Klei mrâo ala c\ar pô:

 

- Hluê si asa\p jak iêu mơ\ng Khua phu\n brua\ ho\ng ta] êngao Việt Nam Phạm Bình Minh, k’ia\ng khua dhar brua\ hgu\m Châu Âu (EC), khua bi ala kơ êpul hgu\m Châu Âu (EU) kơ hdră êlan mje\ mgiăm ho\ng ta] êngao, lehana\n kơ brua\ răng mgang klei êđăp ênang aduôn Catherine Ashton kla\ klơ\ng hriê ]hưn kơ Việt Nam hlăm dua hruê, 11, lehana\n 12/8/2014. anei jing gưl hriê ]hưn kơ Việt Nam tal êlâo mơ\ng Khua êmua gưl dlông êpul hgu\m Châu Âu EU, kơ hdră êlan ho\ng ta] êngao lehana\n răng mgang klei êđăp ênang, yap mơ\ng leh Klei kuôl ka\ Lisbon mâo klei tu\ dưn hlăk thu\n 2009. Gưl hriê ]hưn kơ Việt Nam mơ\ng k’ia\ng khua dhar brua\ hgu\m Châu Âu Catherine Ashton k`ăm ksiêm w^t klei hgu\m mb^t dua nah Việt Nam – EU wưng leh êgao, lehana\n mâo du\m hdră mtru\t mđ^ klei mje\ mgiăm hgu\m brua\ hlăm wưng kơ ana\p, hyua\ h^n klei hgu\m hlăm djăp brua\ ho\ng ta] êngao, lehana\n ti alu\ wa\l mse\ si: ASEAN – EU, ASEM, Liên hiệp quốc lehana\n klei bi trông ]hai kơ djăp brua\ ho\ng ta] êngao, lehana\n alu\ wa\l dua nah hlăk mđing.

 

- Mma\t hruê 9/8, ti Sang kdo\ mmui` pro\ng Hà Nội, hra\ klei mrâo điện tử Đảng Cộng sản Việt Nam bi hgu\m ho\ng Êpul hgu\m brua\ mnuih djo\ drao rua\ đioxin mko\ mjing hdra\ “ Hgu\m kngan dliuh klei rua\ ai tiê asei mlei đioxin ” khua hla\m Phu\n brua\ kđi c\ar, K’ia\ng khua knu\k kna Nguyễn Xuân Phúc, Khua hla\m Phu\n brua\ kđi c\ar, k’ia\ng khua dla\ng brua\ Quốc hội Tòng Thị Phóng, K’ia\ng khua dla\ng brua\ Quốc hội Uông Chu Lưu nao kơ anôk k[^n. Blu\ hra\m mphu\n po\k hdra\, K’ia\ng khua dla\ng brua\, Khua dla\ng brua\ hra\ m’ar Knơ\ng brua\ Trung ương Mặt trận tổ quốc Việt Nam Vũ Trọng Kim bi kah klei rua\ ênguôt  leh ana\n m’^t asa\p c\ua\ êmuh su\k suôr kơ phung djo\ drao rua\ đioxin hla\m dja\p kr^ng kwar kluôm ala, mb^t ana\n tu\ yap phung mâo ai tiê kmah thâo pap hla\m ala c\ar leh ana\n ala tac\ êngao ho\ng brua\ nga\ ja\k siam hgu\m leh kngan đru mguôp hla\m brua\ kriê dla\ng phung djo\ drao rua\ đioxin leh ana\n lac\ bi kla\ snei: klei bi mblah nga\ drao rua\ mơ\ng đế quốc My ba leh du\m klei truh kjham leh ana\n klei jhat sui thu\n ho\ng djuê ana, hla\m klei dleh dlan ana\n lu mnuih rua\ ga\n hgao leh klei dleh dlan ktưn đ^ `u\ kma hd^p mb^t ho\ng [uôn sang.

 

- Tlam hruê 10/8, ti [uôn pro\ng Huế mâo leh klei bi trông ]hai plah wah êpul khua bi ala gưl dlông dua ]ar Thừa Thiên Huế, lehana\n Sekong ala ]ar Lao. Ti anôk bi trông ]hai, phung khua kia\ kriê dua ]ar bi hâo hưn kơ hdơ\ng găp djăp boh klei mơ\ng mdê bi ]ar hla\m brua\ kđi ]ar, duh mkra ala [uôn, lehana\n ksiêm w^t boh tu\ dưn djăp mta brua\ hgu\m duah nah hla\m du\m thu\n êgao, boh nik mơ\ng leh dua ]ar mâo klei kuôl ka\ hgu\m brua\ thu\n 2011, lehana\n ta\ hdră ma\ brua\ kơ wưng ti ana\p. Bi tu\ ư lo\ dơ\ng hluê ngă djăp mta brua\ hgu\m hla\m brua\ dhar kreh, duh mkra, brua\ răng mgang klei êđăp ênang, răng mgang ala ]ar, răng mgang knông lăn, lehana\n klei duh bi liê. Kia\ kriê jăk alu\ wa\l knông lăn, mghaih msir kơ klei mnuih đue# hiu dôk tui si ]ia\ng, lehana\n klei bi dôk ung mo# amâo mâo ngă hra\ mơar. Lo\ dơ\ng ngă hdră bi kjăp gơ\ng knông lăn plah wah dua ]ar, mtru\t mđ^ klei mje\ mjuk du\m boh [uôn, ru\ mdơ\ng kr^ng knông lăn mâo klei bi hgu\m mguôp, hơ^t kjăp lehana\n đ^ kyar.

 

- Hruê mbruê, 184 c\ô mnuih nga\ brua\ Việt Nam ti Libi w^t truh leh kơ ala c\ar. Anei jing ênoh mnuih nga\ brua\ hla\m ênoh 682 c\ô mnuih nga\ brua\ mơ\ng Knơ\ng brua\ Vinamex mka\p brei kơ ala c\ar hgu\m jing phung thầu Hyundai Engineering ( Hàn Quốc ) nga\ brua\ ti Libi, mâo Knơ\ng brua\ anei bi m[^n ba nao truh kơ Cairô ala c\ar Ai Cập c\ia\ng w^t kơ Việt Nam. Sna\n, t^ng truh kơ hruê 10/8, mâo leh 453 c\ô mnuih nga\ brua\ Việt Nam mơ\ng Libi w^t kơ ala c\ar ho\ng klei êđa\p ênang. M^n t^ng, hla\m 1h 50’ hruê anei, gưl phiêr ba w^t 254 c\ô mnuih nga\ brua\ Việt Nam mơ\ng Cairo, ala c\ar Ai Cập sra\ng truh kơ tac\ êdeh phiêr Nội Bài. Tlam hruê 12/8, m^n t^ng gưl phiêr tal 3 sra\ng ata\t 244 c\ô mnuih nga\ brua\ w^t truh kơ Việt Nam ho\ng êdeh phiêr mơ\ng Việt Nam Airline.

 

- Dhar brua\ êa drao gu\n ]ar Daklak, ngă leh, lehana\n hlăk lo\ ngă du\m hdră răng mgang klei rua\ tưp, lehana\n bi kdơ\ng ho\ng djăp mta klei rua\ tưp hu^ hyưt, amâo mâo lui klei rua\ tưp bluh đ^, lehana\n tưp lar hlăm alu\ wa\l. Tui si anôk brua\ răng mgang klei rua\ tưp ]ar Daklak, hlăm 7 mlan ako\ thu\n 2014, du\m klei rua\ tưp ti ]ar Daklak hlăk dưi gang mkhư\ ho\ng klei hơ^t. Du\m klei rua\ kreh mâo mse\ si klei rua\ êngoh bi [le\ êrah, klei rua\ jơ\ng kngan [a\ng êgei, klei rua\ êngoh bi ktư\...hro\ leh êdi mka\ ho\ng wưng anei thu\n dih. Du\m mlan knhal jih thu\n kreh jing du\m mlan mâo lu klei rua\ tưp jơ\ng kngan [a\ng êgei, klei rua\ êngoh bi ktư\, êngoh bi [le\ êrah…Dhar brua\ êa drao gu\n ]ar Daklak hlăk jih ai tiê ngă lu hdră gang mkhư\ djăp mta klei rua\ tưp  mơ\ng ako\, đăm lui klei rua\ tưp bluh đ^ lehana\n tưp lar hlăm djăp anôk.

 

- Mma\t mbruê, Kna\m m’ak yan bhang – Hjan kr^ng c\ư\ c\hia\ng Đà Lạt – Lâm Đồng thu\n 2014 mjưh rue# leh ho\ng hdra\ mdah klei kdo\ mmui`: “ Adiê hjan yan bhang.” Mko\ mjing ho\ng lu brua\ nga\  mơ\ng hruê 7 – 10/8 kơ adiê hjan, anei jing sa hdra\ pro\ng hluê nga\ Thu\n hiu c\hưn dla\ng ala c\ar Dap Kngư – Đà Lạt 2014. Kna\m m’ak adiê hjan  Đà Lạt mâo lu brua\ mse\ si: rang mdah rup kơ hjan Đà Lạt, ktuê êlan adiê hjan “ Romance Palace” , ba mdah kdra\p c\ut h’ô ho\ng adiê hjan. Kha\ sna\n hla\m du\m hruê êgao, Đà Lạt le\ adiê mđia\ bhung bhang, c\ia\ng rơ\ng kơ hdra\, kna\m m’ak mâo mpra\p leh mơ\ng êlâo pioh kơ tuê ênguê nao dla\ng. Tlam hruê 9/8, hdra\ ktuê êlan hjan “ Romance Palace ” ho\ng êbeh êtuh kruôp êkei mniê jing tuê ênguê hla\m ala c\ar leh ana\n ala tac\ êngao, mnuih [uôn sang hla\m alu\ wa\l hluê nga\, Anôk mko\ mjing bi yua kdra\p krih êa mjing êa hjan ti ktuê êlan anei c\ia\ng du\m kruôp đua adu\ nao ga\n. Mma\t hruê ana\n mơh, hdra\ mdah kdra\p c\ut h’ô “Catwalk hjan Đà Lạt ” a\t mko\ mjing ti gu\ đ^ng krih êa mơh.

 

- Mâo leh êbeh 170 êbâo ]ô hlăk ai nao hgu\m hlăm brua\ yan mdei pro\ng thu\n 2014. Ana\n jing klei hâo mdah mơ\ng brua\ đoàn êdam êra [uôn pro\ng Hồ Chí Minh hlăm knăm ksiêm w^t du\m brua\ yăn mdei pro\ng thu\n 2014, ti war mnga dhar kreh Đầm Sen mlam mbruê. Thu\n anei, brua\ đoàn [uôn pro\ng lo\ dơ\ng mđ^ ktang du\m hdră ba ana\p mse\ si: Klei “Đru kơ yan bi lông” gưl tal 18, klei đru yăn ba ana\p mtah  gưl tal 21, klei mtru\t mjhar mâo ana\n Mnga Kting hrah gưl tal 9, klei nao mđ^ ai mtah gưl tal 8…ho\ng giăm 202 êbâo gưl ]ô phung hlăk ai nao ba ana\p, ngă brua\ ba ana\p yăn mdei pro\ng thu\n anei mâo leh lu klei tu\ dưn yuôm bhăn, bi êdah klei ksu\ng dru\ng mơ\ng hlăk ai hla\m brua\ mđ^ kyar klei duh mkra ala [uôn hlăm [uôn pro\ng, lehana\n du\m alu\ wa\l, lo\ dơ\ng hgu\m jăk h^n kơ brua\ ru\ mdơ\ng kr^ng [uôn sang mrâo, lehana\n ru\ mdơ\ng klei kreh kdhar [uôn pro\ng.

 

- Tây Ninh ara\ anei mâo 110 c\ô hđeh êr^t êrin am^ ama leh ana\n 172 c\ô hđeh amâo ja\k asei mlei hla\k dôk rông ba ti 7 anôk brua\ đru ba yang [uôn ho\ng dja\p ênu\m mnơ\ng dhơ\ng yua, anôk anơ\ng. Du\m anôk brua\ anei mâo leh brua\ djo\ tuôm mơ\ng c\ar mđing kriê dla\ng tliêr kja\p, mb^t ana\n mpra\p anôk anơ\ng kdra\p mnơ\ng yua, đru brei pra\k ka\k... rơ\ng du\m klei c\ia\ng pioh dưi nga\ brua\ rông ba. Phung hđeh bum ala\ dưi mâo hria\m hra\ m’ar, du\m klei lo\ w^t kru\ asei mlei, tui duah klei adôk dưi nga\ mơ\ng mnuih bum ala\... Du\m phung hđeh mơ\ng 13 thu\n kơ dlông sra\ng dưi bi hria\m brua\ mse\ si: brua\ nga\ mnơ\ng pioh bi hdơr, kdhô c\iêng hr^ng ho\ng a`u\, ato\ mnga ho\ng boh tâo, mnơ\ng pioh tua\k klia\ng, kông buh ti kngan. 

 

- Mơ\ng du\m phu\n prăk hdră brua\ ala ]ar k`ăm, hlăm 5 thu\n giăm anei, kdriêk ]hia\ng Sông Hinh, ]ar Phú Yên mâo duh bi liê leh êbeh 26 êklai prăk ru\ mdơ\ng anôk brua\ êa doh kơ kr^ng mnuih djuê [ia\. Kyua ana\n, truh kơ ara\ anei giăm 85% hlăm ênoh êbeh 5 êbâo go\ êsei mnuih djuê [ia\ mâo êa doh. Ma\ klei hriăm mơ\ng kdriêk Sônh Hinh brei [uh, ]ia\ng kơ djăp mta brua\ anei mâo klei tu\ dưn, êlâo h^n bi tui duah phu\n êa hơ^t, mâo hdră ma\ brua\ kjăp mơ\ng djăp đ^ng êa ba truh kơ grăp go\ sang, lehana\n boh nik jing hdră mko\ mjing klei bi êran hluê pô duh bi liê, pô ana\n srăng kia\ kriê.

 

Klei mrâo ala tac\ êngao:

 

- Yang hruê dơ\ng hruê mbruê, hluê si m’mông Việt Nam, klei bi k[^n khua phu\n bruă ho\ng ala ta] êngao ASEAN 47 ( AMM47) mko\ mjing ti [uôn pro\ng phu\n Nay Pi Taw, ala ]ar Mianmar ba mdah klei hưn mtru\n mb^t klei bi k[^n. Mta k`ăm hlăm klei hưn mtru\n mơ\ng klei bi k[^n khua Phu\n bruă ho\ng ala ta] êngao ASEAN gưl tal 47 jing bruă trông bi mklă asa\p hưn mtru\n Nay Pi Taw kơ klei hluê nga\ jing s^t êdi Êpul êya ASEAN hla\m thu\n 2015, ta\ ]ua hdră êlan mtru\n ]ia\ng rơ\ng bruă bi mko\ tu\ jing êpul êya ASEAN hlăm thu\n 2015. Kơ êa ks^ Ngo\, phung khua Phu\n bruă ho\ng ala ta] êngao ASEAN lo\ dơ\ng hu^ hyưt êdi kơ du\m boh klei mâo giăm anei ngă mđ^ h^n klei ru\ng răng ti êa ks^ Ngo\ leh ana\n lo\ mklă mklơ\ng klei yuôm bhăn mơ\ng bruă ra\ng kriê klei êđăp ênang, hơ^t kjăp ti êa ks^ ăt mse\ mơh klei êngiê êđăp ênang êlan êa leh ana\n êlan êdeh phiêr ti êa ks^ Ngo\.

 

- Khua phu\n bruă ho\ng ala ta] êngao Nga Sergei Lavrôp mrâo iêu mthưr Mi mko\ mjing bruă đru mnuih knap m`ai ti Ucraina. Hluê si khua phu\n brua\ ho\ng ta] êngao Nga mâo klei bi blu\ hrăm ho\ng khua phu\n brua\ ho\ng ta] êngao Mi Jhon Kery, khua phu\n bruă ho\ng ala ta] êngao Nga Sergei Lavrôp iêu mthưr hluê ngă du\m hdră bruă mjê], k`ăm kdơ\ng gang klei truh tơl bruă đru mnuih knap m`ai mâo ti alu\ wa\l Ngo\ Dhu\ng Ucraina. Knơ\ng klei mrâo Interfax mơ\ng Nga ]ih hluê si Lavrôp brei thâo; klei blah ngă mơ\ng Kiev đ^ lar ngă soh ho\ng asa\p hâo hưn Giơnevơ hruê 17/4, asa\p hưn mthâo Beclin hruê 2/7 leh ana\n hdră mtru\n 2016 mơ\ng Êpul hgu\m kriê dlăng klei êđăp ênang Liên hợp quốc, ngă kơ mnuih [uôn sang êka, djiê lu, hlăm ana\n mâo wa\t phung hđeh êlăk, bi rai du\m mta bruă nah gu\ yuôm bhăn. T^ng kơ pô, khua phu\n bruă ho\ng ala ta] êngao Mi John Kery [ua\n, Mi hlăk ngă bruă ho\ng knu\k kna Ucraina kơ du\m hdră bruă djo\ tuôm đru mnuih knap m`ai.

 

- Hluê si klei mrâo mơ\ng Knơ\ng bruă châu Âu, phung thơ\ng kơ bruă gưl dlông hlăm bruă lo\ hma hriê mơ\ng du\m ala ]ar hla\m Êpul hgu\m châu Âu amra bi k[^n hlăm hruê 14/8 ana\p truh ti Brucsel ala ]ar Bỉ, k`ăm hlak mblang kơ du\m klei truh tơl mơ\ng du\m asa\p mtru\n kăm blei ba mnơ\ng mơ\ng Nga ho\ng du\m mta mnơ\ng dhơ\ng mơ\ng Êpul hgu\m châu Âu. Knơ\ng bruă châu Âu ăt hlăk mko\ mjing êpul thơ\ng kơ bruă t^ng knăl du\m klei truh tơl mơ\ng du\m asa\p bi kmhal mơ\ng Nga, mơ\ng ana\n ba mtru\n du\m hdră đru mdul kơ du\m ala ]ar hla\m Êpul hgu\m châu Âu bi kdơ\ng ho\ng asa\p kăm mơ\ng Nga mrâo k]ah mtru\n.

 

- Êpul hgu\m kriê dlăng klei êđăp ênang Liên hợp quốc arưp amra mtru\n du\m klei bi kmhal ho\ng du\m êpul bi roh ti Dhu\ng Sudan, kyua amâo mâo klei tu\ dưn hlăm bruă msir mghaih klei bi blah hlăk mâo ti ala ]ar châu Phi anei. Hlăm asa\p hưn mthâo mrâo ba hưn mdah, Êpul hgu\m kriê dlăng klei êđăp ênang Liên hợp quốc, mâo 15 ala ]ar, mtru\t mjhar khua mil ]hil Dhu\ng Sudan Salva Kiir leh ana\n k’iăng khua mil ]hil hđăp Riek Machar hluê ngă asa\p mtru\n mdei mtuh phao ktuang. Asa\p hưn mthâo m`ă klă; du\m bruă ngă mơ\ng du\m êpul êya hlăm bruă tui tio\ hdră bruă kđi ]ar ]ia\ng msir mghaih klei bi mblah ngă jing amâo dưi tu\ ư ôh.

 

- {ia\ êdi 19 ]ô mnuih ti Campuchia djiê leh ana\n du\m êbâo ]ô mnuih lui pưk sang đue# nao dôk kơ anôk mka\n kyua êa lip lêc\ kjham ngă mơ\ng du\m gưl adiê hjan nnao đrông, leh ana\n êa ti du\m hnoh krông đ^ dlai hang. Blu\ hrăm ti ana\p phung ]ih klei mrâo leh ksiêm dlăng klei êa lip ti ]ar Kandal, phung khua êmua hlăm Knơ\ng bruă ala ]ar kriê dlăng klei truh tơl yan adiê ngă Campuchia brei thâo: yap mơ\ng hruê kăm êgao, êa lip ngă 19 ]ô mnuih djiê. Mb^t ana\n, êbeh 8 êbâo go\ êsei mbe\ nao dôk ti du\m anôk kngư dlông h^n. Ara\ anei, 12 hlăm  25 ]ar, [uôn pro\ng ti Campuchia hlăk tu\ klei êa lip lêc\ kjham kyua adiê hjan nnao đrông, mb^t ana\n êa krông Mêkông đ^ pro\ng mơh.