Klei mrâo ala c\ar pô:

 

- Hruê mbruê, ti Genene, ala ]ar Thuỵ Sĩ mâo leh klei bi k[^n kluôm knhal tu] leh 4 hruê ma\ brua\ ti anôk Bi k[^n pro\ng Êpul hgu\m brua\ k[^n ala dlông ro\ng lăn IPU 131. Blu\ hrăm hlăm klei bi rue#, K’ia\ng khua Quốc hội Tòng Thị Phóng mb^t ho\ng lu brua\ nga\ tu\ jing mơ\ng êpul phung bi ala gưl dlông Quốc hội Việt Nam ti IPU 131 mâo leh mah jia\ng phung ngă brua\ k[^n ala ala ]ar hgu\m bi mni. Brua\ prăp êmiêt [h^ ênu\m, kla\ mnga] mơ\ng Việt Nam mb^t ho\ng “anôk pioh kơ Việt Nam” ti IPU 131 ngă kơ phung bi ala mtluk mtlak lehana\n ]ang hmăng kơ sa IPU 132 mâo klei tu\ jing ti Hà Nội.

 

- Hruê mbruê ti Hà Nội mko\ mjing klei bi k[^n gra\p thu\n du\m phung duh bi liê thu\n 2014. Blu\ hra\m ti anôk mphu\n po\k klei bi k[^n, K’ia\ng khua knu\k kna Hoàng Trung Hải dla\ng myuôm kơ klei yuôm bha\n mơ\ng du\m êpul brua\ anôk brua\ pral thâo hluê nga\ brua\ duh bi liê, iêo mthưr phung duh bi liê ala tac\ êngao bi hgu\m  hla\m brua\ duh mkra mnia blei ti Việt Nam, dla\ng anei jing knhuang bi lar êngu\m du\m hdra\ iêo jak hriê phung duh bi liê. K’ia\ng khua knu\k kna bi mkla\: hdra\ êlan mtru\n mơ\ng knu\k kna Việt Nam hla\m klei mtru\t mđ^ ai leh ana\\n mjing klei ga\l c\ia\ng kơ du\m êpul group brua\, anôk brua\ phung duh bi liê ala tac\ êngao hluê nga\ brua\ duh mkra mnia blei ti Việt Nam. Hla\m wưng mrâo êgao, brua\ duh mkra hla\m ala c\ar kha\ gơ\ hma\i djo\ pro\ng mơ\ng klei ru\ng ra\ng brua\ duh mkra pra\k nga\n, klei toh hroh brua\ duh mkra dlông ro\ng la\n, [ia\ a\t krơ\ng hnơ\ng đ^ ktyar đ^ [ia\, bohnik klei bi kna pro\ng [rư\ dưi bi h’^t. Anei jing tur knơ\ng yuôm bha\n c\ia\ng lo\ dơ\ng mâo sa brua\ duh bi liê ho\ng du\m klei ga\l leh ana\n klei dưi kơ phung duh bi liê hla\m leh ana\n êngao ala c\ar hla\m wưng kơ ana\p.

 

- Tlam mbruê, êpul ma\ brua\ mơ\ng dhar brua\ duh mkra gưl dlông mâo Vương Đình Huệ, Khua dhar brua\ duh mkra gưl dlông dja\ ako\ mâo leh mmông ma\ brua\ ho\ng Dhar brua\ kia\ kriê brua\ Đảng ]ar Trà Vinh kơ klei duh mkra ala [uôn hlăm 9 mlan ako\ thu\n, kơ boh klei hluê ngă klei mkla\ mklơ\ng mrô 56 mơ\ng Phu\n brua\ Kđi ]ar kơ klei lo\ dơ\ng mlih mrâo, mđ^ kyar lehana\n mđ^ h^n klei duh mkra êpul lu, hdră mko\ w^t brua\ lo\ hma. Ti anôk ma\ brua\ Dhar brua\ kia\ kriê brua\ Đảng ]ar Trà Vinh akâo Gưl dlông ksiêm dlăng mjing klei găl ]ia\ng kơ ]ar Trà Vinh mâo dưn yua hdră brua\ ODA kơ klei ru\ mkra brua\ nah gu\, dăp bi djo\ mnuih ma\ brua\ ]ia\ng dưi bi leh djăp brua\ kơ knơ\ng mbông êa, guê gang êa ks^, djăp brua\ kdơ\ng ho\ng klei êa lip, lehana\n mdrơ\ng ho\ng klei bi mlih yăn adiê, mđing g^t gai lehana\n mkăp djăp ngăn prăk đru kơ phung duh mkra duh bi liê kơ brua\ lo\ hma, kr^ng [uôn sang, hdră êlan mtru\t mjhar klei hgu\m brua\, bi mguôp duh mkra ho\ng klei hrui blei boh mnga, ru\ mjing kdrăn lo\ pro\ng.

 

- Tlam mbruê, ti [uôn pro\ng Cần Thơ, Anôk g^t gai Yu\ kwar Dhu\ng bi hgu\m ho\ng brua\ Đảng [uôn pro\ng Cần Thơ, brua\ Đảng c\ar Vĩnh Long mko\ mjing klei bi mtuôm [o# phung knua\ druh mniê nga\ brua\ g^t gai, kriê dla\ng mơ\ng 13 c\ar, [uôn pro\ng kr^ng wa\l Dap mnai êa krông Cửu Long [ri bi hdơr 84 thu\n Hruê mko\ mjing Êpul hgu\m brua\ mniê Việt Nam ( 20/10/1930 – 20/10/2014 ). Anôk mko\ mjing lo\ w^t bi hdơr kơ knhuah leh ana\n klei đ^ tu\ jing amâo mdei mơ\ng du\m gưl mniê Việt Nam hla\m klei kgu\ kru\ kdơ\ng do\ng mtlaih la\n c\ar leh ana\n mko\ mkra la\n c\ar êđa\p ênang. Bohnik hla\m klei `u\ kma leh ana\n mđ^ kyar ara\ anei, êpul knua\ druh mniê leh leh ana\n hla\k ga\n hgao lu klei dleh dlan lông dla\ng, đru mguôp s^t êm^t mâo klei tu\ hla\m dja\p brua\; mko\ mkra Đảng, msir klei ư\ êpa bi mhro\ klei [un knap, mko\ mkra go\ sang trei mđao, yâo m’ak leh ana\n mđ^ kyar yang [uôn.

 

- Tlam mbruê, Êpul hgu\m brua\ mniê ]ar Daklak mko\ mjing klei bi lông lehana\n bi mni khua êpul hgu\m brua\ mniê nah gu\ mbrua\ thu\n 2014. Boh phu\n klei bi lông jing bi lông kơ klei mbrua\, lehana\n mghaih msir pral boh klei mâo. Wưng anei, Êpul hgu\m brua\ mniê ]ar Daklak ăt pah mni 41 ]ô khua kia\ kriê brua\ mniê nah gu\ mâo klei mbrua\, mâo hro\ng ruah mơ\ng nah gu\ mao leh klei tu\ kdlưn lu thu\n mâo ma\ klei pah mni mơ\ng gưl nah dlông, jing sa hlăm du\m phung knua\ druh mâo ma\ klei pah mni hlăm klei bi lông amai H’Loan Uông djuê ana Mnông, khua êpul brua\ mniê sa\ Yang Tao, kdriêk Lăk la]:“Leh mâo nao hlăm klei bi lông “Bi mguôp phung khua kia\ kriê brua\ mniê mbrua\ gưl nah gu\”, kâo bo\ ho\ng klei mơak kyua mơ\ng klei bi mguôp anei kâo mâo klei myun dưi kah mbha ya do\ pô dưi ngă leh, lehana\n pô lo\ tui hriăm mơ\ng phung khua kia\ kriê brua\ mniê ti kdriêk mkăn, phung khua brua\ mniê mbrua\ du\m kdriêk mkăn ]ia\ng kơ leh w^t pô dưi lo\ ngă jăk h^n brua\ êpul hgu\m pô”.

 

- Êpul hiu kriê dla\ng brua\ sang c\ơ mnia ( Knơ\ng kriê dla\ng brua\ sang c\ơ mnia c\ar Lâm Đồng ) mrâo hrui ma\ 500 hruh hbâo pruê khoáng chất Sunphát mta 1 kg ti 5 anôk c\h^ hbâo pruê – êa drao ra\ng mgang mnơ\ng pla mjing  Xuân Trường, Ngọc Khôi, Thế Bản, Ngọc Nông, Mai Thức ti [uôn pro\ng Bảo Lộc leh ana\n kdriêk Bảo Lâm. Du\m hruh hbâo pruê khoáng chất đồng sulphát ti 5 anôk c\h^ hbâo pruê anei dưi đu\ng hruh nga\ mgưt ana\n kna\l, hruh đu\ng mơ\ng Knơ\ng brua\ Phát Thiên Phú ( Đồng Nai ). 4 anôk c\h^ mâo Ngọc Khôi, Thế Bản, Ngọc Nông, Mai Thức ba msir mkra đu\ bi kmhal truh 6 êkla\k 400 êbâo pra\k, bi anôk c\h^ hbâo pruê Xuân Trường le\ hla\k dôk lo\ dơ\ng ksiêm dla\ng bi mkla\.

 

- Hruê mbruê, Anôk brua\ êa drao gu\n wa\l krah Gia Nghĩa, ]ar Dak Nông mko\ mjing leh klei tlo\ mgang vaccin răng mgang klei rua\ tưp sruê – rubella gưl 1 kơ phung hđeh mơ\ng 1 – 5 thu\n hlăm jih jang sa\, alu\ hlăm wa\l krah. Leh ksiêm duah dưi thâo, mb^t ho\ng brua\ hâo hưn lar [ar, anôk brua\ anei mâo prăp êmiêt leh êbeh 5.200 hnư vaccin, 5.700 arua\t sareng tlo\, 62 hruh yua êđăp ênang, lehana\n mâo iêu mguôp leh 230 ]ô phung knua\ druh nao đru hlăm brua\ tlo\ mgang anei. T^ng hlăm gưl sa, mko\ mjing tlo\ mgang truh hruê 24/10, kluôm wa\l krah srăng mâo hlăm brô 4.500 ]ô phung hđeh mơ\ng 1 – 5 thu\n mâo tlo\ mgang vaccin sruê – rubella.

 

- Hruê mbruê, ti [uôn pro\ng Nha Trang, c\ar Khánh Hòa, Phu\n brua\ lo\ hma leh ana\n Mđ^ kyar kr^ng [uôn sang mko\ mjing klei k[^n w^t dla\ng brua\ duh mkra pla mjing thu\n 2014 leh ana\n po\k nga\ hdra\ kc\ah brua\ pla mjing yan puih mnga thu\n 2014 – 2015 kr^ng wa\l ktuê hang ks^ Dhu\ng kwar Krah – Dap Kngư. Hnơ\ng mnơ\ng [ơ\ng hua\ mâo hla\m kluôm kr^ng truh êbeh 3 êkla\k 400 êbâo tôn, hnơ\ng boh mnga mâo đ^ êbeh 200 kg/ 1ha. Ti ana\p, Knơ\ng brua\ pla mjing brei du\m alu\ wa\l c\ia\ng k[^n kơ brua\ hrui wia\ mdiê bi dja\l pral, mpra\p kdra\p mnơ\ng yua, mnuih c\ia\ng đru mnuih [uôn sang s^t mâo klei ang^n êbu\ êa l^p lêc\ nga\. Mta mka\n, du\m alu\ wa\l a\t c\ia\ng w^t duah dla\ng phu\n anôk mka\p djuê mjeh, hbâo pruê, êa drao ra\ng mgang mnơ\ng pla mjing rơ\ng djo\ hnơ\ng.

 

- Tui si anôk brua\ răng mgang klei rua\ tưp hla\m phu\n brua\ êa drao gu\n hlăm êbeh 2 mlan ala ]ar drei ba yua hra\ ]ih hưn ho\ng phung tuê hriê mơ\ng kr^ng mâo klei rua\ tưp Ebola ti Châu Phi, truh kơ ara\ anei mâo leh êbeh 270 ]ô mnuih jing mnuih Việt Nam, lehana\n mnuih ala ta] êngao hriê mơ\ng kr^ng mâo klei rua\ tưp truh kơ Việt Nam. Leh 21 hruê ksiêm mkla\ klei suaih pral hluê djo\ mta mtru\n kơ brua\ răng mgang klei rua\ tưp Ebola, mâo leh 250 ]ô mnuih amâo mâo [uh klei bi knăl mâo klei rua\ ôh, ara\ anei dôk 21 hla\k dôk hlăm wưng ksiêm dlăng klei suaih pral ka êgao ôh 21 hruê. Mse\ snăn, truh kơ ara\ anei drei ka [uh ôh mnuih đing mâo klei rua\ Ebola.

 

  Klei mrâo ala tac\ êngao:

 

- Tlam mbruê, klei bi k[^n gưl dlông Á- Âu gưl tal 10 (ASEM 10) klă s^t mphu\n po\k ti Anôk bi k[^n mơ\ng [uôn pro\ng Milan ala ]ar Italia, sa anôk phu\n kơ bruă duh mkra, mnia mblei leh ana\n ngăn prăk mơ\ng châu Âu. Blu\ hrăm mphu\n po\k klei bi k[^n, Khua g^t gai Êpul hgu\m châu Âu Herman Van Rompuy, lac\ leh kla\ kơ du\m boh tu\ dưn yuôm bhăn mơ\ng klei bi k[^n yap mơ\ng Klei bi k[^n gưl dlông ASEM 9 ti Vientian ala ]ar Lào thu\n 2012, lo\ dơ\ng mđ^ ktang bruă mơ\ng ASEM jing 1 klei bhiăn bi hgu\m, bi blu\ hrăm pro\ng plah wah 2 châu lục. Khua g^t gai Êpul hgu\m châu Âu m`ă klă: ho\ng ana\n “ Đru hgu\m mâo klei đua klam kyua kơ hnơ\ng đ^ kyar leh ana\n kriê mgang klei êđăp ênang hơ^t kjăp”, Klei bi k[^n ASEM 10 amra k]ah mtru\n du\m hdră bruă mđ^ ktang klei đru hgu\m kơ jih 3 gơ\ng phu\n ana\n jing bi blu\ hra\m hla\m bruă kđi ]ar, đru hgu\m bruă duh mkra leh ana\n đru hgu\m hlăm du\m mta bruă mkăn, mđing truh kơ klei bi hdơr 20 thu\n hruê mko\ mjing leh ana\n đ^ kyar mơ\ng klei bi k[^n ASEM hlăm thu\n 2016.

 

- Hruê mbruê blu\ hrăm ti anôk bruă quốc hội, Khua Knu\k kna Đức Aduôn Angela Merkel la], du\m hdră bi kmhal k`ăm kơ Nga djo\ tuôm ho\ng bruă Ukraina jing năng nga\, [ia\dah klei anei amâo bi gun kpăk ôh bruă bi blu\ hrăm ho\ng Moskva. Klei blu\  mơ\ng Khua Knu\k kna Đức Angela Merkel la] ana\n mâo ba mdah êlâo kơ klei bi k[^n Gưl dlông bruă bi hgu\m Á – Âu (ASEM) ti Milan ala ]ar Italia, anôk aduôn Angela Merkel mb^t ho\ng phung Khua g^t gai mkăn mơ\ng Châu Âu gưl tal êlâo s’răng bi tuôm ho\ng Khua Mil ]hil Nga Vladimir Putin mơ\ng lu mlan ka bi tuôm ôh.

 

- Pô blu\ bi ala kơ Knơ\ng bruă Liên hợp quốc kriê dlăng mnuih đue# kdê brei thâo: giăm 1.500 ]ô mnuih mơ\ng Kobani đue# nao dôk kơ kr^ng wa\l ]o\ng kriê dlăng mă pô mơ\ng mnuih Kurd ti kwar Dưr Iraq, mđ^ ênoh mnuih lui pưk sang đue# kơ klei bi mblah nga\ ti Kobani nao kơ Iraq truh êbeh 7.300 ]ô yap mơ\ng knhal jih mlan 9 truh kơ ara\ anei. Liên hợp quốc leh ana\n du\m êpul bruă êngao knu\k kna hlăk đru du\m ]ô mnuih mrâo đue# nao dôk ti [a\ng jang knông lăn Ibrahim Khalil, êlâo kơ digơ\ mâo Êpul dla\ng bruă đue# nao dôk quốc tế ba nao kơ Anôk dôk mklin Arbat ala ]ar Iraq. Khua g^t gai Liên hợp quốc Ban Kim Moon leh ana\n phung khua êmua gưl dlông mkăn bi êdah klei hu^ hyưt amâo mâo êđăp ênang kơ mnuih [uôn sang adôk kpa\k đuôm leh êpul ai ngăm Knu\k kna Islam (IS) ksu\ng mu\t hlăm wa\l krah Kobani.

 

- Hruê 15/10, phung khua êmua ala ]ar Trung Phi brei thâo klei mjh^k mtu\l hlăm 2 hruê êgao ti [uôn pro\ng phu\n Bangui ngă leh [ia\ êdi 6 ]ô mnuih djiê leh ana\n du\m êtuh ]ô mnuih đue# lui pưk sang. Klei mjh^k mtu\l bluh đ^ hlăm mmăt 14/10 êjai phung djă phao ktuang nao mu\t duah iêp ksiêm hlăm du\m boh sang ti sa kdriêk hang êa krông Oubangi ti Bangui, giăm sang Khua Mil ]hil jing êjai Catherine Samba Panza êjai phung djă phao ktuang ksu\ng ngă leh ana\n bi rai lu pưk sang mnuih [uôn sang, bi mdjiê 3 ]ô mnuih [uôn sang.

 

 

- Hruê mbruê, Êpul hgu\m ]ih mkra hdră bhiăn ala ]ar Thái Lan mâo leh klei bi tu\ ư trông mklă kdrê] tal 2 leh ana\n 3 hdră bhiăn Hải quan mơ\ng ala ]ar anei. Hluê si pô bi ala mơ\ng Êpul hgu\m ]ih mkra hdră bhiăn ala ]ar, leh ba hâo hưn hlăm hră klei mrâo leh ana\n mâo klei tu\ ba yua, Hdră bhiăn Hải quan mơ\ng Thái Lan amra rơ\ng djo\ hdră bhiăn kơ bruă du\ mdiăng mnơ\ng ]h^ mnia găn knông lăn amâo dah bi mlih êdeh du\ mdiăng mnơ\ng hlăm 10 ala ]ar mơ\ng alu\ wa\l ASEAN k`ăm mjing klei găl êlưih kơ brua\ `u\ kma Êpul êya ASEAN; hlăm ana\n mâo bruă amâo mâo mă jia Hải quan.