Klei mrâo ala c\ar pô:

 

- K]ưm mơ\ng tlam anei, Quốc hội srăng hmư\ klei hâo mdah ksiêm dlăng brua\ mnuih [uôn sang akâo kơ klei bi k[^n tal 6, Quốc hội 13, lehana\n ngă klei êmuh mơ\ng phung khua êmua hlăm knu\k kna. Tui si t^ng khua phu\n brua\ ngăn prăk srăng w^t la] klei phung bi ala Quốc hội êmuh. Klei êmuh anei srăng mko\ mjing hla\m 2 hruê mkrah, lehana\n mâo hlo\ng mđung asa\p lehana\n mđung rup ti mmông ana\n mtam, ]ia\ng kơ lu mnuih [uôn sang mâo ktuê mđing.

 

- Hla\m gưl hriê c\hưn ti Việt Nam, tlam mbruê, ti Anôk brua\ khua la\n c\ar, Khua la\n c\ar Trương Tấn Sang drông c\hưn leh Khua knu\k kna Italia Matteo Renzi. Khua la\n c\ar hơ\k m’ak khua knu\k kna Italia leh ana\n êpul phu\n tal êlâo hriê c\hưn kơ Việt Nam, m`a\ kla\ gưl hriê c\hưn sra\ng đru mguôp yuôm bha\n hla\m brua\ mtru\t mđ^ klei bi mje\ mâo leh mơ\ng đưm leh ana\n klei bi hgu\m lu mta brua\ plah wah 2 ala c\ar. Khua knu\k kna Italia dla\ng myuôm kơ du\m klei tu\ mơ\ng Việt Nam mâo ba w^t hla\m hdra\ brua\ mlih mrâo, bi kla\ Italia dla\ng myuôm leh ana\n c\ang hmang mtru\t mđ^ klei bi mje\ hgu\m ho\ng Việt Nam, boh nik hla\m brua\ blei mnia, duh bi liê, c\ang hmang mđ^ pra\k ka\k bi blei mnia 2 nah đ^ truh kơ 5 êklai USD, [ua\n rơ\ng mpra\p jing kban mduê mtru\t mđ^ klei bi mje\ kluôm ênu\m plah wah Việt Nam ho\ng êpul hgu\m C|âu Âu.

 

- Khua knu\k kna mrâo mkla\ mklơ\ng hdră brua\ “Mđ^ h^n ai dưi hluê ngă klei kuôl ka\ mơ\ng Liên hiệp quốc kơ klei kdơ\ng ho\ng klei [ơ\ng ngăn, lehana\n du\m mta brua\ êngao alu\ wa\l knu\k kna k`ăm đru brua\ gang kdơ\ng ho\ng klei [ơ\ng ngăn mơ\ng knu\k kna Việt nam, mâo hdră mđ^ kyar mơ\ng Liên hiệp Quốc UNDP pô đru. Mta k`ăm sui hlăm hdră brua\ anei ]ia\ng mđ^ klei thâo hlăm brua\ knu\k kna gang kdơ\ng ho\ng klei [ơ\ng ngăn, tui si klei bhiăn mơ\ng Liên hiệp quốc kơ klei kdơ\ng ho\ng [ơ\ng ngăn UNCAC lehana\n mđ^ h^n brua\ klam mơ\ng nah êngao knu\k kna hla\m brua\ gang kdơ\ng ho\ng klei [ơ\ng ngăn.

 

- Khua knu\k kna g^t gai Phu\n brua\ pra\k nga\n ma\ mbha brei amâo hrui pra\k ôh 5.480 tôn braih mơ\ng braih mka\p pioh ala c\ar kơ c\ar Bắc Giang. Ênoh braih anei pioh yua đru kơ mnuih [uôn sang djuê [ia\ ti kr^ng dleh knap êdimi hla\m kdriêk Lục Ngạn ai c\o\ng ba pla, ra\ng mgang, kriê dla\ng kyâo dliê bi hrô kơ nga\ hma hla\m wưng ka dưi c\o\ng pla mjing ma\ ôh mnơ\ng [ơ\ng hua\ mơ\ng thu\n 2014-2018. Khua knu\k kna brei Knơ\ng brua\ sang c\ư\ êa c\ar Bắc Giang ba yua ênoh braih anei hmao ba đru mbha bi djo\ mnuih, đa\m bi mđ^ mđal ho\ng du\m hdra\ mtru\n đru brei mnơ\ng [ơ\ng hua\ mka\n hla\m c\ar.

 

- Tui si adu\ brua\ gang kdơ\ng ho\ng klei ang^n êbu\ lehana\n bi hro\ klei yăn adiê ngă ]ar Daklak, kha\dah mrâo ako\ yăn hjan, [ia\dah hlăm ]ar mâo leh lu gưl hjan ang^n đru\ng ba klei jhat rai lu t^ng lu] liê truh hlăm brô 2 êklai 200 êklăk prăk. Boh nik, ti du\m kdriêk Êa H’Leo, }ư\ Mgar lehana\n krông Pa] mâo 6 ]ô mnuih djiê kyua grăm đah. Leh ksiêm dlăng, dhar brua\ djo\ tuôm mâo [uh hla\m ]ar mâo lu knơ\ng mbông êa, ênao mgơ\ng êa amâo lo\ kjăp ôh hla\m yăn hjan anei. Trang Quang Thành, khua knơ\ng brua\ lo\ hma ]ar Daklak brei thâo:“mâo lu klei truh tơl leh êjai mrâo k]ưm mu\t hlăm yăn hjan, mnuih djiê kyua grăm đah, ăt lu mơh, lu bi nao răng bip hlăm lo\. Daklak hlăk hlăm yăn hjan, mlan 6 mâo lu h^n, kyuana\n lu êpul êya, alu\ wa\l răng kơ du\m ênao mgơ\ng êa, kyua ara\ anei mâo lu ênao amâo mâo kjăp ôh, bi nao ksiêm dlăng bi nik, lehana\n mghaih msir bi hmao, đăm lui truh kơ klei lu] rai. Klei tal dua, ]ia\ng bi hro\ klei truh tơl mơ\ng yăn adiê ngă, boh nik klei grăm đah, snăn bi mâo klei mta\ kơ mnuih [uôn sang, tơdah hjan bi mu\t kđam hlăm pưk sang, đăm kbia\ hlăm krah ta] ôh, kăn dưi yua đ^ng blu\ dja\ hiu lei êjai krah hjan”.

 

- Mơ\ng ako\ thu\n truh kơ ara\ anei, kluôm ala mâo tu\ yap leh gia\m 8.500 c\ô mnuih djo\ mâo klei rua\ êngoh bi ktư\, hla\m ana\n mâo 21 c\ô rua\ kjham leh ana\n sa c\ô mnuih rua\ djiê ti c\ar Gia Lai. Kman rua\ êngoh bi ktư\ mâo lu êdi ti du\m c\ar la\n Dap Kngư leh ana\n kwar Krah. Mka\ ho\ng gưl anei thu\n dih, ênoh mnuih rua\ êngoh bi ktư\ hro\ 35%. Kha\ sna\n, mơ\ng thu\n 2009 truh kơ ara\ anei, ti 4 c\ar mâo: Gia Lai, Bình Phước, Dak Nông leh ana\n Quảng Nam tu\ yap mâo leh klei kman rua\ êngoh bi ktư\ bi kdơ\ng ho\ng êa drao Artemisinin. C|ia\ng bi mkhư\ klei anei, Phu\n brua\ mdrao mgu\n mtru\n leh hra\ m’ar ka\m ba yua hdra\ mdrao yua mna\m êa drao Artesunate c\ia\ng mdrao klei rua\ êngoh bi ktư\, mb^t ana\n hla\k dôk dla\ng bi mkla\ hdra\ kc\ah ala c\ar kơ bi mkhư\ klei rua\ êngoh bi ktư\ kdơ\ng ho\ng êa drao Artemisinin.

 

- Tlam mmăt mbruê, mâo kđông răng mgang knông lăn Đăk Long, knơ\ng brua\ kahan răng mgang knông lăn ]ar Kon Tum brei thâo; êpul kdơ\ng ho\ng matu^ mơ\ng kahan răng mgang knông la\n mâo ma\ ti kngan sa ]ô mdăp pioh, ]h^ mnia soh ho\ng hdră bhia\n matu^. Leh ksiêm êmuh, pô anei hưn `u jing Trần Khắc Đạo, 39 thu\n, [uôn sang ti sa\ Công Thành, kdriêk Yên Thành, ]ar Nghệ An, dôk hd^p ti [uôn Broong Mỹ, sa\ Đăk Môn, kdriêk Đăk Glei, ]ar Kon Tum. Leh ksiêm dlăng anôk pô anei dôk, êpul kdơ\ng ho\ng matu^ kđông răng mgang knông lăn Đăk Long [uh hlăm sang dliê tlô mâo sa giêt ]ai, hlăm giêt ana\n mâo 3 klo\ kpu\ng ko#, Đạo hưn ana\n jing heroin prăp êmiêt ba ]h^. Kđi klei anei hlăk hlê lo\ ksiêm duah ngă bi mnga].

 

- Hdra\ brua\ mka\p pui kmla\ kơ mnuih [uôn sang djuê ana Kh’mer c\ar Trà Vinh kyua mơ\ng Knơ\ng dla\ng knơ\ng brua\ Pui kmla\ kwar Dhu\ng nga\ pô duh bi liê ho\ng ênoh pra\k duh bi liê gia\m 112 êklai pra\k, mka\p pui kơ êbeh 6.000 go\ sang, lu jing mnuih [uôn sang Khmer ti du\m kr^ng [uôn sang taih kbưi hla\m du\m kdriêk: Càng Long, Cầu Kè, Tiểu Cần, Trà Cú, Duyên Hải, Cầu Ngang leh ana\n C|âu Thành. Leh rue# nga\ mkra ênoh mnuih [uôn sang Khmer hla\m c\ar mâo pui kmla\ yua sra\ng mâo truh êbeh 95%. Mơ\ng ana\n, mnuih [uôn sang mâo klei ga\l êlưih hla\m mđ^ kyar brua\ duh mkra, mkra mđ^ klei hd^p mda mnơ\ng dhơ\ng, klei m^n ai tiê leh ana\n đru mguôp nga\ bi mlih mđ^ [o# mta kr^ng [uôn sang taih kbưi. M^n t^ng hdra\ brua\ sra\ng nga\ rue# leh hla\m knhal jih thu\n anei. 

 

Klei mrâo ala tac\ êngao:

 

- Hruê mbruê, ti Yangun ala ]ar Mianmar mko\ mjing klei bi k[^n phung khua êmua gưl dlông ( SOM ) hlăm klei bi k[^n kr^ng wa\l ASEAN (ARF), khua bi ala kơ 27 ala ]ar hluê ngă klei k[^n kr^ng wa\l ASEAN mb^t ho\ng Êpul hgu\m C|âu Âu leh ana\n Anôk dla\ng brua\ hra\ m’ar ASEAN nao leh kơ anôk bi k[^n anei. Êpul Việt Nam mâo k’iăng khua phu\n bruă ho\ng ala ta] êngao Phạm Quang Vinh, khua SOM ASEAN- Việt Nam nga\ khua êpul. Klei bi k[^n bi k[^n bi trông kơ du\m hdră bruă kr^ng wa\l leh ana\n quốc tế hdăng bi mđing, ksiêm w^t du\m mta bruă đru hgu\m ARF hlăm thu\n êgao, leh ana\n bi trông ]hai bruă prăp êmiêt kơ klei bi k[^n khua phu\n bruă ARF hlăm ako\ mlan 8/2014.

 

- Khua mil ]hil Nga Vlađimir Putin mni m’uăn kơ du\m hdră êlan mơ\ng khua mil ]hil mrâo djo\ ruah Petro Poroshenko mơ\ng Ucraina k`ăm mjưh rue# klei mblah ngă ti Ucraina. Blu\ hrăm ho\ng phung ]ih klei mrâo ti Normandy mơ\ng Prăng, Putin mđing; `u ]ang hmang Poroshenko bi êdah “klei m^n jăk” leh ana\n “klei thâo m^n”, mb^t ana\n m`ă klă; Nga prăp êmiêt kơ klei bi trông ]hai ho\ng Ucraina kơ bruă msir mghaih nư êwa ]uh. Putin ăt bi klă bi tuôm leh ho\ng Poroshenko 15 mn^t ]ia\ng bi trông ]hai kơ du\m hdră bruă djo\ tuôm kơ klei ru\ng răng ti Ucraina.

 

- Khua mil ]hil Iran Hassan Rouhani hruê mbruê truh leh kơ [uôn pro\ng phu\n Ankaras mphu\n k]ưm gưl nao ]hưn 2 hruê kơ Thổ Nhĩ Kỳ, ]ia\ng po\k phai klei bi hgu\m 2 nah leh ana\n bi trông ]hai kơ lu hdră bruă kr^ng wa\l hdăng bi mđing. Blu\ hrăm êlâo kơ gưl nao ]hưn, khua mil ]hil Rouhani brei thâo: du\m hdră bruă mđ^ ktang klei đru hgu\m hla\m brua\ kriê mgang klei êđăp ênang, bruă mnia mblei, bruă duh mkra leh ana\n boh nik gơ\ bruă pui kmlă amra jing bruă phu\n hlăm du\m klei bi trông ]hai ho\ng phung khua êmua Thổ Nhĩ Kỳ. Êngao kơnăn, ti du\m anôk bi mtuôm, phung khua êmua 2 ala ]ar ăt bi trông klei m^n kơ lu bruă yuôm bhăn hlăm kr^ng wa\l leh ana\n quốc tế, hlăm ana\n mâo bruă bi kdơ\ng ho\ng klei ngă ktang, hdră êlan ai ngăm leh ana\n klei ngă măk [ai.

 

- Ấn Độ hruê mbruê mđ^ ktang bruă kriê dlăng klei êđăp ênang ti du\m ta] êdeh phiơr pro\ng mơ\ng ala ]ar anei leh gưl ksu\ng ngă măk [ai k`ăm kơ ta] êdeh phiơr pro\ng h^n ti ala ]ar riêng gah Pakistan, ngă [ia\ êdi 28 ]ô mnuih djiê. Ti ta] êdeh phiơr Indira Gandhi pro\ng h^n Ấn Độ, êpul kriê dlăng klei êđăp ênang ru\ mkra thiăm mnư\ hlăm du\m kdrê] êlan nao kơ ta] êdeh phiơr mb^t ana\n mko\ mjing ksiêm dlăng du\m boh êdeh ôtô găn êrô. Hlăk êjai êpul k’han ksiêm [uôn pro\ng phu\n ksiêm dlăng wa\l êngao ta] êdeh phiơr, sơnăn êpul bruă gưl dlông (CISF) kriê dlăng klei êđăp ênang hlăm lam. Ara\ anei êpul kriê dlăng klei êđăp ênang gưl dlông mdưm hlăm klei răng jê] h^n, mđ^ ktang klei kăp răng leh ana\n prăp êmiêt ksiêm dlăng ya mta bruă ngă mâo klei đăo đing.

 

- Kno\ng du\m hruê leh djo\ ruah ngă khua mil ]hil Siri gưl tal 3 đrông, khua mil ]hil Basha Al Adsad mklă mklơ\ng asa\p mtru\n phưi êngiê kơ phung mnă, ba yua kơ phung mnă ngă soh êlâo kơ hruê 9/6 ti ala ]ar Trung Đông anei. Knơ\ng klei mrâo SANA hưn mthâo: hluê si asa\p mtru\n anei, phung mnă tu\ klei phat mkra ho\ng hnơ\ng mdjiê asei amra dưi mtru\n ho\ng hdră bi kmhal ngă bruă sua^ êmăn jih klei hd^p. Bi du\m phung tu\ klei phat mkra krư\ kđăl jih klei hd^p amra tru\n adôk 20 thu\n ngă bruă sua^ êman. Êngao kơnăn, asa\p mtru\n phưi êngiê kơ mna\ mơ\ng khua mil ]hil Al Adshad lo\ dưi brei phưi êngiê kơ phung mnă ngă bruă kđi ]ar amâo dah mhro\ kđi kơ phung ngă soh djo\ mple\ klei soh hluê mu\t hlăm êpul kru\ kdơ\ng.