Klei mrâo ala c\ar pô:

 

- Hluê si asa\p jak iêu mơ\ng khua Quốc hội Nguyễn Sinh Hùng, Khua Quốc hội Campuchia Samdek Heng Samrin dja\ ako\ êpul khua êmua gưl dlông Quốc hội Ala mtao Campuchia truh leh kơ Hà Nội, k]ưm gưl hriê ]hưm kla\ klơ\ng kơ ala ]ar drei. Tlam mbruê, leh klei drông, dua nah mâo leh klei bi blu\ hrăm. Dua khua Quốc hội bi tu\ ư sơăi lo\ hyua\ h^n klei mje\ mgiăm hgu\m mb^t plah wah dua Quốc hội hlăm djăp mta brua\, dơ\ng mơ\ng klei bi k[^n dua nah, lehana\n truh kơ klei bi k[^n lu t^ng boh hlăm êpul hgu\m Nghị viện du\m ala ]ar hlăm êpul hgu\m Ngo\ Dhu\ng Châu Á (AIPA) lehana\n êpul hgu\m Nghị viện dlông ro\ng lăn IPU…]ang hmăng dua dhar brua\ mko\ mjing hdră bhiăn mđ^ h^n, lehana\n dưn yua jih knhuah gru hgu\m brua\ mâo leh mơ\ng đưm hlăm klei jăk siam, bi hgu\m mguôp kjăp ]ia\ng dưi mâo klei blu\ mb^t kơ kyua klei êđăp ênang, hơ^t kjăp, mđ^ kyar kjăp hlăm grăp ala ]ar, hlăm alu\ wa\l lehana\n dlông ro\ng lăn.

 

- Mơ\ng hruê 18 – 22/8, ti Hà Nội ho\ng klei g^t gai mơ\ng Khua hla\m Knơ\ng dla\ng brua\ Quốc hội, Khua Knơ\ng brua\ Phan Trung Lý, Knơ\ng brua\ hdra\ bhia\n mko\ mjing leh klei bi k[^n jih jang tal 16. Hla\m hruê nga\ brua\ tal êlâo, Knơ\ng brua\ Hdra\ bhia\n brei klei blu\ kơ klei c\ih mkra Hdra\ bhia\n mko\ mjing knu\k kna alu\ wa\l. Leh kơ ana\n Knơ\ng brua\ Hdra\ bhia\n a\t brei klei blu\ kơ klei c\ih mkra mlih Hdra\ bhia\n mko\ mjing knu\k kna, klei c\ih mlih Hdra\ bhia\n mtru\n hra\ m’ar hdra\ bhia\n, klei c\ih mkra mlih Hdra\ bhia\n Mặt trận tổ quốc Việt Nam, Hdra\ bhia\n Dân sự.

 

- Bi hdơr 69 thu\n hruê knhuah gru Kahan ksiêm yang [uôn (19/8/1945 – 19/8/2014), tlam mbruê, K’ia\ng khua knu\k kna Nguyễn Xuân Phúc nao ]ua\ lehana\n hơê] hmưi leh du\m êpul êya hlăm Phu\n brua\ Kahan ksiêm, hlăm [uôn pro\ng Hà Nội. Leh klei ]ua\ lehana\n hơê] hmưi du\m êpul êya: Dhar brua\ kahan ksiêm phung ngă soh kơ klei êđăp ênang yang [uôn, Dhar brua\ kahan ksiêm phung ngă soh ma tu^, lehana\n Dhar brua\ kahan ksiêm klei kia\ kriê brua\ mnuih mu\t kbia\ mơ\ng ala ]ar. K’ia\ng khua knu\k kna Nguyễn Xuân Phúc mta\ kơ du\m êpul êya lo\ dơ\ng mlih mrâo kluôm dhuôm djăp mta brua\, mđ^ h^n ai tiê brua\ đua klam, hyua kjăp brua\ knua\, păn kjăp boh klei, mđing bi rai jih du\m kđi soh pro\ng, du\m êpul phung ngă soh hu^ hyưt…mko\ mjing êpul kahan ksiêm doh mnga], kjăp ktang, amâo mâo mdei lo\ hria\m mjua\t, mđ^ klei thâo hlăm brua\ kđi ]ar, klei thâo hlăm brua\ knua\, bi leh jăp brua\ knua\ jao, đru mguôp kjăp brua\ răng mgang klei êđăp ênang hlăm lăn ]ar.

 

- Hruê mbruê, ti c\ar Nghệ An, Phu\n dla\ng brua\ mnuih nga\ brua\, khan êka êkeh leh ana\n yang [uôn Việt Nam bi hgu\m ho\ng Phu\n dla\ng brua\ mnuih nga\ brua\ leh ana\n klei tu\ dưn yang [uôn Lao mko\ mjing klei bi k[^n hâo hưn kơ Klei kuôl ka\ hgu\m nga\ brua\ Việt Nam – Lao. K’ia\ng khua Phu\n dla\ng brua\ mnuih nga\ brua\, khan êka êkeh leh ana\n yang [uôn Nguyễn Thanh Hòa, K’ia\ng khua Phu\n dla\ng mnuih nga\ brua\ leh ana\n klei tu\ dưn kơ yang [uôn Lao Baykham Khattiya mb^t ho\ng 50 c\ô bi ala hriê mơ\ng Phu\n brua\ hdra\ kc\ah duh bi liê Việt Nam nao kơ anôk k[^n. Gưl anei, knơ\ng brua\ djo\ tuôm hra\m mb^t bi trông  klei hâo hưn leh ana\n kơ klei bhia\n hâo hưn, mtô mblang mb^t, hgu\m bi mguôp anôk brua\ 2 ala c\ar, klei bhia\n pral thâo ba yua hdra\ mtru\n c\ia\ng đru leh ana\n kriê dla\ng ja\k h^n mnuih nga\ brua\ mơ\ng Việt Nam – Lao s^t hriê nga\ brua\ ti Lao - Việt Nam.

 

- Hruê mbruê, êpul ma\ brua\ mơ\ng Phu\n brua\ êa drao gu\n mâo Khua Phu\n brua\ êa drao gu\n Nguyễn Thị Kim Tiến dja\ ako\ ngă leh brua\ ho\ng phung khua kia\ kriê knơ\ng, du\m dhar brua\ djo\ tuôm mơ\ng ]ar Kon Tum kơ mnuih ngă brua\, ngă prăk, kơ brua\ nah gu\, kơ klei thâo ma\ brua\, lehana\n ênoh mnuih ngă brua\ hlăm dhar brua\ êa drao gu\n kluôm dhuôm ho\ng 4 boh sang êa drao, dua dhar brua\, 9 anôk brua\ lehana\n 102 boh sang êa drao sa\, wa\l, wa\l krah. Leh păn kjăp djăp boh klei, Khua Phu\n brua\ êa drao gu\n Nguyễn Thị Kim Tiến la], brua\ dlăng kriê klei suaih pral mnuih [uôn sang mâo leh klei tu\ dưn pro\ng, ]ar bi mđ^  h^n klei duh bi liê kơ du\m anôk brua\ êa drao nah gu\, [ia\dah amâo mâo dưi duh bi liê lar [ar ho\ng klei amâo mâo djo\ ôh.

 

- Anôk g^t gai brua\ da\p dưm, mlih mrâo, mđ^ klei tu\ brua\ knua\ mơ\ng Knơ\ng brua\ Lo\ hma – Dliê kmrơ\ng hla\m c\ar Dak Lak brei thâo: la\n, dliê djo\ jao kơ du\m anôk brua\ anei klriê dla\ng, ra\ng mgang leh ana\n ba yua ara\ng bi ks^ng mmia\ ma\ dleh dlan êdi. Klei anei nga\ hma\i djo\ pro\ng kơ brua\ ta\ c\ua c\ua\l mka\, c\ih nga\ hdra\ kriê dla\ng ra\ng mgang leh ana\n duh mkra pla mjing ba yua mơ\ng du\m anôk brua\, bohnik jing brua\ mtru\t mđ^ ai tiê, iêo jak hriê du\m anôk brua\ duh mkra mnia blei mâo klei dưi hla\m leh ana\n êngao c\ar hriê bi hgu\m duh bi  liê nga\ brua\ hla\m brua\ anei.

 

 

- Tui si Knơ\ng brua\ sang ]ư\ êa kdriêk Đức Trọng, ]ar Lâm Đồng hlăm thu\n 2014, kdriêk mâo duh bi liê leh kơ du\m go\ êsei [un mđ^ kyar brua\ duh mkra pla mjing hluê hdră mtru\n mơ\ng knu\k kna ma\ mơ\ng ngăn prăk knơ\ng brua\ sang ]ư\ êa ]ar Lâm Đồng ti 3 sa\ [un Da\ Kuin, N’Thôl Ha\, lehana\n Ta Hine, prăk mơ\ng kdriêk duh bi liê kơ thôn [un Da\rahoa, sa\ Hiệp An. Ênoh bi liê kơ sa\, thôn [un jing êbeh 3 êklai 100 êklăk prăk. Mb^t ho\ng ana\n, knơ\ng brua\ sang ]ư\ kdriêk Đức Trọng mâo leh klei duh bi liê đru kơ 3 thôn knap m`ai h^n mâo: Gân Reo, sa\ Liên Hiệp, Đăng Srôn, sa\ Ninh Gia, Ma Am, sa\ Da\ Loan, lehana\n sa kr^ng mnuih djuê [ia\ [un jing [uôn Đại Dương, thôn Đinh An, sa\ Hiệp An ho\ng prăk bi liê êbeh 1 êklai prăk.

 

- Mơ\ng ako\ thu\n truh kơ ara\ anei, kluôm ala tu\ yap mâo 40 c\ô mnuih djiê kyua klei rua\ kho\ mơ\ng asâo miêo ke\, kha\ hro\ mka\ ho\ng gưl anei thu\n dih, [ia\ ênoh mnuih djiê kyua mơ\ng klei rua\ anei a\t ti hnơ\ng lu. Ana\n jing klei ba hưn mdah ti anôk bi k[^n trông kơ klei mgang kdơ\ng ho\ng klei rua\ kho\ kyua mơ\ng  Phu\n brua\ mdrao mgu\n hgu\m ho\ng Êpul brua\ mdrao mgu\n dlông ro\ng la\n mko\ mjing hla\m hruê mbruê ti Hà Nội. Ti anôk bi trông, phung thơ\ng kơ brua\ mdrao mgu\n bi mkla\: klei rua\ kho\ dưi ra\ng mgang. Kyua ana\n, brua\ mtô mblang c\ia\ng k[^n kơ brua\ bi mtô mblang mđ^ ênoh nao tlo\ waccin mgang klei rua\ kho\ kơ êpul asâo, miêo. Êngao kơ ana\n, tlo\ waccin mgang klei rua\ kho\ s^t leh asâo miêo ke\ jing hdra\ sa ana\n dưi do\ng hd^p mnuih rua\.

 

- Tui si phu\n brua\ ngăn prăk – duh mkra mnia mblei brei thâo, mơ\ng 3h tlam mbruê, ênoh ]h^ êa săng lo\ dơ\ng tru\n, (anei jing gưl mtru\n ênoh tal 3 hlăm thu\n). Hluê ana\n, êa săng A92 tru\n 600 prăk/lit. Mơ\ng ênoh ]h^ hliê ara\ anei jing 24.810 prăk/lit, tru\n adôk 24.210 prăk/lit. Bi êa pui diezel tru\n 80 prăk/lit, êa pui petrol tru\n 70 prăk/lit.

 

Kdrêc\ klei mrâo ala tac\ êngao:

 

- Hruê mbruê, phu\n bruă ho\ng ala ta] êngao Nga mklă mklơ\ng; “mâo du\m knhuang đ^ kyar” hlăm klei bi tuôm plah wah phung dlăng bruă ho\ng ala ta] êngao Nga, Ucraina, Đức leh ana\n Prăng mko\ mjing hruê 17/8 ti [uôn pro\ng phu\n Berlin ala ]ar Đức ]ia\ng bi trông ]hai kơ klei blah ngă ti Ucraina. Hruê mbruê, phu\n bruă ho\ng ala ta] êngao Nga la] klă; phung khua phu\n bruă bi trông leh kơ djăp hdră bruă djo\ tuôm klei ru\ng răng ti Ucraina leh ana\n tu\ ư ]ia\ng bi mâo djăp klei g^r k`ăm mjưh rue# du\m klei blah ngă leh ana\n mjing klei găl ]ia\ng hnưm mphu\n k]ưm mghaih msir ho\ng bruă kđi ]ar. Du\m t^ng ăt bi trông ]hai du\m hdră bruă djo\ tuôm klei êđăp ênang knông lăn Nga - Ucraina leh ana\n mkăp mnơ\ng đru do\ng mnuih knap m`ai ti alu\ wa\l Ngo\ Dhu\ng Ucraina.

 

- Du\m pluh êbâo ]ô mnuih Pakistan bi m[^n ti [uôn pro\ng phu\n Islamabad ngă griâo brei khua knu\k kna Nawaz Sharif mdei bruă leh ana\n mko\ mjing klei ruah khua mrâo. Klei ngă griâo ti Islamabad kyua mơ\ng khua g^t gai êpul nah dih Imran Khan leh ana\n giáo sĩ Islam Tahir ul- Qadri mko\ mjing. 2 êpul anei amâo mâo djo\ êpul [^ng hgu\m mb^t ôh, [ia\dah bi la] sơnei: knu\k kna mơ\ng khua knu\k kna Nawaz Sharif bru\ rai leh, tle\ [ơ\ng ngăn do\ knu\k kna leh ana\n ngă mdê] mdar hlăm klei ruah khua. Êpul ngă griâo hriê mơ\ng Lahore, kbưi ho\ng [uôn pro\ng phu\n Islamabad 300km. }ia\ng mkhư\ gang êpul mnuih ngă griâo duah hdră m]u\t mjhur, phung khua êmua [uôn pro\ng Islamabad iêo ba leh giăm 30 êbâo ]ô mnuih nga\ brua\  kriê mgang klei êđăp ênang leh ana\n ba da\p dưm du\m boh container ti du\m êlan mu\t hlăm [uôn pro\ng phu\n.

 

- Hluê si klei mrâo mơ\ng phu\n bruă kriê mgang ala ]ar Anh, phung l^ng k’han hlăm trung đoàn Yorsire mrô 2 hruê mbruê lo\ w^t leh kơ Ira\c gưl tal êlâo yap mơ\ng thu\n 2009. Ti ana\p mta, êpul anei amra lo\ dôk ti [uôn pro\ng Irbil hlăm brô 24 m’mông ]ia\ng prăp êmiêt kơ hdră k]ah mbe\ mđue# mjê] ho\ng êdeh phiơr dăk wa\k. Khua phu\n bruă kriê mgang ala ]ar Anh Michae Fallon hlăm gưl ]ua\ phung l^ng k’han ala ]ar anei ti 1 pôih kđông ti plao ks^ Cyprus hruê ana\n mơh mta\ la] klei blah ngă ti Ira\c srăng sui du\m mlan k`ăm bi kdơ\ng ho\ng “klei ngă măk [ai hu^ hyưt h^n” mơ\ng êpul pia knu\k kna Islam ]o\ng bi ana\n mă”. Fallon ăt mklă mklơ\ng bruă knuă mơ\ng ala ]ar anei ti Ira\c “amâo mâo djo\ ênưih pưih kno\ng bruă đru mnuih knap m`ai ôh”.

 

- Aguah mbruê, hlăm wa\l adiê [uôn pro\ng phu\n Tripoli ala ]ar Libi mâo du\m boh êdeh phiơr mblah ngă amâo thâo b^t pô ôh. Mnuih [uôn sang ti alu\ wa\l brei thâo: digơ\ hmư\ lu ênai mtuh leh kơnăn. Hluê si bruă hâo hưn Libi, du\m boh êdeh phiơr anei ksu\ng ngă mnah mple\ hlăm lu anôk ti [uôn pro\ng phu\n, anôk mơ\ng êbeh 1 mlan êgao jing anôk phu\n mơ\ng du\m klei mblah ngă ktang ph^t plah wah du\m êpul djă phao ktuang. Ara\ anei ka thâo klă ôh, du\m boh êdeh phiơr anei mơ\ng hlei êpul.

 

- Hdră bruă mnơ\ng [ơ\ng huă dlông ro\ng lăn mrâo hưn mthâo amra mđ^ ktang klei đru brei mnơ\ng [ơ\ng huă kơ 1 êklăk ]ô mnuih ti 3 ala ]ar Yu\ Châu Phi, k`ăm bi kdơ\ng ho\ng klei ruă Ebola tưp lar ktang. Hdră bruă mnơ\ng [ơ\ng huă dlông ro\ng lăn brei thâo; ênoh mnơ\ng [ơ\ng huă đ^ lu kơ du\m kr^ng [uôn sang lo\ hma ti du\m ala ]ar hlăk mâo klei hma^ djo\ mơ\ng klei ruă Ebola hlăk ngă klei ru\ng răng. Hluê si asa\p khua êmua anei, Liên hợp quốc amra ngă bruă pô hlăm 3 mlan kơ ana\p ti Guinea, Liberia leh ana\n Siêra Leon, anôk klei ruă Ebola bluh đ^ kjham.

 

- Hjan pro\ng ngă êa lip kjham leh ana\n klưh lăn ti Ấn Độ leh ana\n Nepal mơ\ng krah hruê kăm êgao hlo\ng truh kơ ara\ anei, ngă du\m êtuh ]ô mnuih djiê. Hluê si Phu\n bruă Nội vụ Nepal, ênoh mnuih êka, djiê ti ala ]ar anei truh 100 ]ô mnuih leh ana\n 130 ]ô mnuih lui] ka thâo [uh. Bi mbe\ mđue# [ia\ êdi 11 êbâo ]ô mnuih. Bruă đru do\ng tuôm ho\ng lu klei gun kpăk kyua du\m kdrê] êlan phu\n bo\  lăn boh tâo klưh. Ti Ấn Độ, hluê si ênoh mrô t^ng yap mrâo h^n êdi mâo [ia\ êdi 20 ]ô mnuih djiê. Phung khua êmua 2 ala ]ar ăt hưn răng êlâo kơ mnuih [uôn sang bi mbe\ mđue# mơ\ng du\m kr^ng hu^ hyưt, kyua adiê hjan pro\ng ăt lo\ dơ\ng mâo hlăm du\m hruê kăm kơ ana\p, hu\i ngă m]ah rai guê mgang êa mơ\ng lu hnoh krông.