Klei mrâo ala c\ar pô:

 

- Hruê mbruê, ti [uôn pro\ng Đà Nẵng, Anôk brua\ duh mkra Trung ương, Anôk gai dla\ng kr^ng ktuê hang ks^ kwar Krah, brua\ đảng êpul anôk brua\ duh mkra mnia blei Trung ương, Adu\ brua\ blei mnia leh ana\n tuh tia mkra mjing Việt Nam bi hgu\m mko\ mjing “ Klei k[^n duh mkra kwar Krah”. Khua hla\m Phu\n brua\ kđi c\ar, k’ia\ng khua knu\k kna Nguyễn Xuân Phúc nao leh ana\n g^t gai klei k[^n. Ti anôk k[^n anei, mâo lu klei blu\ mguôp lac\ snei: 9 c\ar kr^ng ktuê hang ks^ kwar Krah c\ia\ng mâo klei bi hgu\m tliêr kja\p, dja\p c\ar a\t c\ia\ng duh bi liê ru\ mkra wa\l tuh tia mkra mjing, po\k tac\ êdeh phiêr, kdru\n ks^…. Blu\ hra\m g^t gai klei k[^n, k’ia\ng khua knu\k kna Nguyễn Xuân Phúc brei phung bi ala k[^n trông kơ du\m mta klei yuôm bha\n c\ia\ng kr^ng wa\l kwar Krah djo\ ho\ng klei c\ia\ng mđ^ kyar hla\m ênuk gưl mrâo:“ Bi trông kơ hdra\ êlan bi hria\m mnuih nga\ brua\ c\ia\ng djo\ ho\ng klei c\ia\ng mđ^ kyar, boh nik kơ mnuih nga\ brua\ thâo mbrua\. Anei jing klei dleh dlan jêc\ êdi mơ\ng kr^ng c\ia\ng bi mđing dla\ng leh ana\n bi mkla\ jing sa brua\ bi nga\ tal êlâo, jing knhuang nao mtru\\t mđ^ mơ\ng kr^ng c\ia\ng bi hluê nga\. Bi mkla\ brua\ nga\, klei hluê nga\ mơ\ng brua\ knu\k kna du\m gưl, du\m anôk brua\ mơ\ng êngao knu\k kna, mơ\ng [^ng hgu\m mđ^ kyar, mơ\ng ana\n c\ih mkra leh ana\n hluê nga\ du\m hdra\ mtru\n ho\ng klei kla\ mngac\.

 

- Hruê mbruê, khua hlăm phu\n bruă kđi ]ar, khua knơ\ng bruă Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam Nguyễn Thiện Nhân nao ]hưn, ksiêm dlăng bruă duh mkra, mnia mblei, bruă hluê ngă hdră êlan mtru\n ho\ng mnuih ngă bruă ti knơ\ng bruă TNHH Samsung Electronics Việt Nam Thái Nguyên ti wa\l tuh tia mkra mjing Yên Bình, kdriêk Phổ Yên, ]ar Thái Nguyên. Nguyễn Thiện Nhân ]ang hmang, hlăm hruê mlan kơ ana\p, knơ\ng bruă TNHH Samsung Electronics Việt Nam Thái Nguyên lo\ dơ\ng mđ^ lar du\m klei tu\ jing, klei m^n mjing ]ia\ng Samsung Thái Nguyên jing êpul bruă mnia mblei ba ana\p hlăm du\m bruă mnia mblei hlăm ti Việt Nam kriê dlăng bruă duh mkra êjai, kriê dlăng klei hd^p mda mnuih ngă bruă hlăm du\m êpul bruă mnia mblei duh bi liê ala ta] êngao ti Việt Nam êjai. Nguyễn Thiện Nhân ăt mtru\n asa\p kơ ]ar Thái Nguyên mđ^ kyar du\m wa\l tuh tia mkra mjing Yên Bình leh ana\n Điểm Thuỵ rue# riêng ]ia\ng mjing klei găl êlưih kơ du\m êpul bruă mnia mblei đru duh bi liê hdră bruă kơ hdra\ bruă ba yua kơ êpul hgu\m brua\ kdrăp, mnê] ngă bruă mrâo mrang mơ\ng Samsung.

 

- Hla\m gưl kna\m m’ak sang c\ơ quốc tế blei mnia – hiu c\hưn dla\ng leh ana\n duh bi liê brua\ duh mkra Đông Tây – Đà Nẵng tlam mbruê, Knơ\ng brua\ sang c\ư\ êa [uôn pro\ng Đà Nẵng leh ana\n Học viên Mê Kông mko\ mjing klei bi k[^n trông Êpul êya ASEAN 2015 leh ana\n klei hma\i djo\ ho\ng klei hgu\m brua\ duh mkra kr^ng wa\l ti ktuê êlan duh mkra Đông Tây. Ktuê êlan duh mkra Đông Tây jing klei m^n mjing c\ia\ng mtru\t mđ^ kyar leh ana\n `u\ kma brua\ duh mkra plah wah 4 ala c\ar Việt Nam, Lào, Thái Lan leh ana\n Mianmar. Leh 8 thu\n kla\ s^t bi ba yua êlan, ktuê êlan duh mkra Đông Tây mjing leh klei ga\l kơ brua\ blei mnia, du\ mdia\ng, mjing klei ga\l kơ du\m ala c\ar dưi ba yua ja\k h^n ho\ng du\m nga\n do\ mâo, iêo jak hriê phung duh bi liê. Brua\ bi mjing du\m Wa\l duh mkra hluh ala c\ar mjing leh kleiga\l kơ mnơ\ng dhơ\ng du\m ala c\ar dưi po\k mlar anôk ba c\h^ ti kr^ng wa\l Dhu\ng C|âu Á leh ana\n Yu\ C|âu Á.

 

- Hruê mbruê, ti [uôn pro\ng Bảo Lộc, ]ar Lâm Đồng, êpul group mkra mjing hdăng- mnơ\ng gu\ lăn Việt Nam ( TKV) mko\ mjing leh klei bi k[^n ksiêm w^t 1 thu\n mkra mjing leh ana\n ba yua alumin- hyđrôxit ksuêh mơ\ng hdră bruă bi hgu\m Bôxit- ksuêh Lâm Đồng. Mơ\ng leh mâo mnơ\ng ba ]h^ kơ ala ta] êngao gưl tal êlâo hlăm krah thu\n 2013 truh jih mlan 7/2014, Sang máy Alumin Tân Rai ba ]h^ leh kơ ala ta] êngao êbeh 411 êbâo ton alumin. Khua g^t gai êpul group mkra mjing hdăng- mnơ\ng gu\ lăn Việt Nam brei thâo: anôk bruă mâo bi mnia mblei leh alumin mkra mjing mơ\ng hdră bruă ti Lâm Đồng ho\ng lu ala c\ar dlông ro\ng lăn mse\ si Thuỵ Sĩ, Hàn Quốc, Singgapor, Trung Quốc leh ana\n Hồng Kông… Kno\ng  hlăm ala ]ar, êpul group mkra mjing hdăng- mnơ\ng gu\ lăn Việt Nam bi kuôl kă ba ]h^ mnia alumin leh ana\n hyđrôxit ksuêh ho\ng 18 anôk brua\, leh ana\n mjing 1 êpul ba ]h^ hơ^t kjăp êbeh 100 ton hlăm grăp mlan. Hlăm mlan 7 ako\ thu\n 2014, mâo ba ]h^ leh êbeh 1 êbâo ton alumin leh ana\n 3.600 ton hyđrôxit ksuêh.

 

- Hruê mbruê, Phu\n brua\\ hâo hưn mtô mblang, Trung ương Êpul brua\ gru bi kal hra\h Việt Nam, Sang mđung asa\p blu\ Việt nam leh ana\n sang mđung rup Việt Nam bi hgu\m mko\ mjing Hdra\ “ Bi mguôp êa ks^ Ngo\”. Leh ana\n jao brei kdra\p hâo hưn bi mje\ pioh yua kơ du\m boh ho# mran mnuih [uôn sang trah wah ma\ akan hdang c\ar Quảng Ninh. Ti mmông k[^n, anôk mko\ mjing hdra\” Mguôp êa ks^ Ngo\” jao brei leh kơ c\ar Quảng Ninh 25 kdra\p mnơ\ng hâo hưn Saeteway mpra\p kơ ho# mran mnuih [uôn sang trah wah ma\ akan hdang. Anei jing kdra\p thâo bi mkla\ anôk dôk, iêo đ^ng blu\, mb^t ana\n mâo kdra\p mpra\p klei dưi dêc\ bi dra\m djo\ hla\m ho# mran leh ana\n mâo nnao klei hâo hưn mơ\ng du\m boh ho# mran riêng gah.

 

- 10 thu\n hluê ngă hdră bruă bi mje\ mjing ayo\ng adei plah wah knơ\ng bruă cổ phần hbâo pruê Bình Điền ho\ng [uôn Êa Ana, kdriêk krông Ana, ]ar Dak Lak, knơ\ng bruă đru brei êbeh 4 êklai prăk ]ia\ng [uôn Êa Ana mko\ mjing du\m hdră bruă pui kmlă, sang hră mơar, sang dhar kreh, ba c\h^ du\m êtuh ton hbâo pruê tla êdei pra\k amâo t^ng prăk mnga ôh, đru mnuih [uôn sang mâo klei găl kriê dlăng kphê. Boh tu\ dưn êdah klă h^n mơ\ng bruă đru hriăm mjuăt mđ^ hnơ\ng thâo hla\m bruă duh mkra pla mjing kơ mnuih [uôn sang hlăm [uôn, êpul bruă mnia mblei khăng mko\ mjing du\m gưl hriăm mjuăt ti đang war, grăp mlan mtio\ nao phung thơ\ng kơ bruă kỹ thuật đru k]e\ hdră kriê dlăng kphê, mb^t ana\n đru mko\ mjing êpul mtru\t mjhar bruă ngă lo\ hma, đru mtô mjuăt phung anak aneh hlăm [uôn jing phu\n knơ\ng kơ hdră mnê] ngă lo\ hma, đru mnuih [uôn sang [rư\ [rư\ bi mlih knhuah bhiăn duh mkra pla mjing.

 

- Hla\m brô 4h hruê 14/8, êpul nga\ brua\ mâo 9 c\ô knua\ druh ra\ng mgang dliê mơ\ng Knơ\ng brua\ TNHH dliê kmrơ\ng Rừng Xanh, 2 c\ô công an leh ana\n 2 c\ô knua\ druh Anôk g^t gai khan sa\ C|ư\ K’Bang. Êpul nga\ brua\ [uh truh pluh boh êdeh kai mdia\ng kyâo tle\ mda\p, [ia\ kyua [ia\ đei mnuih nga\ brua\ ana\n kno\ng mâo ma\ kơ\ng ma\ 2 boh êdeh đuic\. Du\m phung ma\ kơ\ng ana\n amâo c\ia\ng nao  w^t ôh kơ Anôk brua\ pioh msir mkra c\o\ng đue# w^t ma\ hja\n, ana\n êpul nga\ brua\ mga\t 2 boh êdeh kai ana\n w^t. Hla\k nao ga\n hnoh êa Khal, sna\n kdja\t h`ha\r mâo êbeh 70 c\ô mnuih đ^ hla\m brô mơ\ng 25 – 30 boh êdeh ma\i, kluh hriê dja\ dho\ng kga\ giê ksu\ng nga\ kơ êpul nga\ brua\. Pham Va\n Hiển mâo 50 thu\n knua\ druh ra\ng mgang dliê mơ\ng Knơ\ng brua\ TNHH dliê kmrơ\ng Rừng Xanh djo\ ara\ng c\a\m hlo\ng wa\t he\, phung mka\n adôk bi êran đue#. Nguyễn Trọng Hải, K’ia\ng khua Knơ\ng brua\ TNNHH dliê kmrơ\\ng Rừng Xanh brei thâo: êngao kơ  c\a\m biêng phung knua\ druh nga\ brua\, phung anei lo\ tle\ ma\ 2 đ^ng blu\ dja\ hiu, c\a\m biêng jhat rai 2 boh êdeh ma\i, leh kơ ana\n lo\ bi rai anôk brua\ ra\ng mgang dliê mơ\ng Knơ\ng brua\. Công an kdriêk Êa Sup hla\k lo\ dơ\ng tui duah phung anei.

 

 Klei mrâo ala tac\ êngao:

 

- Hruê mbruê, ti Brucsel ala ]ar Bỉ mko\ mjing klei bi k[^n mdê hjăn mơ\ng khua phu\n bruă ho\ng ala ta] êngao du\m ala ]ar Êpul hgu\m châu Âu ( EU), k`ăm bi trông ]hai kơ klei ru\ng răng ti Ucraina leh ana\n boh klei ti Ira\c. Hlăm ana\n 1 mta bruă phu\n mâo lu phung khua g^t gai châu Âu bi mđing ara\ anei, ana\n jing bruă Nga ba yua du\m hdra\ bi kmhal k`ăm kơ mnơ\ng mă mơ\ng lo\ hma êgar Yu\ hlăk hruê kăm êgao, k`ăm lo\ w^t nga\ kơ du\m hdră mtru\n bi kmhal mơ\ng Êpul hgu\m châu Âu. Du\m hdră bi kmhal mơ\ng Nga hlăk ngă klei truh tơl ktang kơ lu bruă duh mkra mơ\ng Êpul hgu\m châu Âu. Êlâo kơ klei bi k[^n, lu phung khua g^t gai du\m ala ]ar Êpul hgu\m châu Âu iêo mthưr leh Êpul hgu\m châu Âu dla\ng  w^t du\m hdră bi kmhal mơ\ng Êpul hgu\m châu Âu ho\ng Nga.

 

- Hruê mbruê, Nga mc\h^ lac\ Ucraina nga\ klei dleh dlan kơ êpul êdeh mdia\ng ba mnơ\ng do\ng đru kơ mnuih knap m`ai mơ\ng Nga nao truh kơ kwar Ngo\ Ucraina. Phu\n brua\ bi mje\ ho\ng ala tac\ êngao Nga brei thâo: mâo klei hâo hưn lac\ khan Ucraina hla\m nga\ hdra\ ka\ boh min bi rai ktuê êlan leh ana\n hu\i sra\ng ksu\ng nga\ s^t êpul êdeh nao ga\n. Nga brei thâo: bi tu\ ư leh dja\p brua\ ho\ng Ucraina leh ana\n êpul êdeh mpra\p c\ia\ng ba mbha mnơ\ng dso\ng đru nao truh kơ anôk  knhal tuc\. Hluê si klei lac\ mơ\ng Phu\n brua\bi mje\ ho\ng ala tac\ êngao Nga, brua\ yua l^ng khan mơ\ng Ucraina kla\ klơ\ng jing c\ia\ng gang mkhư\ ktuê êlan du\ mdia\ng ba mnơ\ng do\ng đru, [ia\ hluê si klei bi tu\ ư êlâo ana\n plah wah Nga ho\ng Ucraina jing dưi brei kơ êpul êdeh mơ\ng knông la\n Nga ho\ng Ucraina truh kơ Lagansk. Klei hưn mtru\n a\t m`a\ kla\: du\m phung nah tluôn brua\ nga\ anei sra\ng tu\ đua klam ho\ng klei truh jhat pro\ng.

 

- Leh klei ruah mdưm khua knu\k kna mrâo mơ\ng Ira\c bi hrô kơ Al Maliki, Haidar al-Abadi hruê mbruê iêo mthưr mnuih [uôn sang Ira\c hgu\m mguôp k`ăm bi kdơ\ng ho\ng du\m klei lông dlăng hu^ hyưt ti ana\p. Hlăm asa\p hưn mthâo, khua knu\k kna mrâo Ira\c al- Abadi brei thâo: `u amra amâo mâo ba hưn mdah ôh du\m klei [ua\n rơ\ng amâo mâo klă s^t, [ia\, iêo mthưr mnuih [uôn sang Ira\c bi mă kiê kngan hgu\m hlăm klei g^r ktưn bi kja\p ai ktang mơ\ng lăn ]ar, ti ana\p du\m klei arưp aram mơ\ng klei bi mblah djuê ana hlăm ala ]ar. Khua knu\k kna mrâo Ira\c ăt hưn răng êlâo, ktuê êlan ti ana\p mơ\ng Ira\c amra tuôm ho\ng lu klei dleh dlan.

 

- Hla\m klei blu\ hra\m hruê mbruê, Khua êpul brua\ Aê mdrao amâo mâo kdriêl ( MSF ) aduôn Joanne Liu lac\ snei: sra\ng luc\ 96 mlan pioh ksiêm dla\ng klei rua\ Ebola, gơ\ nga\ djiê leh êbeh 1.000 c\ô mnuih ti kr^ng wa\l Yu\ C|âu Phi. ~u mblang lac\ boh klei rua\ tưp ti Yu\ C|âu Phi ara\ anei mse\ si ênuk bi mblah, ho\ng klei hu\i leh ana\n klei dôk bi [uh nao ho\ng dja\p mnuih [uôn sang ti kr^ng wa\l. Aduôn Joanne Liu mb^t ana\n iêo mthưr mâo brua\ g^t gai ja\k h^n mơ\ng Êpul brua\ mdrao mgu\n dlông ro\ng la\n ( WHO) hla\m klei bi kdơ\ng ho\ng klei rua\ tưp Ebola.

 

- Knu\k kna Nhật Bản hlăk ]ih mkra hdră k]ah đru hlăm brô 1 êkla\k 500 êbâo đolar Mi kơ du\m ala ]ar Yu\ châu Phi ]ia\ng kdơ\ng mgang ho\ng klei ruă Ebola tưp lar. Klei hưn mthâo anei mâo khua adu\ bruă knu\k kna Nhật Bản Yoshihide Suga ba hưn mdah hruê mbruê hlăm klei bi k[^n phung ]ih klei mrâo ti [uôn pro\ng phu\n Tokio ala ]ar Nhật Bản. Ênoh prăk đru anei amra ba mbha jưh kơ Êpul bruă mdrao mgu\n dlông ro\ng lăn ( WHO), Êpul bruă gru bi kal hrah Quốc tế leh ana\n du\m êpul bruă quốc tế mkăn. Leh ana\n, ênoh prăk anei amra ba yua pioh blei êa drao mdjiê kman klei ruă, ]hum ao răng mgang kơ phung knuă druh mdrao mgu\n kơ du\m mnuih djo\ kman klei ruă Ebola.