua lăn ala Kim Nhật Thành djiê- pô mko\ mjing ala ]ar Cộng hoà dân chủ nhân dân Triều Tiên. Blu\ hrăm ti anôk bi hdơr, khua knơ\ng dlăng bruă klei bi k[^n mnuih [uôn sang gưl dlông ala ]ar Cộng hoà dân chủ nhân dân Triều Tiên Kim Jong Nam dlăng bi myuôm du\m klei ba myơr mơ\ng ayang khua lăn ala Kim Nhật Thành ho\ng klei đ^ kyar mơ\ng Triều Tiên. Kim Jong Nam ăt iêo mthưr jih jang mnuih [uôn sang hgu\m mguôp, sa ai ho\ng ho\ng khua g^t gai Kim Jong Un ]ia\ng mko\ mjing Triều Tiên êdei ana\p đ^ kyar sah mdro\ng h^n.

 

- Khua knu\k kna Hàn Quốc Chung Hong Won hruê 7/7 [ua\n rơ\ng mkhư\ bi jih klei [ơ\ng ngăn hlăm djăp brua\ yang [uôn, klei g^r k`ăm mko\ mjing sa Hàn Quốc êđăp ênang doh mnga]. Hlăm klei bi êdah hlăm hdră mđung rup, khua knu\k kna Hàn Quốc Chung Hong Won m`a\, adu\ brua\ `u srăng mko\ mjing sa dhar brua\ kriê dlăng brua\ mb^t lehana\n hjăn mdê mdê, pioh kơ anôk phung thơ\ng kơ lu mta brua\ mdê mdê ]ia\ng bi mâo hdră bi đru mghaih msir klei [ơ\ng ngăn hlăm djăp brua\ yang [uôn. Dhar brua\ anei srăng mâo lu êpul klam mdê mdê brua\, mse\ si klei mđ^ mlih klei thâo săng, mkhư\ klei [ơ\ng ngăn…Dhar brua\ kyua klei mđ^ mlih ala ]ar anei ăt srăng mko\ mjing k`ăm ba sa hdră kluôm kơ klei mđ^ mlih brua\ kia\ kriê êđăp ênang êlao kơ mlan 2 thu\n kơ ana\p.