Klei mrâo ala ]ar pô:

 

- Tlam mbruê, ti Hà Nội mko\ mjing leh knăm bi êdah klei mkla\ mtru\n mrô 717/QĐ-TTg mơ\ng khua knu\k kna kơ brua\ mko\ mjing dhar brua\ kia\ kriê klei msir mkra du\m klei ngă soh hlăm brua\ ngă hra\ mơar, lehana\n ktuê ksiêm dlăng brua\ hluê ngă hdră bhiăn, dôk hlăm phu\n brua\ hdră bhiăn. Blu\ hrăm ti anôk bi êdah ana\n; k’ia\ng khua knu\k kna Nguyễn Xuân Phúc mta\ kơ dhar brua\ anei pral bi hơ^t kjăp êpul ma\ brua\, mko\ mjing brua\ knua\ ma\ mâo ma\ brua\ ho\ng klei kjăp, mbrua\ jing jăk hlăm djăp brua\ kia\ kriê klei hluê ngă hdră bhiăn, kơ brua\ mghaih msir klei ngă soh hlăm brua\ hra\ mơar, rơ\ng kơ brua\ hluê ngă hdră bhiăn kơ klei mghaih msir klei ngă soh hla\m hra\ mơar ho\ng klei ktang. K’ia\ng khua knu\k kna Nguyễn Xuân Phúc mta\ kơ du\m phu\n dhar brua\, knơ\ng brua\ sang ]ư\ êa ]ar, [uôn pro\ng hlăm gưl dlông bi hgu\m kjăp h^n ho\ng phu\n brua\ hdră bhiăn, ma\ brua\ ho\ng klei ktang h^n, ]ia\ng ata\t brua\ kia\ kriê klei hluê ngă hdră bhiăn hlăm brua\ mghaih msir klei ngă soh hlăm hra\ mơar, [rư\ nao djo\ klei bhiăn, mđ^ klei kjăp hlăm brua\.

 

- Leh 2 hruê ngă bruă jih ai tiê, klei bi k[^n tal 10 knơ\ng bruă Hội đồng nhân dân ]ar Lâm Đồng gưl 8 mjưh rue# leh hlăm tlam mbruê. Klei bi k[^n pioh lu hruê m’mông bi trông ]hai, w^t la] klei êmuh k`a leh ana\n mklă mklơ\ng du\m hdră mtru\n yuôm bhăn kơ klei mđ^ kyar bruă duh mkra- yang [uôn mơ\ng alu\ wa\l. 6 mlan ako\ thu\n 2014, bruă duh mkra mơ\ng ]ar Lâm Đồng ăt kriê kjăp ti hnơ\ng đ^ giăm 13%. Ênoh prăk hrui w^t mơ\ng bruă ba ]h^ mnơ\ng kơ ala ta] êngao mâo êbeh 248 êklăk đôlar Mi, đ^ 67% mko\ ho\ng wưng anei thu\n dih. Du\m hdră bruă k`ăm ala ]ar kơ bruă mko\ mjing kr^ng [uôn sang lo\ hma mrâo, mhro\ [un pral leh ana\n hơ^t kjăp hluê si hdră mtru\n 30a ăt mâo ba w^t lu boh tu\ dưn jăk siam. Klei êđăp ênang bruă kđi ]ar leh ana\n klei hnu\k êngiê kluôm yang [uôn ăt dưi kriê kjăp. Khă sơnăn, bruă duh mkra- yang [uôn mơ\ng alu\ wa\l ăt bi êdah lu klei adôk êdu awa\t; nư jia ksu\n wưng sui, sang ]ơ ]h^ mnia mnơ\ng mă mơ\ng lo\ hma [ia\ đui], klei bi rai dliê, ks^ng mhiă lăn dliê, kuai mă mnơ\ng gu\ lăn soh ho\ng hdră bhiăn ăt mâo n’nao, êlan klông jhat rai, klei bi drăm êdeh ăt ti hnơ\ng đ^.

 

- Leh 4 hruê ma\ brua\, hruê mbruê, klei bi k[^n tal 10 Hội đồng nhân dân [uôn pro\ng Hà Nội ngă leh brua\ bi rue# klei bi k[^n. Blu\ bi rue# klei bi k[^n, khua Hội đồng nhân dân [uôn pro\ng Hà Nội aduôn Ngô Thị Doãn Thanh la]: Klei bi k[^n tal 10, Hội đồng nhân dân [uôn pro\ng Hà Nội mâo bi leh brua\ k]ah mtru\n, ksiêm dlăng mkla\ mklơ\ng 9 hdră mtru\n dôk hlăm klei dưi mơ\ng Hội đồng nhân dân [uôn pro\ng, hlăm năn mâo 2 hdră mtru\n bi mnga] hdră bhiăn [uôn pro\ng phu\n. Hội đồng nhân dân [uôn pro\ng Hà Nội bi êdah klei tu\ ư pro\ng ho\ng klei Quốc hội mkla\ mklơ\ng brua\ bi kdơ\ng ho\ng klei jhat Trung Quốc ba pra ktir duah êa pui HD 981 soh ho\ng hdră bhiăn hlăm wa\l êa ks^ Việt Nam. Lehana\n bi êdah klei đăo knang, klei sa ai kjăp brua\ hluê ngă hdră êlan mơ\ng Đảng, Knu\k kna, jih ai tiê răng mgang klei dưi êngiê wa\l êa ks^ pô, hluê djo\ ho\ng hdră bhiăn quốc tế.

 

- Aguah mbruê, ti [uôn pro\ng {uôn Ma Thuột mko\ mjing klei bi k[^n phung bi ala Mặt trận Tổ quốc Việt Nam ]ar Dak Lak gưl 13 wưng thu\n 2014- 2019. Blu\ hrăm g^t gai klei bi k[^n, khua knơ\ng bruă Hội đồng nhân dân ]ar Dak Lak Niê Thuật m`ă klă; boh klei ala ta] êngao, alu\ wa\l, hlăm ala ]ar leh ana\n hlăm alu\ wa\l ]ar Dak Lak hlăk dleh ksiêm dlăng, boh nik gơ\ klei bi kuan mhiă êa ks^, plao ks^, kyua ana\n, knơ\ng bruă Mặt trận Tổ quốc djăp gưl mđ^ h^n bruă knuă ngă hlăm bruă bi hơ^t kjăp klei hgu\m mguôp pro\ng, mđ^ ktang klei sa ai hlăm mnuih [uôn sang; ktưn ai mtru\t mjhar mnuih [uôn mđ^ h^n ai tiê răng prê ti ana\p mnê] m^n, klei bi kah ana mbha djuê, bi rai mơ\ng du\m êpul ngă roh, kru\ kdơ\ng bi rai djăp mnê] m^n ]ia\ng bi rai klei hgu\m mguôp djuê ana, đru hgu\m kriê kjăp klei êđăp ênang bruă kđi ]ar, klei hnu\k êngiê kluôm yang [uôn.

 

- Lo\ dơ\ng hlăm klei hâo hưn kơ du\m brua\ amâo mâo djo\ Trung Quốc ngă hlăm wa\l êa ks^ Việt Nam, hruê mbruê, Trung Quốc bi mlih leh mnê] ngă, amâo mâo mdei ba ho# pui bi blah, lehana\n ho# pui kahan ksiêm êa ks^ di`u ]ia\ng gang mkhư\ ho# pui ngư brua\ Việt Nam. Hu^ kơ ho# pui Việt Nam truh giăm ho\ng pra ktir duah êa pui di`u ]ia\ng hâo hưn suôt đue# mơ\ng wa\l êa ks^ Việt Nam. Di`u amâo mâo mdei tăp ana\n ôh, Di`u lo\ dăp lu ho# pui pral ktang tio\ ngă kơ ho# pui Việt Nam, pruh đue# kbưi mơ\ng wa\l prak ktir duah êa pui di`u. Ti ana\p klei bi tio\ êran ktang anei mơ\ng Trung Quốc, du\m boh ho# pui kahan êa ks^, ho# pui kia\ phung trah ma\ kan Việt Nam ăt kjăp klei m^n, mghaih msir djăp mta klei ho\ng klei êđăp ênang, `e\ đue# kơ klei bi drăm. Lehana\n êpul ngă brua\ Việt Nam ăt g^r tui tio\ răng mgang wa\l êa ks^ pô hlăm wa\l plao ks^ Hoàng Sa, anôk Trung Quốc ba pra ktir duah êa pui HD 981, lehana\n mgo# Trung Quốc kbia\ đue# mơ\ng anôk anei.

 

- Hruê mbruê, kdriêk Dăk Hà, ]ar Kon Tum mko\ mjing klei bi k[^n phung bi ala djăp djuê ana [ia\ gưl tal 2, ho\ng 140 ]ô bi ala kơ êbeh 33 êbâo ]ô mnuih [uôn sang mơ\ng 16 djuê ana hlăk dôk hd^p mda ti alu\ wa\l. Dăk Hà ăt jing alu\ wa\l tal êlâo hlăm  ]ar Kon Tum mko\ mjing klei bi k[^n. 5 thu\n êgao, mnuih [uôn sang djăp djuê ana [ia\ kdriêk Dăk Hà mâo du\m klei đru mguôp yuôm bhăn hlăm klei mđ^ kyar alu\ wa\l ho\ng lu boh tu\ dưn êdah klă mse\ si: hnư hrui w^t yap mdu\m grăp ]ô mnuih mơ\ng 10 êklăk đ^ êbeh 26 êklăk prăk; ênoh go\ êsei [un tru\n mơ\ng êbeh 17% adôk gu\ 13%. Du\m go\ êsei đru mguôp êbeh 42 êbâo hruê ai ngă bruă ]ia\ng mkra mđ^, ngă mrâo êbeh 800km êlan klông kr^ng [uôn sang; mko\ mjing 60 anôk mkăp mnơ\ng [ơ\ng huă êpul êya ti 58 boh [uôn kr^ng mnuih [uôn sang djuê [ia\, msir mghiah klei ]ia\ng kơ mnơ\ng [ơ\ng huă jê], duh bi liê kơ bruă duh mkra pla mjing mnuih [uôn sang. Hgu\m ai mko\ mjing kr^ng [uôn sang lo\ hma mrâo, Dăk Hà mâo 2 să ngă djăp 19 mta ]ua\n, du\m să adôk ngă mâo mơ\ng 5 truh kơ 14 mta ]ua\n.

 

- Ru\ mdơ\ng [uôn pro\ng {uôn Ama Thuôt bi năng jing [uôn pro\ng knơ\ng kơ kr^ng lăn dap kngư, ana\n jing boh phu\n kơ hdră bi mlih klei ]ua\l mka\ kluôm [uôn pro\ng Buôn Ama Thuôt truh kơ thu\n 2025, mrâo bi êdah leh aguah mbruê, ti ]ar Daklak. Tui si klei ]ua\l mka\, [uôn pro\ng Buôn Ama Thuôt mâo boh pro\ng truh êbeh 37 êbâo 700 ha, jing mta [uôn pro\ng knơ\ng pioh mđ^ kyar brua\ duh mkra ala [uôn kluôm kr^ng lăn dap kngư. T^ng truh kơ thu\n 2015, Buôn Ama Thuôt mâo hlăm brô 550 êbâo ]ô mnuih, mbha ngưa lu kdrê] [uôn pro\ng hluê klei jing brua\ knua\ mdê mdê, anôk ngă brua\ hra\ mơar, anôk dhar kreh, anôk mnia mblei, anôk mjua\t bi hriăm sanghra\ mơar, anôk mjua\t ktang asei mlei, lehana\n du\m alu\ wa\l war mnga kyâo mtah, du\m kr^ng thơ\ng kơ brua\ pla ana sui thu\n, dliê bi msiam.

 

- Bi êdah klei hdơr kngan s^t êm^t ho\ng mnuih ngă bruă mâo tu\ dưn ho\ng cánh mạng, go\ êsei knu\k kna dlăng ba, hlăm hruê 27/7 ana\p truh, ]ar Sơn La amra pioh giăm 1 êklai 300 êklăk prăk ]ia\ng ]uă dlăng, mđup mnơ\ng kơ 3.600 ]ô mnuih ngă bruă tu\ dưn, go\ êsei knu\k kna dlăng ba. Mb^t ho\ng 4 êpul g^t gai mơ\ng ]ar, du\m alu\ wa\l amra mko\ mjing du\m êpul nao hlăm grăp go\ êsei ]ua\ dlăng, mđup myơr mnơ\ng. Êngao kơnăn, amra mko\ mjing du\m bruă ngă klă s^t mơ\ng gưl ]ar truh kơ alu\ wa\l nah gu\ ]ia\ng mtru\t mjhar, kriê dlăng, mđ^ kyar klei hd^p mda, ai tiê kơ phung k’han êka êkeh, go\ êsei mâo mnuih săn asei kơ lăn ala leh ana\n mnuih ngă bruă tu\ dưn.

Klei mrâo ala ta] êngao:

 

- Du\m klei ngă bi ru\ng mơ\ng Trung Quốc ti êa ks^ ngo\ jing leh mta phu\n kơ klei bi trông ]hai pro\ng mrâo po\k aguah mbruê 11/7, ti [uôn pro\ng phu\n Washington ala ]ar Mi. Klei bi trông ]hai anei mâo anôk brua\ ksiêm duah kơ hdră êlan ho\ng ta] êngao CSIS mko\ mjing mâo lu phung knhăk mơ\ng Mi lehana\n dlông ro\ng lăn. Ti anôk bi trông ]hai, phung thơ\ng kơ brua\ anei gưl dlông hlăm klei bhiăn ngo\ Châu Á, giáo sư Jerome Cohen brei thâo ya mta klei Trung Quốc dôk ngă, jing lu mnuih dôk đing kơ klei Bắc Kinh la]: “Ala ]ar bluh đ^ hlăm klei êđăp ênang”. Amâo mâo djo\ kno\ng ba yua du\m klei kp^ mgo#, plah ma\ klei dưi êngiê, Trung Quốc lo\ ngă soh ho\ng klei [ua\n leh ho\ng Liên hiệp quốc kơ klei bhiăn êa ks^, mse\ si hngah kơ klei nao hlăm anôk phat kđi klei Philippin k]u\t.

 

- Ho\ng 100% ênoh hră mple\ tu\ ư, Thượng viện Mi hruê mbruê mklă mklơ\ng hdră mtru\n [uah ăl du\m bruă ngă bi duêh mơ\ng Trung Quốc ti êa ks^ ngo\ leh ana\n Hoa Đông. Boh nik gơ\, hdră mtru\n hruê 11/7 mơ\ng Thượng Viện Mi iêo mthưr Trung Quốc ba mđue# pra ktir duah êa pui HD 981 mb^t ho\ng du\m êpul bruă mgang mgrông, jao w^t alu\ wa\l anei mse\ si hđăp êlâo kơ hruê 1/5/2014. Hdră mtru\n mơ\ng Thượng viện Mi mklă mklơ\ng klei nao ai mơ\ng knu\k kna Mi ho\ng klei êđăp ênang găn êrô êlan êa, bruă ba yua djo\ hdră bhiăn kr^ng êa ks^ leh ana\n kr^ng wa\l adiê ti châu Á- Thái Bình Dương, ăt mse\ mơh hdră bruă mje\ mgiăm ho\ng ala ta] êngao, êđăp ênang ho\ng du\m klei akâo ]ia\ng leh ana\n klei kuan mhiă êa ks^ leh ana\n kr^ng lăn.

 

- W^t la] klei phung ngă brua\ klei mrâo êmuh kơ brua\ thượng viện Mi mkla\ mklơ\ng hdră mtru\n mrô 412 bi êdah kla\ klei m^n mơ\ng Mi sa ai ho\ng klei dưi êngiê êlan êa ks^, ba yua djăp kr^ng wa\l êa ks^, wa\l adiê hlăm alu\ wa\l Châu Á – Thái Bình Dương hluê djo\ ho\ng mta mtru\n mơ\ng hdră bhiăn quốc tế, mghaih msir du\m klei amâo mâo thâo bi djo\ ho\ng hdră bi blu\ hrăm, hruê mbruê, pô blu\ bi ala mơ\ng phu\n brua\ ho\ng ta] êngao Việt Nam Lê Hải Bình la] kla\: “Việt Nam bi mni kơ hdră mtru\n 412 mơ\ng Thượng viện Mi mgo# brei Trung Quốc kbia\ đue# pra ktir duah êa pui HD 981, lehana\n du\m êpul mgrông mb^t đue# mơ\ng anôk ara\ anei, đăm lo\ ngă ôh djăp mta klei soh ho\ng klei bhiăn quốc tế, kơ brua\ răng klei bi peh drăm hlăm êa ks^ COLREGs, [uah ăl kơ du\m klei ngă amâo mâo djo\, arưp ba yua phao ktuang, ngă bi mlih klei jing ara\ anei, amâodah ba klei amâo hơ^t hlăm alu\ wa\l Châu Á – Thái Bình Dương. Việt Nam ]ang hmăng kơ du\m ala ]ar hlăm alu\ wa\l, lehana\n êngao alu\ wa\l, hlăm năn mâo Mi lo\ dơ\ng đru mguôp ktang, kla\ mnga], mâo klei tu\ dưn lehana\n mâo klei bi đru mko\ mjing kơ klei êđăp ênang, hơ^t kjăp, êđăp ênang, lehana\n kơ klei dưi êngiê êlan êa, êlan êdeh phiơr hlăm alu\ wa\l”.

 

- Hruê mbruê, ti Viêng Chăn ala ]ar Lào, Quốc hội Lào g^t gai klei bi k[^n phung ]ih klei mrâo hâo hưn klei bi k[^n bruă Quốc hội êpul hgu\m du\m ala ]ar ngo\ dhu\ng châu Á ( AIPA) gưl tal 35 amra mko\ mjing ti Lào mơ\ng hruê 14 truh kơ hruê 20/9/2014. Hluê si t^ng nao kơ klei bi k[^n AIPA 35 amra mâo mơ\ng 350 truh kơ 400 ]ô khua bi ala hriê mơ\ng 10 ala ]ar hgu\m ASEAN, du\m ala ]ar ngă bruă ksiêm dlăng jing êpul hgu\m bi trông ]hai leh ana\n đađa êpul bruă quốc tế. Klei bi k[^n AIPA gưl tal 35 amra mâo 2 gưl bi k[^n kluôm leh ana\n 4 gưl bi k[^n mơ\ng du\m êpul bruă kđi ]ar, duh mkra, yang [uôn, bruă ngă hlăm ala ]ar leh ana\n êpul bruă. Mb^t ho\ng ana\n, AIIPA 35 amra mâo klei bi k[^n mdê hjăn ho\ng djăp ala ]ar hgu\m bi trông ]hai leh ana\n ala ]ar ngă bruă ksiêm dlăng. Êngao kơnăn, AIPA 35 lo\ mâo du\m klei bi k[^n nah êngao klei bi k[^n mniê nghị sĩ AIPA ( WAIPA), klei bi k[^n phung ]ih hră AIPA leh ana\n êpul bruă ]ih hră ASEAN, klei bi k[^n knơ\ng g^t gai AIPA. Ti anôk mjưh rue# klei bi k[^n, phung djă ako\ êpul AIPA amra mklă mklơ\ng asa\p hưn mthâo mb^t klei bi k[^n AIPA gưl tal 35.