Klei mrâo ala c\ar pô:

- Hluê ngă brua\ bi tuôm ho\ng mnuih [uôn sang êlâo kơ klei bi k[^n tal 7, Quốc hội gưl 13, tlam mbruê, khua knu\k kna Nguyễn Tấn Dũng mb^t ho\ng êpul phung bi ala Quốc hội [uôn pro\ng Hải Phòng bi tuôm leh ho\ng mnuih [uôn sang ti quận Hồng Bàng. Mb^t ho\ng du\m klei mđing pro\ng Quốc hội srăng bi trông ]hai ti anôk bi k[^n tal 7, mnuih [uôn sang mđing êdi kơ boh klei ru\ng răng ti wa\l êa ks^ ngo\, lehana\n klei m^n pô kơ klei kluôm ênu\m lăn ]ar jing klei yuôm bhăn, lehana\n bi kdơ\ng ktang ph^t ho\ng klei Trung Quốc ]huak soh ho\ng klei dưi êngiê lăn ]ar pô. Hlak mblang kơ boh klei ti wa\l êa ks^ ngo\, khua knu\k kna Nguyễn Tấn Dũng bi kla\ Việt Nam ho\ng jih ai tiê ]ang hmăng hrăm mb^t ho\ng Trung Quốc mghaih msir klei amâo mâo thâo bi djo\ anei ho\ng hdră êlan êđăp ênang, hluê djo\ ho\ng klei bhiăn quốc tế, hlăm klei mtăp mđơr, lehana\n bi mpu\ hdơ\ng găp, kyua klei tu\ dưn kơ mnuih [uôn sang dua ala ]ar, kyua kơ klei êđăp ênang, hơ^t kjăp hlăm alu\ wa\l lehana\n dlông ro\ng lăn. Khua knu\k kna m`a\: Lăn ]ar bi mâo klei kluôn ênu\m jing yuôm bhăn, Việt Nam bi kdơ\ng ktang ph^t ho\ng du\m klei duah ]huak soh, lehana\n kut kat răng mgang klei dưi êngiê lăn ]ar pô, lehana\n klei tu\ dưn pô djo\ guôp ho\ng klei bhiăn quốc tế.

 

- Tlam mbruê, K’ia\ng khua knu\k kna, Khua phu\n brua\ bi mje\ ho\ng ala tac\ êngao Phạm Bình Minh mâo leh klei bi trông hluê êlan đ^ng blu\ ho\ng Khua phu\n brua\ bi mje\ ho\ng ala tac\ êngao Trung Quốc Vương Nghị. Ti mmông bi trông, K’ia\ng khua knu\k kna, Khua phu\n brua\ bi mje\ ho\ng ala tac\ êngao Phạm Bình Minh lo\ sa bliư\ dơ\ng bi êdah klei kdơ\ng leh ana\n brei Trung Quốc ba mđue# mtam pra ktir duah êa pui HD-981 leh anan du\m boh ho# mran hla\k c\huak hriê soh ho\ng hdra\ bhia\n kr^ng êa ks^ dôk hla\m klei kriê dla\ng leh ana\n bi mkla\ mơ\ng Việt Nam, m`a\ kla\: brua\ nga\ anei mơ\ng Trung Quốc nga\ hma\i djo\ kjham ho\ng klei bi đa\o knang plah wah 2 ala c\ar leh ana\n klei bi kha\p c\ia\ng mơ\ng mnuih [uôn sang Việt Nam, mkla\k ho\ng klei leh bi tu\ ư plah wah khua g^t gai gưl dlông 2 ala c\ar leh ana\n du\m klei bhia\nphu\n g^t gai msir mghaih klei kơ êa ks^ plah wah 2 ala c\ar, nga\ soh ho\ng hdra\ bhia\n quốc tế, mkla\k ho\ng klei bi hưn mtru\n kơ klei blu\, brua\ nga\ mơ\ng du\m t^ng ti êa ks^ Ngo\ (DOC). K’ia\ng khua knu\k kna, Khua phu\n brua\ bi mje\ ho\ng ala tac\ êngao Phạm Bình Minh bi kla\: Việt nam g^r leh jih ai ư\ a\n leh ana\n bi êdah ai tiê ja\k, mtio\ nao leh K’ia\ng khua dla\ng brua\ ho\ng ala tac\ êngao Hồ Xuân Sơn kơ Bắc Kinh c\ia\ng bi blu\ hra\m kpa\ kla\ mngac\ ho\ng Trung Quốc. K’ia\ng khua knu\k kna brei t^ng Trung Quốc bi m^n kla\ leh ana\n mâo klei w^t lac\ ja\k ho\ng du\m klei c\ia\ng mơ\ng Việt Nam. Kơ brua\ mrâo êgao mâo du\m klei bi nga\ ru\ng bi rai du\m anôk brua\ duh mkra wa\t mơ\ng Việt Nam leh ana\n phung duh bi liê ala tac\ êngao, kdơ\ng ho\ng mnuih nga\ brua\ ti alu\ wa\l mơ\ng Việt Nam, K’ia\ng khua knu\k kna, Khua phu\n brua\ bi mje\ ho\ng ala tac\ êngao Phạm Bình Minh bi kla\ anei jing brua\ nga\ soh ho\ng hdra\ bhia\n mơ\ng du\m phung `u bi mjhua ho\ng boh klei c\ia\ng nga\ ru\ng klei êđa\p ênang yang [uôn.

 

- Hruê mbruê, ti kdru\n Cát Lái, [uôn pro\ng Hồ Chí Minh, dhar brua\ g^t gai lăn dap kngư mko\ mjing leh klei tru\n nao ]hưn kơ Trường Sa, mơ\ng êpul knua\ druh alu\ wa\l, phung khua mduôn, khua [uôn mơ\ng ]ar Daklak. Epul mâo 115 ]ô, hlăm năn mâo 40 ]ô knua\ druh du\m gưl, 75 ]ô khua mduôn, lehana\n mnuih mao k’hưm hlăm yang [uôn. Gưl nao ]hưn anei, k`ăm mđ^ ai mnuih [uôn sang, knua\ druh, l^ng kahan hlăk dôk hd^p, lehana\n ma\ brua\ hlăm du\m boh plao ks^, lehana\n mđ^ h^n klei răng pro\ng răng mgang klei êđăp ênang wa\l êa ks^ lăn ]ar pô kơ knua\ druh, lehana\n mnuih [uôn sang djăp djuê ana mơ\ng du\m boh [uôn hlăm ]ar Daklak.

 

         - Ti sang ma\i Alumin Nhân Cơ, dôk ti sa\ Nhân Cơ, kdriêk Dak R’Lâp, c\ar Dak Nông, anôk mâo êbeh 230 c\ô nga\ brua\ mnuih Trung Quốc leh ana\n êbeh 600 c\ô knua\ druh, mnuih nga\ brua\ Việt Nam hla\k dôk nga\ brua\: hluê si klei ktuê dla\ng mơ\ng phung c\ih klei mrâo, du\m brua\ knua\ duh mkra ru\ mdơ\ng ti anôk brua\ a\t dôk nga\ brua\ si aguah tlam, brua\ kriê mgang klei êđa\p ênang a\t tliêr kja\p amâo [uh mâo klei dih nei ôh. Nguyễn Kim Tiệp, K’ia\ng khua dla\ng adu\ brua\ Anôk kriê dla\ng hdra\ brua\ sang ma\i Alumin Nhân Cơ brei thâo:“ Leh klei mâo ti Bình Dương, hruê mbruê hmei bi k[^n 3 t^ng: mâo phung thầu Censaco, Anôk kriê dla\ng leh ana\n Công an mâo: công an kdriêk dak R’Lâp leh ana\n Kđong công an Nhân Cơ c\ia\ng hưn mthâo boh klei mâo leh ana\n c\ia\ng bi mkhư\ si tôhmô plah wah phung knua\ druh, phung thơ\ng kơ brua\ Trung Quốc bi mkhư\ klei kbia\ hiu ti êngao hla\m mmông anei, leh ana\n mtô mblang ho\ng ara\ng gơ\ brua\ kriê mgang klei êđa\p ênang jing sra\ng rơ\ng kơ di gơ\ h’^t ai, phung thầu gơ\ h’^t ai mơh. Du\m hruê anei ti anôk brua\ a\t nga\ brua\ si yang đar, amâo mâo ya klei ôh, dôk nga\ du\m brua\ dôk ka leh.

 

- Hruê mbruê, ]ar Lâm Đồng [uh leh 41 ]ô mnuih mâo klei rua\ jơ\ng kngan [a\ng êgei, mđ^ ênoh mnuih rua\ jơ\ng kngan [a\ng êgei hla\m ]ar giăm 750 ]ô mnuih, đ^ h^n êbeh 3% ênoh mnuih rua\ mka\ ho\ng wưng anei thu\n dih. Ho\ng mta k`ăm brei mâo klei răng pro\ng hlăm brua\ gang kdơ\ng ho\ng klei rua\ tưp, mb^t ho\ng brua\ hgu\m kjăp djăp êpul êya, sang hra\ mơar, mâo klei mjua\t bi hriăm hnơ\ng thâo brua\ knua\ hlăm phung knua\ druh mnuih ma\ brua\ sang êa drao nah gu\, dhar brua\ êa drao gu\n Lâm Đồng mđing mđ^ ktang brua\ ksiêm dlăng, lehana\n hâo hưn truh kơ grăp boh [uôn, wa\t hlăm du\m alu\ wa\l [ia\ mâo mnuih rua\ klei rua\ jơ\ng kngan [a\ng êgei.Tui si aduôn Karem, khua brua\ sang êa drao sa\ Phi Tô, kdriêk Lâm Hà, ]ar Lâm Đồng, kha\dah giăm 3 mlan hlăm sa\ amâo lo\ [uh ôh mnuih mâo klei rua\ jơ\ng kngan [a\ng êgei, [ia\dah brua\ răng mgang ăt dôk ngă nanao:“Mdul [ia\, kyuadah mnuih [uôn sang mâo leh mơh klei thâo săng, ]o\ng digơ\ pô hriê mka\ dlăng, lehana\n hriê êmuh duah êa drao ba w^t krih pưk sang. Pătdah hlăm grăp mlan hlăm hdră, brua\ mơ\ng sang êa drao thôn ngă nanao brua\ ksiêm dlăng, ]ia\ng pral thâo [uh, lehana\n mtô mblang kơ mnuih [uôn sang hdră răng mgang, hdră thâo [uh klei rua\. Hlăm go\ sang digơ\ bi mdoh, êlâo h^n bi mdoh hlăm sang, hlăm wa\l, bi mdoh asei mlei… jing bi mdoh jih jang wa\t hd^p mda. Nanao hlăm grăp mlan ngă sơăi, klei rua\ anei amâo mâo dưi ngă klei amâo mâo uê` ôh, tơdah kno\ng knang kơ knu\k kna, klei rua\ anei srăng đ^ jing klei rua\ tưp hu^ hyưt snăk”.

 

- Mb^t ho\ng klei tu\ drông Bằng knhuah gru [uê ênuk dhar kreh gưl ala c\ar Điện Trường Bà, mma\t mbruê, Knơ\ng brua\ dhar kreh- Mjua\t ktang asei mlei leh ana\n hiu c\hưn dla\ng c\ar Quảng Ngãi bi hgu\m ho\ng Knơ\ng brua\ sang c\ư\ êa kdriêk Trà Bồng mko\ mjing klei k[^n hưn mdah Mnơ\ng mâo ma\ hja\n pa\n “ Quế Trà Bồng.” bi kla\ jing mnơ\ng kdlưn êdi ti C|âu Á hla\m mnơ\ng brei mđup myơr. Mlan 9/2013, Knơ\ng brua\ Dhar kreh-mjua\t ktang asei mlei leh ana\n hiu c\hưn dla\ng c\ar Quảng Ngãi mka\p leh klei hâo hưn, gru rup du\m mnơ\ng mâo ma\ hja\n pa\n mơ\ng alu\ wa\l kơ Anôk mko\ mjing klei kdlưn êdi Việt Nam c\ia\ng nga\ hra\ m’ar bi kla\ mnơ\ng kdlưn êdi Việt Nam leh ana\n kdlưn êdi ti C|âu Á. Mơ\ng klei ruah ma\ mơ\ng du\m Knơ\ng brua\ djo\ tuôm ti Trung ương, du\m anôk brua\ hiu c\hưn dla\ng êlan kbưi, tuê ênguê hla\m ala c\ar leh ana\n ala tac\ êngao, du\m knơ\ng brua\ klei mrâo, hâo hưn, êpul brua\ mnơ\ng kdlưn êdi Việt Nam hưn mdah leh 50 mta mnơ\ng mdê hja\n mnơ\ng pioh brei mđup myơr mơ\ng Việt Nam, hla\m ana\n mâo 3 mta mnơ\ng mơ\ng c\ar Quảng Ngãi jing tỏi lý Sơn, kẹo mạch nha leh ana\n Quế Trà Bồng. Boh nik gơ\ Êpul brua\ mnơ\ng kdlưn C|âu Á tu\ bi mkla\ leh Quế Trà Bồng jing mnơ\ng mdê hja\n mâo klei yuôm bha\n hla\m mnơ\ng brei mđup myơr ti C|âu Á. 

 

Klei mrâo ala tac\ êngao:

 

- Hruê mbruê, klei bi k[^n đru hgu\m bruă duh mkra kplang ks^ kwar dưr po\k mlar gưl tal 8 mphu\n po\k leh ti [uôn pro\ng Nam Ninh, alu\ wa\l ]o\ng kriê dlăng mă pô djuê ana Choang, ]ar Quảng Tây, ala ]ar Trung Quốc. Klei bi k[^n bi trông ]hai kơ hdră đru hgu\m bruă duh mkra kr^ng kplang kwar dưr po\k mlar hlăm 8 thu\n êgao leh ana\n bi trông ]hai êlam kơ klei mlih mrâo bruă ngăn prăk, duh bi liê, mđ^ kyar bruă tuh tia, đru hgu\m bruă tuh tia hluh knông lăn, đru hgu\m kdru\n ho# mran leh ana\n mko\ mjing mje\ mgiăm hlăm alu\ wa\l Kplang ks^ kwar dưr po\k mlar k`ăm mtru\t mjhar bruă mnia mblei, duh bi liê leh ana\n mje\ mgiăm ho\ng mnuih [uôn sang plah wah du\m ala ]ar ASEAN leh ana\n Trung Quốc.

 

- Hruê mbruê, khua mil ]hil Thổ Nhĩ Kỳ Apdullah Gull lăm lui gưl nao ]hưn dlăng kơ Trung Quốc ]ia\ng nao ]ua\ dlăng anôk mâo klei truh dlưh [a\ng mă hdăng ti Sô-ma, anôk mâo [ia\ êdi 282 ]ô mnuih djiê leh ana\n êbeh du\m êtuh ]ô mnuih adôk đuôm gu\ lăn. Hluê si klei hâo hưn mrâo h^n êdi mơ\ng phu\n bruă Năng lượng leh ana\n ngăn do\ Thổ Nhĩ Kỳ, ênoh mnuih djiê hlăm klei truh [a\ng mă hda\ng ti Sôma truh 282 ]ô mnuih. Phung khua êmua Thổ Nhĩ Kỳ ba w^t leh asei atâo 196 ]ô mnuih ngă bruă mă hdăng kơ go\ sang digơ\ ]ia\ng ba dơr he\. Hluê si klei ksiêm dlăng tal êlâo brei [uh, mâo klei bi mke\ pui kmlă hlăm [a\ng mă hdăng anăn mtuh leh ana\n nga\ dlưh [a\ng mă hdăng.

 

- Ti ana\p klei bluh đ^ leh ana\n tưp lar pral mơ\ng kman ba klei ruă hlăm êlan bi êwa kr^ng Trung Đông (MERS), phung khua êmua Singgapor mko\ mjing bruă ksiêm dlăng hnơ\ng hlơr asei mlei phung tuê hriê mơ\ng alu\ wa\l Trung Đông, boh nik gơ\ mơ\ng Arâp Sêut, k`ăm mkhư\ gang klei ruă `u\ kma hlăm ala ]ar anei. Phu\n bruă êa drao Singgapor brei thâo; anei jing hdră ngă lo\ m`a\ ti du\m ta] êdeh phiơr k`ăm pral hmao [uh leh ana\n mkhư\ gang klei ruă tưp hlăm ala ]ar anei. Khă sơnăn, bruă ksiêm dlăng hnơ\ng hlơr asei mlei ho\ng du\m phung hlăk leh ana\n ana\p bi êdah djo\ kman klei ruă. Bi ho\ng du\m phung mâo kman klei ruă truh kơ 14 hruê, sơnăn hdră anei ngă amâo mâo dưi ôh.

 

          - Hruê mbruê, khua g^t gai k’han jơ\ng Thái Lan, tướng Prayuth Chanocha [uah ăl kơ klei ngă griâo mrâo anei h^n ti Thái Lan, mb^t ana\n hưn răng, amra ba yua l^ng khan tơdah ăt dôk n’nao klei bi nga\. Hră klei mrâo Dăng kông Bangkok Post ]ih asa\p Prayuth Chanocha m`ă klă: l^ng k’han amra hrui m[^n “djăp êpul êya” ]ia\ng bi mjưh mdei klei bi ngă leh ana\n kriê kjăp hdră bhiăn. Asa\p hưn mthâo mơ\ng Prayuth ba hưn mdah leh klei ksu\ng ngă ho\ng phao ktuang leh ana\n boh gar nat hlăk aguah mbruê ti anôk dôk đih đa\m mơ\ng phung ngă griâo kdơ\ng ho\ng knu\k kna ti Băngkôk. Klei ksu\ng ngă anei ngă 2 ]ô mnuih djiê leh ana\n 22 ]ô mnuih mkăn êka. Khua g^t gai k’han jơ\ng Thái Lan [uah ăl êdi kơ klei bi ngă k`ăm kơ mnuih amâo mâo klei soh leh ana\n hưn ra\ng êlâo du\m phung ksu\ng ngă mjưh mdei mtam bruă ngă anei.

- Hruê mbruê, ho# k^ mdiăng hlăm brô 200 ]ô tuê bliư\ mku\p êjai găn êrô hlăm hnoh krông giăm ho\ng [uôn pro\ng phu\n Dhaka ala ]ar Bănglađet. Klei mrâo kahan ksiêm Bănglađet brei thâo; duah [uh leh 6 asei atâo hlăm klei truh tơl anei leh ana\n bruă đru do\ng hlăk po\k nga\ jê] pral. Klei truh tơl anei mâo hlăm brô 3 m’mông 30 mn^t tlam hruê mbruê (m’mông alu\ wa\l) leh ho# k^ mdiăng tuê M.V Miraj hlăk hiu dlăng hlăm hnoh krông Megna, kbưi ho\ng [uôn pro\ng phu\n Đăc-ca hlăm brô 27km. Klei truh tơl anei êjai mâo ang^n êbu\ pro\ng.