Klei mrâo ala c\ar pô:

 

- Hruê mbruê, ti Hà Nội, dhar brua\ gang kdơ\ng ho\ng klei [ơ\ng ngăn, mko\ mjing klei bi k[^n tal 5, khua g^t gai Đảng Nguyễn Phú Trọng jing khua kia\ kriê, lehana\n mâo klei blu\ klah ]u\n klei bi k[^n. 6 mlan ako\ thu\n 2014, kyua mâo klei g^t gai sia\ suôr mơ\ng dhar brua\, ho\ng klei đua klam pro\ng, mơ\ng du\m dhar brua\ ksiêm dlăng, mghaih msir, du\m kđi soh [ơ\ng ngăn, lo\ dơ\ng mđ^ ktang bi mâo klei bi mlih kla\ mnga] brua\ mghaih msir djăp mta brua\, du\m kđi ktro\, mse\ si kđi Huỳnh Thị Huyền Như, kđi Vũ Việt Hùng, kđi Nguyễn Đức Kiên, kđi Dương Chí Dũng mb^t ho\ng [^ng ngă soh mb^t, hluê djo\ ho\ng hdră bhiăn knu\k kna. Blu\ hrăm klah ]u\n klei bi k[^n, khua g^t gai Đảng Nguyễn Phú Trọng la] kla\: hlăm 6 mlan ako\ thu\n 2014, brua\ gang kdơ\ng ho\ng klei [ơ\ng ngăn mâo leh du\m boh tu\ dưn. {ia\dah, khua g^t gai Đảng ăt bi êdah du\m klei awa\t hlăm brua\ mko\ mjing klei bhiăn, hlăm brua\ hâo hưn, hlăm klei bi mguôp plah wah du\m dhar brua\ djo\ tuôm, brua\ mơ\ng phung khua kia\ kriê dhar brua\ ka kjăp ôh.

 

- Aguah mbruê, ti Hà Nội, Khua knu\k kna Nguyễn Tấn Dũng mb^t ho\ng K’ia\ng khua knu\k kna Vũ Đức Đam mâo leh mmông nga\ brua\ ho\ng khua g^t gai phu\n Knơ\ng dla\ng knơ\ng brua\ jia k[^n hmư\ klei hưn mdah klei tu\ mơ\ng klei mkra mlih brua\ hra\ m’ar hla\m brua\ jia leh ana\n ta\ hdra\ du\m brua\ phu\n mơ\ng brua\ jia. Mơ\ng du\m klei kc\ik mblang kơ du\m klei adôk êdu, k[a\h mơ\ng brua\ jia, Khua knu\k kna Nguyễn Tấn Dũng brei Phu\n brua\ pra\k nga\n leh ana\n Knơ\ng dla\ng knơ\ng brua\ jia k[^n bi mkra mlih ktng brua\ hra\ m’ar, mjing klei bi mlih kla\ mklơ\ng 6 mta mơ\ng brua\ jia, boh nik bi mhro\ truh mkrah wah mmông leh ana\n ênoh bliư\ ba jia kơ mnuih [uôn sang leh ana\n du\m anôk brua\ duh mkra mnia blei. Khua knu\k kna Nguyễn Tấn Dũng m`a\ kla\ snei:“ Drei bi tu\ lac\ anei jing klei adôk êdu, k[a\h, drei dôk bi m^n nao, drei [uh amâo dưi tu\ ư ôh. Ana\n jing ênoh mmông lu êdi si nga\, sa pa\n êtuh du\m mmông, lu êdi sna\n kâo amâo dưi thâo sa\ng ôh, amâo dah ênoh bliư\ nao jao jia si be\ nga\ drei pô mơh mtru\n ma\ ya lu sna\k s’ưn mse\ si anei, lu h^n mka\ ho\ng du\m ala c\ar OECD, kr^ng wa\l ASEAN – Trung Quốc… {^ng ga\p dla\ng anei jing anôk duh bi liê duh mkra mnia blei, anei jing ai dưi bi ktưn mmia\, bi mnuih [uôn sang drei [uh si nga\ ? Klei ana\n c\ia\ng kơ drei dla\ng bi kla\ kpa\, bi msir mkra mlih he\ ho\ng brua\ nga\ s^t êdi, kla\ klơ\ng leh ana\n mâo klei tu\ ”.

 

- Tlam mbruê, k’ia\ng khua knu\k kna Nguyễn Xuân Phúc, lehana\n êpul phung bi ala Quốc hội ]ar Quảng Nam mâo mmông bi tuôm ho\ng mnuih [uôn sang ti kdriêk Đại Lộc, hâo mdah boh tu\ dưn klei bi k[^n tal 7, Quốc hội 13, Mnuih [uôn sang sa ai ho\ng du\m boh phu\n klei mkla\ mklơ\ng mơ\ng Quốc hội kơ boh klei ti êa ks^ ngo\. Hlăm năn bi êdah kla\ klei m^n, lehana\n êlan Việt Nam bi kdơ\ng ho\ng djăp mta klei jhat mơ\ng Trung Quốc ba pra ktir duah êa pui soh ho\ng klei bhiăn hlăm wa\l êa ks^ Việt Nam. Hâo mdah ho\ng mnuih [uôn sang kơ boh klei ti wa\l êa ks^ ngo\, k’ia\ng khua knu\k kna Nguyễn Xuân Phúc brei thâo, knu\k kna, Quốc hội mâo leh klei mkla\ mklơ\ng bi kdơ\ng ktang ho\ng klei amâo mâo djo\ Trung Quốc ngă. Djuê ana drei găn leh lu klei bi blah, ba hriê klei lu] rai pro\ng, klei djiê êngia\ lu. Kyuana\n, drei bi kdơ\ng ho\ng Trung Quốc ho\ng hdră êlan êđăp ênang, duah êlan bi blu\, ho\ng brua\ kđi ]ar, nao suôt brei đue#, lehana\n ana\p truh kơ klei ngă hra\ k]u\t.

 

- Hruê mbruê brua\ Đảng c\ar Dak Nông mko\ mjing klei bi k[^n w^t dla\ng Hdra\ mtru\n kơ mđ^ kyar brua\ lo\ hma ba yua hdra\ kdra\p nga\ brua\ mrâo mrang mơ\ng thu\n 2010 – 2015, ta\ hdra\ truh kơ thu\n 2020. Mơ\ng thu\n 2010 truh kơ ara\ anei, pra\k knu\k kna c\ar Dak Nông mka\p brei leh êbeh 34 êklai pra\k kơ brua\ hluê nga\ du\m hdra\ mđ^ kyar brua\ lo\ hma, rông mnơ\ng ba yua hdra\ kdra\p mrâo mrang ti alu\ wa\l. C|ia\ng mko\ mjing du\m wa\l thơ\ng ba pla mjing duh bi liê pro\ng, Dak Nông mâo iêo jak hriê leh  gia\m 20 phung duh bi liê hla\m brua\ lo\ hma, rông mnơ\ng ba yua hdra\ kdra\p mrâo mrang, hla\m ana\n mâo 8 hdra\ brua\ dưi dla\ng bi mkla\ ho\ng ênoh pra\k duh bi liê êbeh 456 êklai pra\k. Kha\ sna\n, hluê si Lê Diễn, Khua dla\ng Knơ\ng brua\ sang c\ư\ êa c\ar Dak Nông ara\ anei brua\ lo\ hma, rông mnơ\ng ba yua hdra\ mnêc\ hdra\ kdra\p nga\ brua\ mrâo mrang mơ\ng c\ar Dak Nông adôk hliê hluôt ana\n ka đei mâo klei tu\ ôh. Êngao kơ ana\n, truh kơ mmông anei a\t ka mâo mơh klei c\ua\l mka\ mđ^ kyar brua\ lo\ hma kluôm, kla\ klơ\ng, brua\ nah gu\ a\t adôk lu klei dleh dlan, klei iêo jak phung duh bi liê hriê a\t ka na\ng djo\ ho\ng klei dưi ai mâo mơ\ng c\ar mơh. Lê Diễn, Khua Knơ\ng brua\ sang c\ư\ êa c\ar Dak Nông lac\ snei: Du\m klei dleh dlan anei mơ\ng c\ar sra\ng dưi msir mghaih s^t duah mâo phung duh bi liê djo\ guôp.

 

- }ia\ng kriê kjăp djăp knơ\ng êa, ]ar Daklak mâo duh bi liê leh giăm 20 êklai prăk lo\ mkra w^t du\m anôk jhat rai, lehana\n lo\ hyua\ kjăp brua\ po\k phai êa. Daklak hla\k ngă 6 mta brua\ dăp mnuih mơ\ng kr^ng ênưih mâo klei truh tơl, lehana\n mbe\ êbeh 500 go\ êsei, hlăm ênoh jih jang 770 go\ êsei, đue# mơ\ng kr^ng hu^ hyưt. Êlâo kơ yan hjan, dhar brua\ lo\ hma mâo mko\ mjing leh hdră ma\ brua\ ]ia\ng kơ djăp alu\ wa\l bi rah pla djo\ hdră, đăm tuôm ho\ng klei yăn adiê ngă, đru bi hro\ klei lu] liê. Mai Trọng Dũng, khua dhar brua\ răng mgang klei êa lip lê] ]ar Daklak, la]:“Truh kơ ara\ anei du\m alu\ wa\l bi leh ênu\m brua\ răng mgang klei êa lip lê], ksiêm dlăng jih du\m anôk kreh mâo klei êa lip, lehana\n hlăm grăp kr^ng mâo hdră ra\ng mgang mdê mdê, ho\ng jih jang klei găl ti ana\n. Mơ\ng năn, dhar brua\ kia\ kriê brua\ gang kdơ\ng ho\ng klei êa lip lê] ]ar hgu\m ho\ng du\m êpul êya djo\ tuôm ăt mko\ mjing leh hdră kdơ\ng ho\ng klei êa lip lê], mâo klei kăp mdrơ\ng êlâo”.

 

- Hluê si klei hâo mdah pral mơ\ng Phu\n brua\ sang hra\ m’ar – Mtô hria\m, hla\m hruê bi lông tal êlâo gưl II klei bi lông ma\ hđeh hria\m Đại học, Cao Đẳng thu\n 2014, kluôm ala mâo êbeh 594 êbâo c\ô hđeh nao bi lông, mâo êbeh 78% mka\ ho\ng ênoh hđeh ba hra\bi lông. Mjưh rue# hruê bi lông tal êlâo, kluôm ala mâo 98 c\ô hđeh nga\ soh ho\ng klei bhia\n bi lông bi msir mkra, hla\m ana\n mâo 69 c\ô hđeh brei mdei bi lông. Hruê bi lông Đại học tal êlâo gưl II mko\ mjing ho\ng klei êđa\p ênang, kpa\ ênhuah.

 

- Hruê mbruê, hlăm êpul hgu\m kia\ kriê klei bi lông mu\t đại học Đà Lạt mâo giăm 4.400 ]ô hđeh ngă leh 2 klei bi lông hlăm hruê tal êlâo, truh kơ giăm 82%, mka\ ho\ng ênoh jih jang phung hđeh nao ngă hra\ mơar akâo bi lông. Boh tu\ dưn tal êlâo, mâo 1 ]ô brei mdei bi lông kyua dja\ ba đ^ng blu\ hlăm adu\ bi lông, sa ]ô hđeh mkăn êngoh he\ kyua bo\k yơi, ba đih kơ sang êa drao pro\ng Lâm Đồng. Hlăm hruê bi lông tal dua, adiê ti [uôn pro\ng Đà Lạt mâo hjan sui, adiê êa\t, tăp năng tru\n truh kơ 15 độ C, [ia\dah kyua mâo prăk êmiêt jăk, lehana\n ênoh phung hđeh sinh viên ba ana\p lu nao đru kyua ana\n klei phung hđeh êrô êbat ho\ng klei êđăp ênang.

Klei mrâo ala tac\ êngao :

 

- Ấn Độ leh ana\n Anh amra hnưm lo\ kru\ w^t klei bi trông ]hai đru hgu\m hạt nhân sơ wil. Hdră mtru\n dưi ba hưn mdah ti anôk bi mtuôm hruê 8/7 plah wah khua phu\n dla\ng bruă ho\ng ala tac\ êngao Ấn Độ Sushma Swaraj leh ana\n khua phu\n bruă ho\ng ala ta] êngao Anh Uylliam Hague hlăk dôk c\hưn ti Ấn Độ. 2  khua phu\n bruă 2 ala ]ar bi trông ]hai leh kơ du\m hdră mđ^ ktang bruă mnia mblei plah wah 2 nah ăt mse\ mơh bruă jak iêo du\m knơ\ng bruă mơ\ng Anh duh bi liê kơ du\m hdră ru\ mkra du\m bruă nah gu\ kơ hdra\ êlan duh mkra Bangalore- Mumbai mơ\ng Ấn Độ.

 

- Hruê mbruê, pô djă ako\ dhar bruă g^t gai bruă hră mơar mơ\ng khua mil ]hil Nga, Sergei Ivanov bi mtuôm ho\ng khua lăn ala Trung Quốc Tập Cận Bình ti Bắc Kinh ala ]ar Trung Quốc. Hruê mbruê, blu\ hrăm ti ana\p phung sinh viên thơ\ng hriăm klei blu\ Nga hlăm sang hră Đại học klei tuê Bắc Kinh, Ivanov la] sơnei; mâo lu klei ]ang hmang mko\ kdrê] êlan êdeh treng yuôm bhăn mơ\ng Nga mâo Baikal- Amur, pia klah ]u\n jing BAM leh ana\n kdrê] êlan hluh Xibêri (Transsibir) ho\ng kdrê] êlan êdeh treng hluh ala ]ar mơ\ng Trung Quốc, lo\ pia “êlan siam ho\ng msei” mơ\ng ala ]ar anei. Hluê si klei m^n mơ\ng Ivanov, mduê êlan siam ho\ng msei ho\ng du\m kdrê] êlan phu\n anei amra dưi po\k phai klei du\ mdiăng mnơ\ng ]h^ mnia mơ\ng Trung Quốc ba nao kơ châu Âu. Nga amra mje\ mgiăm êlam h^n hlăm kr^ng wa\l ngo\ dhu\ng châu Á ]ia\ng mđ^ kyar bruă duh mkra.

 

- {ri bi hdơr 3 thu\n hruê mko\ mjing Dhu\ng Sudan – ala ]ar mda êdi dlông ro\ng lăn ti Đông Phi, khua g^t gai Liên hợp quốc Ban Kim Mun iêo mthưr leh du\m êpul bi mblah ngă ti dhu\ng Sudan lo\ kru\ w^t klei bi trông ]hai êđăp ênang ]ia\ng  mjưh mdei klei bi mblah ngă sui ti ala ]ar anei. Ban Kim Mun brei thâo: mnuih [uôn sang Dhu\ng Sudan hlăk tu\ đua klam du\m klei truh jhat mơ\ng klei bi mblah ngă. Digơ\ hd^p hla\m klei [un knap, ư\ êpa, ruă duam leh ana\n amâo mâo klei êđăp ênang. Klei mblah ngă ti Dhu\ng Sudan ăt ngă êbeh 1 êklăk 300 êbâo ]ô mnuih lui pưk sang đue# nao dôk kơ anôk mka\n.

 

- Phu\n brua\ kriê mgang wa\l hd^p mda Trung Quốc mrâo anei hưn mthâo; hlăk ba nao du\m boh êdeh phiơr amâo mâo pô mgăt ]ia\ng mkhư\ gang klei ]ho\ djhan. Kyua mâo mprăp camera hồng ngoại, sơnăn du\m boh êdeh phiơr anei thâo [uh klei ngă ]ho\ djhan soh ho\ng hdră bhiăn mơ\ng du\m boh sang máy wa\t hlăm adiê mlam. Du\m boh êdeh phiơr dưi phiơr đrông êbeh 2 êbâo km leh ana\n ksiêm dlăng 1 alu\ wa\l pro\ng 1 êbâo km2 hlăm dăl 20 m’mông, dưi ksiêm dlăng 245 boh sang máy. Truh kơ ara\ anei hmao [uh leh 64 boh sang máy ngă soh ho\ng hdră bhiăn răng mgang wa\l hd^p mda. Knu\k kna Trung Quốc m^n t^ng amra po\k mlar hdră bruă anei.

 

- Hruê mbruê, Thiếu tướng Panot, khua Knơ\ng bruă hâo hưn k’han jơ\ng leh ana\n jing pô bi ala êpul blu\ bi ala mơ\ng Knơ\ng bruă kriê mgang klei êđăp ênang ala ]ar Thái Lan mko\ mjing leh klei bi mtuôm ho\ng phung bi ala kơ l^ng k’han leh ana\n pô bi ala dlăng bruă ho\ng ala ta] êngao mơ\ng 20 ala ]ar ti Thái Lan ]ia\ng hâo hưn kơ boh klei leh ana\n bruă ngă mơ\ng Knơ\ng bruă kriê mgang klei êđăp ênang ala ]arhluê nga\ hlăm du\m hruê giăm anei. Hlăm klei bi mtuôm, Thiếu tướng Panot lo\ mklă mklơ\ng: knơ\ng bruă kriê mgang klei êđăp ênang ala ]ar leh, leh ana\n sra\ng po\k ngă hdra\ êlan 3 kdrê] bruă k`ăm lo\ kru\ w^t klei ngă phu\n mil mnuih [uôn sang  leh ana\n klei ruah khua ti Thái Lan mơ\ng ara\ anei truh jih thu\n 2015. Hlăm wưng ara\ anei, Knơ\ng bruă kriê mgang klei êđăp ênang ala ]ar ăt k[^n kơ brua\ ksiêm dlăng, msir mghaih du\m bruă ngă bi kdơ\ng hlăm ala ]ar, yap wa\t du\m bruă ngă bi kdơ\ng hluê êlan mạng yang [uôn.