Klei mrâo ala c\ar pô:

 

- Yang hruê dơ\ng mbruê, ti anôk brua\ knu\k kna, khua knu\k kna Nguyễn Tấn Dũng drông leh Jim Yong Kim, khua knơ\ng prăk dlông ro\ng lăn WB hlăk mâo gưl hriê ]hưn lehana\n ma\ brua\ ti Việt Nam. Hlăm klei drông ana\n, khua knu\k kna Nguyễn Tấn Dũng, lehana\n khua knơ\ng prăk dlông ro\ng lăn WB Jim Yong Kim mâo leh mmông bi trông ]hai kơ du\m brua\ mđ^ mlih brua\ duh mkra, brua\ rơ\ng djăp pui kmla\ yua, brua\ đru mnuih [un, mtru\t mđ^ klei mje\ mgiăm hgu\m mb^t, ta\ hdră kơ klei knơ\ng prăk dlông ro\ng lăn đru, lehana\n mâo du\m ênoh brei ]an ho\ng klei hdjul kơ Việt Nam hlăm wưng ti ana\p. Khua knu\k kna Nguyễn Tấn Dũng m`a\ knu\k kna Việt Nam bi myuôm brua\ knua\ mơ\ng knơ\ng prăk dlông ro\ng lăn, lehana\n asei khua g^t gai Jim Yong Kim sa ai lehana\n tu\ ư leh brei giăm 4 êklai dolar mơ\ng keh IDA brei Việt Nam ]an kơ wưng thu\n 2014 – 2017. Snăn, hlăm 9 thu\n mtam mơ\ng thu\n 2008 – 2017, Việt Nam mâo tu\ ma\ prăk brei ]an ho\ng klei hdjul mơ\ng keh IDA pro\ng tal dua dlông ro\ng lăn.

 

- Tlam mbruê, ti [uôn pro\ng Phan Rang – Tháp Chàm, c\ar Ninh Thuận, K’ia\ng khua knu\k kna Vũ Đức Đam mâo leh mmông nga\ brua\ ho\ng khua g^t gai c\ar, Knơ\ng brua\ Dhar kreh, mjua\t ktang asei mlei leh ana\n hiu c\hưn dla\ng leh ana\n du\m Êpul hgu\m brua\ hiu c\hưn dla\ng mơ\ng 14 c\ar, [uôn pro\ng kwar Krah leh ana\n Dap Kngư kơ klei ta\ hdra\ mđ^ kyar brua\ hiu c\hưn dla\ng. Blu\ hra\m ti mmông nga\ brua\, K’ia\ng khua knu\k kna Vũ Đức Đam dla\ng myuôm klei ga\l djo\ brua\ hiu c\hưn dla\ng mơ\ng la\n c\ar, bohnik kr^ng wa\l kwar Krah leh ana\n Dap Kngư jing pro\ng êdi. Wưng êgao, klei mđ^ kyar brua\ hiu c\hưn dla\ng a\t mâo klei tu\ pro\ng mơh [ia\ mka\ ho\ng klei ga\l djo\ a\t adôk klei bi kpleh pro\ng. K’ia\ng khua knu\k kna brei du\m alu\ wa\l c\ia\ng thâo bi hgu\m hla\m klei mđ^ kyar brua\ hiu c\hưn dla\ng,  lo\ w^t c\ua\l mka\  hdra\ mđ^ kyar, bi mlih klei bhia\n hla\m brua\ iêo jak phung duh bi liê hriê duh bi liê mđ^ kyar brua\ hiu c\hưn dla\ng.

 

- Ti ana\p klei dleh dưi t^ng knăl mơ\ng ang^n êbu\ mrô 2, aguah mbruê, dhar brua\ g^t gai brua\ gang kdơ\ng ho\ng klei ang^n êbu\ gưl dlông mko\ mjing leh klei bi k[^n gưl dlông ho\ng du\m ]ar, [uôn pro\ng mơ\ng Quảng Ninh truh kơ Quảng Bình ]ia\ng bi trông ]hai kơ du\m brua\ mdrơ\ng ho\ng ang^n êbu\. K’ia\ng khua knu\k kna Hoàng Trung Hải g^t gai klei bi k[^n. Leh hmư\ si klei jing mrâo h^n mơ\ng ang^n êbu\ mrô 2 hriê, k’ia\ng khua knu\k kna Hoàng Trung Hải mta\ kơ djăp alu\ w\al bi leh jăk brua\ mbe\ mnuih [uôn sang mơ\ng kr^ng hu^ hyưt êlâo kơ 4h tlam hruê anei, ktuê ksiêm dlăng bi kjăp klei ang^n êbu\ hriê, lehana\n brei mâo hdră mdrơ\ng kjăp ho\ng ang^n êbu\. Boh nik hlăm du\m ]ar mơ\ng Quảng Ninh truh kơ Thanh Hoá, dưi bi kla\ jing du\m alu\ wa\l dôk hlăm kr^ng hu^ hyưt mơ\ng ang^n êbu\ anei.

 

- Tlam mbruê, ti Hà Nội, Phu\n brua\ kriê mgang ala c\ar mko\ mjing klei k[^n trực tuyến po\k nga\ brua\ mgang kdơ\ng klei ang^n êbu\ mrô 2. Đại tướng Phùng Quang Thanh, Khua phu\n brua\ kriê mgang ala c\ar g^t gai klei bi k[^n. Hmư\ mâo ang^n êbu\ mrô 2, Phu\n kc\e\ ktrâo mâo leh hra\ m’^t g^t gai du\m khan kr^ng 1,2,3,4, khan êa, khan mgang adiê, khan êdeh phiêr, Phu\n g^t gai Khan kriê mgang knông la\n, khan kriê mgang êa ks^, khan kr^ng 1,2 leh ana\n du\m anôk brua\ djo\ tuôm mơ\ng Phu\n brua\ bi hgu\m ho\ng du\m alu\ wa\l po\k nga\ hdra\ bi kdơ\ng ho\ng ang^n êbu\, ba mbe\ mđue# mnuih [uôn sang ti du\m kr^ng tlung nah gu\, kr^ng ktuê hang ks^, hang krông, kr^ng hu\i mâo klei ênga\p êa, klưh la\n, nao dôk kơ anôk ja\k êđa\p, Khan kriê mgang knông la\n du\m c\ar, [uôn pro\ng ktuê hang ks^ mơ\ng Quảng Ninh truh kơ Khánh Hòa bi iêo mthưr hưn mthâo boh klei mâo mơ\ng ang^n êbu\ mrô 2 kơ êbeh 60 boh ho# mran leh ana\n êbeh 200 êbâo c\ô mnuih hla\k dôk trah wah hla\m êa ks^ ti kjhôc\ Bắc bộ c\ia\ng thâo pral đue# amâo dah w^t kơ hang dêc\ kđap ja\k êđa\p. Khan kr^ng 3, khan kriê mgang knông la\n, êa, khan êa bi ba nao êbeh100 êbâo c\ô knua\ druh, l^ng khan leh ana\n gia\m 3.000 kdra\p mnơ\ng yua dja\p mta c\ia\ng bi kdơ\ng ho\ng ang^n êbu\ mrô 2.  

 

- Hruê mbruê, ti ]ar Daklak, Dhar brua\ răng mgang klei êđăp ênag kr^ng lăn dap kngư mko\ mjing leh knăm tu\ ma\ ana\n knăl êpul l^ng kahan yang [uôn jho\ng ktang, lehana\n bi hdơr 10 thu\n hruê mko\ mjing, (19/7/2004 – 19/7/2014). Đại tướng Trần Đại Quang, khua phu\n brua\ kahan ksiêm nao lehana\n blu\ hrăm g^t gai klei bi k[^n. Ti ana\n, bi mni kơ du\m brua\ tu\ dưn mơ\ng phung knua\ druh, l^ng kahan hlăm dhar brua\ răng mgang klei êđăp ênang kr^ng lăn dap kngư, Đại tướng Trần Đại Quang khua phu\n brua\ kahan ksiêm m`a\: Lăn dap kngư jing kr^ng phu\n phung bi roh duah djăp mnê] ]ia\ng bi rai, ngă klei bi ru\ng brua\ kđi ]ar, bi rai klei bi hgu\m mguôp jih jang djuê ana. Dhar brua\ răng mgang kr^ng lăn dap kngư ngă bi jăk h^n brua\ Đảng, Knu\k kna jao. ~u la] snei: “Kâo mta\ kơ dhar brua\ răng mgang klei êđăp ênang kr^ng lăn dap kngư hyua\ kjăp h^n djăp boh klei, hmao [uh, gang mkhư\ djăp mta mnê] ]ia\ng bi rai mơ\ng phung bi roh, lehana\n phung bi kdơ\ng Fulro hd^p ti ala ta] êngao, pral mâo klei k]e\ kơ phu\n brua\ kahan ksiêm, akâo kơ Đảng, Knu\k kna mtru\n du\m hdră êlan mđ^ kyar kr^ng lăn dap kngư ho\ng klei kluôm ênu\m lehana\n kjăp, mjing tur knơ\ng kơ brua\ răng mgang kjăp klei êđăp ênang, hơ^t kjăp brua\ kđi ]ar yang [uôn, lehana\n răng mgang kjăp klei êđăp ênang knông lăn”.

 

- Tlam mbruê, đồng chí Tô Huy Rứa, Khua hla\m phu\n brua\ kđi c\ar, Khua dla\ng brua\ Đảng Trung ương Đảng, Khua anôk mko\ mjing Trung ương mb^t ho\ng Êpul nga\ brua\ Trung ương mâo leh mmông nga\ brua\ ho\ng brua\ Đang c\ar Dak Lak kơ brua\ mko\ mkra Đảng, boh phu\n jing brua\ knua\ druh leh ana\n mpra\p klei bi k[^n Đảng du\m gưl ana\p anei. Leh hmư\ khua g^t gai c\ar Dak lak hưn mdah boh klei mđ^ kyar brua\ duh mkra yang [uôn hla\m 6 mlan êgao leh ana\n brua\ mko\ mkra Đảng, mko\ mkra brua\ kđi c\ar ti alu\ wa\l, đồng chí Tô Huy Rứa dla\ng myuôm kơ du\m klei g^r mơ\ng c\ar hla\m klei hluê nga\ du\m asa\p mtru\n, hdra\ mtru\n mơ\ng Trung ương. Đồng chí Tô Huy Rứa lac\:“ Dak Lak mâo lu djuê ana dôk hd^p mda, kyua ana\n hla\m lu brua\ c\ia\ng bi t^ng mka\ he\ kluôm, bi hgu\m djo\ kla\ sna\n brua\ knua\ druh a\t jing klei c\ia\ng mse\ si ana\n mơh. Si be\ nga\ c\ia\ng bi knar kơ klei hnơ\ng c\ua\n, kơ tal mnuih, thu\n… leh ana\n bi da\p dưm du\m alu\ wa\l, du\m djuê ana a\t c\ia\ng bi mđing dla\ng mơh, dưi nga\ mse\ si ana\n kơh dưi bi mjing klei tu\ ư nao ai. Tơ amâo dưi mko\ ôh klei hgu\m mguôp tu\ ư sa ana\n, sna\n brua\ êlưih nga\ a\t sra\ng jing dleh mơh, đa\m lac\ ôh du\m brua\ dleh, [ia\ bi msir klei ana\n si nga\ c\ia\ng bi djo\ ai djo\ hdra\, leh ana\n anei c\ia\ng bi mâo ai s^t êdi kyua kơ hdra\ brua\ mb^t.

 

- Ti ]ar Hà Nam, knơ\ng brua\ FrieslandCampina Việt Nam mrâo kla\ klơ\ng ru\ mdơ\ng kr^ng rông êmô ma\ êa ksâo ho\ng klei kjăp. Mta k`ăm mơ\ng hdră brua\ anei mko\ mjing lehana\n lehana\n mđ^ kyar kjăp kr^ng thơ\ng kơ brua\ rông êmô ma\ êa ksâo hluê hdră rông hlăm go\ sang, mơ\ng năn đru mguôp hlăm brua\ mâo djăp mnơ\ng [ơ\ng hua\, mjing brua\ knua\ ma\, lehana\n bi hro\ mơh ênoh blei êa ksâo mơ\ng ala ta] êngao. T^ng hlăm 5 thu\n hluê ngă, truh thu\n 2018, hdră brua\ anei srăng mko\ mjing mâo 3 kr^ng rông êmô ma\ êa ksâo sa anôk. Grăp kr^ng srăng mâo 50 đang war rông êmô ho\ng hnơ\ng dưi mâo hlăm brô 7 êklăk kg êa ksâo/thu\n.

 

Klei mrâo ala tac\ êngao:

 

- 1 boh êdeh phiơr Boing mơ\ng Knơ\ng bruă êdeh phiơr ala ]ar Malaysia mrâo le\ ti kwar Ngo\ ala ]ar Ucraina, giăm knông lăn ho\ng Nga hlăk êjai dôk phiơr mơ\ng Amsterdam, ala c\ar Hà Lan nao kơ Kuala Lumpur ala ]ar Malaysia. Hlăm êdeh phiơr mâo 295 ]ô mnuih leh ana\n êpul nga\ brua\ hla\m êdeh phiơr. L^ng k’han Ucraina tu\ bi mklă leh klei hâo hưn êdeh phiơr mâo klei truh ti alu\ wa\l kwar Ngo\ ala ]ar anei. Hluê si khua phu\n bruă Nội vụ Ucraina Anton Geraschenko, jih jang 295 ]ô mnuih leh ana\n 15 ]ô nga\ brua\ hla\m êdeh phiêr djiê leh sơa^. Êdeh phiơr anei m^n t^ng phiơr nao truh hlăm wa\l adiê Nga hlăk 5 m’mông 20 mn^t tlam hruê mbruê, m’mông alu\ wa\l, [ia\ dah mâo he\ klei truh hla\k kno\ng kbưi ho\ng knông lăn ala ]ar Nga hlăm brô 60km. Hluê si knơ\ng klei mrâo Itar Tass mơ\ng Nga, êdeh phiơr anei hưn mdah klei brei mjê] êlâo kơ le\.

 

- Khua êmua Hàn Quốc brei thâo; 1 boh êdeh phiơr dăk wa\k mơ\ng êpul do\ng truih mdjiê pui [ơ\ng Hàn Quốc le\ giăm ho\ng 1 boh sang hră gưl 1 ti [uôn pro\ng Gwangju hruê mbruê, ngă 5 ]ô mnuih djiê. Hluê si knơ\ng klei mrâo Yonhap, phung mgăt êdeh phiơr hlăk ktuê êlan đue# w^t leh ngă rue# bruă đru tui duah phung mâo klei truh, lui] ka thâo [uh hlăm gưl kram kngăm ho# k^ SEWOL hlăk mlan 4 mrâo êgao hlăm êa ks^ t^ng nah dhu\ng Hàn Quốc.

 

- M’măt mbruê, knơ\ng bruă mgang kdơ\ng klei tle\ [ơ\ng ngăn do\ knu\k kna Thái Lan mâo leh klei bi tu\ ư trông klei bi mklă mtru\n mple\ kơ mniê khua knu\k kna hđăp Thái Lan Yingluck Shinawatra ngă soh ho\ng mta 157 mơ\ng hdră bhiăn hình sự ala ]ar anei, djo\ tuôm kơ bruă hrui blei mdiê braih ngă lu klei lui] liê kơ knu\k kna. Hluê si klei mple\lac\ mơ\ng Knơ\ng bruă mgang kdơ\ng klei tle\ [ơ\ng ngăn do\ knu\k kna, hlăm wưng dôk păn bruă, Khua knu\k kna hđăp Yingluck jing pô g^t gai hdră brua\ hrui blei mdiê braih mơ\ng mnuih [uôn sang ngă lo\ hma, [ia\ lui mâo klei tle\ [ơ\ng ngăn do\ knu\k kna kjham hlăm klei hluê ngă hdră bruă, hluê si t^ng ngă lui] liê ngăn prăk knu\k kna truh du\m êtuh êklai bạt. Hluê si t^ng, knơ\ng bruă mgang kdơ\ng klei tle\ [ơ\ng ngăn do\ knu\k kna amra dja\l ba nao hră mơar kđi klei anei kơ Knơ\ng bruă kc\u\t hưn kđi klei gưl dlông Thái Lan. Tơdah ksiêm dlăng [uh Khua knu\k kna hđăp Yingluck ngă soh ho\ng hdră bhiăn hình sự, Knơ\ng bruă ba kc\u\t hưn kđi klei gưl dlông amra ba phat mkra Yingluck hluê hdră bhiăn hình sự.

 

- Hluê si phu\n bruă ngăn prăk Nhật Bản, klei bi tu\ ư mđ^ ktang klei bi mlih prăk ala ta] êngao alu\ wa\l plah wah 13 ala ]ar ngo\ dhu\ng châu Á mâo ana\n “Lu hdră m^n mjing ma\ brua\ Chiang Mai” mâo klei bi mlih, mphu\n k]ưm ba yua mơ\ng hruê mbruê. Mta k`ăm mơ\ng klei bi tu\ ư mkra mlih anei, ana\n jing mđ^ 2 blư\ hnơ\ng pro\ng keh prăk mkăp pioh prăk ala ta] êngao mơ\ng 120 êklai đôlar đ^ 240 êklai đôlar Mi, k`ăm bi kdơ\ng ho\ng klei dleh dlan bruă duh mkra hlăm alu\ wa\l châu Á. Ho\ng klei bi tu\ ư anei, du\m ala ]ar hgu\m ASEAN+3, mâo 10 ala ]ar ngo\ dhu\ng châu Á leh ana\n Nhật Bản, Trung Quốc leh ana\n Hàn Quốc dưi bi mlih prăk ala ]ar pô jing prăk đôlar hluê si ênoh mkrum mguôp. Klei m^n dưi yap jing “keh pra\k châu Á” anei, mjing klei êđăp ênang leh ana\n jing anôk đru mkăp ngăn prăk kơ du\m êpul bruă duh mkra alu\ wa\l tơdah tuôm ho\ng du\m klei dleh dlan tla prăk.

 

- Phu\n bruă lo\ hma Philippin hruê mbruê brei thâo: gưl ang^n êbu\ Rammasun ngă klei lui] liê kơ Knơ\ng bruă lo\ hma ala ]ar anei êbeh 2 êklai 300 êklăk pêsô ( bi knar êbeh 53 êklăk đôlar Mi). Hluê si Khua phu\n bruă lo\ hma Proceso Alcala, mnuih [uôn sang ngă lo\ hma leh ana\n trah mă kan hdang ti 15 ]ar kwar Krah leh ana\n Dưr Philippin tu\ klei hma\i djo\ kjham hla\k ang^n êbu\ tuh hriê. Mb^t ho\ng ana\n, ang^n êbu\ Rammasun bi rai êbeh 43 êbâo ha mdiê leh ana\n êbeh 22.600 ha ktơr. Hluê si klei t^ng yap tal êlâo ăt brei thâo: 4 êbâo ha boh đung mơ\ng mnuih [uôn sang ngă lo\ hma Philippin ăt jhat rai kjham.