Klei mrâo ala c\ar pô:

 

- Tlam mbruê, ti Anôk brua\ Đảng Gưl dlông, Khua g^t gai Đảng Nguyễn Phú Trọng drông leh Êpul bi gưl dlông Quốc hội Ala mtao Campuchia mâo Samdek Heng Somrin, Khua hlăm Đảng Mnuih [uôn sang Campuchia, Khua Quốc hội Ala mtao Campuchia dja\ ako\ hriê ]hưn kơ ala ]ar drei. Ti anôk drông, Khua g^t gai Đảng Nguyễn Phú Trọng bi myuôm du\m klei tu\ dưn hgu\m brua\ plah wah 2 Quốc hội mơ\ng dua ala ]ar hlăm wưng leh êgao, lehana\n ]ang hmăng hlăm wưng kơ ana\p dua Quốc hội dua ala ]ar, lo\ dơ\ng bi êmuh hriăm klei thâo hlăm brua\ mko\ mjing hdră bhiăn, ksiêm dlăng, lehana\n mkla\ mklơ\ng djăp mta brua\ pro\ng kơ lăn ]ar.

 

- Hla\m klei bi k[^n tal 16 mơ\ng Knơ\ng brua\ hdra\ bhia\n Quốc hội, hruê mbruê, phung bi ala brei leh klei blu\ kơ klei c\ih mlih Hdra\ bhia\n mko\ mjing knu\k kna. Hla\m ana\n, mta klei ba bi trông jing klei kc\ah mtru\n kơ klei đua klam mơ\ng du\m khua Phu\n dhar brua\. Bi trông ti anôk bi k[^n, phung bi ala tu\ ư ho\ng klei c\ia\ng mơ\ng brua\ c\ih mkra mlih hdra\ bhia\n hla\k dôk ba yua ara\ anei c\ia\ng bi mjing klei bhia\n du\m klei kc\ah mtru\n leh ana\n klei m^n mrâo mơ\ng Hdra\ bhia\n phu\n thu\n 2013 kơ mko\ mjing brua\ knua\ mơ\ng knu\k kna… Ti anôk bi k[^n, phung bi ala a\t đru mguôp klei blu\ kla\ klơ\ng kơ du\m mta klei: klei m^n, hdra\ k`a\m mơ\ng klei c\ih mkra hdra\ bhia\n; brua\ nga\, hdra\ da\p mko\ mơ\ng knu\k kna; brua\ mơ\ng Phu\n brua\ leh ana\n brua , klei dưi mơ\ng khua Phu\n brua\.

 

- Tlam mbruê, Êpul ma\ brua\ mơ\ng Phu\n brua\ Êa drao gu\n mâo Khua phu\n brua\ Nguyễn Thị Kim Tiến dja\ ako\ mâo leh mmông ma\ brua\ ti ]ar Gialai kơ brua\ êa drao gu\n 6 mlan êgao hlăm ]ar. Leh ksiêm dlăng brua\ knua\ hlăm alu\ wa\l, Khua Phu\n brua\ Êa drao gu\n Nguyễn Thị Kim Tiến la], dhar brua\ êa drao gu\n ]ar Gialai lo\ mđing lu h^n kơ brua\ duh bi liê kơ kdrăp ma\ brua\, kơ êpul phung nai aê êa drao ma\ brua\ kơ du\m sa\ kr^ng taih kbưi, kr^ng mnuih djuê [ia\. Gialai bi mâo du\m hdră êlan kla\ mnga], ]ia\ng mâo iêu ba lu phung nai aê êa drao thâo brua\, boh nik phung aê mdrao thơ\ng kơ du\m mta klei rua\. Boh nik, Khua Phu\n brua\ Êa drao gu\n mta\ kơ ]ar Gialai kơ klei phung am^ lehana\n hđeh mrâo kkiêng kreh djiê. Tui si klei ksiêm yap, 6 mlan ako\ thu\n, kluôm ]ar mâo truh 36 ]ô hđeh lehana\n 5 ]ô am^ djiê leh kkiêng. Klei năng mđing, kha\dah Việt Nam mâo leh êpul brua\ êa drao gu\n dlông ro\ng lăn tu\ yap dưi msưh kdu\n leh klei rua\ hrut arua\t ariêng kơ phung hđeh mrâo kkiêng mơ\ng thu\n 2002, [ia\dah 6 mlan ako\ thu\n anei, Gialai mâo truh 7 ]ô hđeh djiê kyua klei rua\ hrut arua\t ariêng mrâo leh kkiêng. Khua Phu\n brua\ Êa drao gu\n m`a\:“Kdjăt mơh leh kâo hmư\ klei anei, jing 7 ]ô hđeh mrâo leh kkiêng hlo\ng dliê kyua klei rua\ hrut arua\t ariêng. Adôk sa boh ]ar mâo 7 ]ô mnuih djiê mơ\ng klei rua\ hrut arua\t ariêng mrâo leh kkiêng, ana\n jing drei dôk hlăm klei mdrao mgu\n, lehana\n brua\ mdrao mgu\n bo\ ho\ng klei hơăi mang. S^t nik klei anei, mơ\ng thu\n kơ ana\p diih bi ksiêm dlăng bi hro\ lehana\n lăm lui jih klei rua\ anei. Kut kat bi leh ênu\m ênoh ]ua\n anei hlăm ]ar, tơ hơăi ênoh anei srăng ktu\ng ênoh toh hroh mb^t kơ kluôm ala”.

 

- Adu\ brua\ nga\ brua\ jêc\ ho\ng klei rua\ tưp mơ\ng Dhar brua\ ra\ng mgang brua\ mdrao mgu\n( Phu\n brua\ mdrao mgu\n) mrâo hưn mthâo kơ 2 c\ô tuê mnuih Nigiêria mâo klei bi êdah êngoh hlơr, đing djo\ kman Ebola hriê mu\t kơ Việt Nam  ti tac\ êdeh phiêr Tân Sơn Nhất, [uôn pro\ng Hồ Chí Minh. Hluê ana\n, tlam mbruê, ti gưl phiêr mrô kna\l QR mơ\ng Knơ\ng brua\ êdeh phiêr Qatar Airway hriê mơ\ng Qatar truh kơ Việt Nam mjưh ti tac\ êdeh phiêr Tân Sơn Nhất mâo 2 c\ô tuê  quốc tịch Nigieria [uh êngoh hlơr, êngao kơ ana\n ka [uh mâo du\m klei bi êdah mka\n ôh. Phu\n brua\ mdrao mgu\ng^t gai leh Knơ\ng brua\ Pasteur [uôn pro\ng Hồ Chí Minh leh ana\n brua\ mdrao mgu\n [uôn pro\ng hluê nga\ du\m klei bhia\n nga\ hra\ m’ar msir mkra, brei bi ktlah hluê djo\ si klei kc\ah mtru\n leh ana\n ba 2 c\ô tuê ana\n kơ wa\l anôk dôk bi ktlah mơ\ng Sang êa drao kr^ng hlơr [uôn pro\ng Hồ Chí Minh c\ia\ng brei dôk bi ktlah ktuê hluê dla\ng, ksiêm mka\ dla\ng, kriê dla\ng klei suaih pral hluê si klei kc\ah mtru\n.

 

- Dhar brua\ kia\ kriê klei bhiăn kuôl ka\ kơ klei mnia mblei ho\ng ta] êngao djăp mta hlô mnơ\ng, kyâo mtao dliê hu^ hyưt ti Việt Nam, pia klah ]u\n Cites Việt Nam, Phu\n brua\ lo\ hma mrâo mâo hra\ mtru\n mta\ kơ du\m dhar brua\ ksiêm dlăng dliê kyâo du\m ]ar, lehana\n [uôn pro\ng hlăm gưl dlông kơ brua\ mđ^ h^n brua\ gang kdơ\ng ho\ng klei rua\ tưp kbia\ hriê mơ\ng hlô dliê. Hluê ana\n, Dhar brua\ Ksiêm dlăng dliê kmrơ\ng lehana\n du\m ]ar, [uôn pro\ng hlăm gưl dlông pral tio\ nao phung knua\ druh ksiêm dlăng brua\ blei ba hlô mnơ\ng dliê soh ho\ng hdră bhiăn mơ\ng ala ta] êngao, lehana\n klei rông hlô mnơ\ng dliê soh ho\ng hdră bhiăn. Lehana\n mta\ kơ du\m anôk rông hlô mnơ\ng dliê ngă nanao du\m brua\ mkhư\ mdjiê kman, bi mdoh war êning, ksiêm dlăng klei rua\, boh hik ho\ng du\m anôk rông hlô mnơ\ng dliê blei ba mơ\ng Châu Phi.

 

- Aguah mbruê, Keh đru ba hđeh êla\k Việt Nam, Keh pra\k đru ba hđeh êla\k c\ar Dak Lak, Sang êa drao Hgu\m Việt Nam – Cuba, Sang êa drao Đại học Tây Nguyên leh ana\n anôk brua\ đru brei pra\k ka\k – Keh Romuald Burkard mơ\ng Êpul group Sika, mko\ mjing klei mblac\ amâo mâo liê pra\k ka\k ôh kơ phung hđeh amâo mâo ja\k asei mlei mơ\ng tian am^ kơ [o# mta ti kr^ng wa\l Dap Kngư leh ana\n c\ar Khánh Hòa. Mnuih rua\ djo\ ho\ng du\m mta klei c\ia\ng sra\ng dưi đru jih pra\k ka\k yua pioh mblac\, êa drao, pra\k êrô w^t nao, [ơ\ng hua\ hla\m wang dôk đih mdrao kơ sang êa drao. Amai H’Ben K’Sơr, mnuih djuê ana Êđê ti kdriêk M’Drak, c\ar Dak lak jing am^ e\ Y’ Khen Di K’Sơr kkiêng thu\n 2007 lac\:

 

- Tui si hdră, knhal jih thu\n anei, kdriêk plao ks^ Lý Sơn, ]ar Quảng Ngãi srăng mâo pui kmla\ knu\k kna. }ia\ng tu\ ma\ lehana\n ba yua pui kmla\ ho\ng klei tu\ dưn lehana\n hơ^t, ]ar Quảng Ngãi mko\ mjing leh 16 hdră brua\ tal êlâo duh bi liê kơ kdriêk  plao ks^ Lý Sơn mâo klei mđ^ kyar kjăp. Ênoh bi liê jih jang kơ du\m hdră brua\ hlăm brô êbeh 2.300 êklai prăk. Lê Viết Chữ, Khua Knơ\ng brua\ sang ]ư\ êa ]ar Quảng Ngãi brei thâo: Ho\ng sa boh plao ks^ dôk hlăm krah êa ks^ mse\ si Lý Sơn, snăn Knu\k kna bi mâo sa klei bhiăn hjăn pioh mđ^ kyar. Êlâo h^n, ]ar Quảng Ngãi mjing djăp klei găl kơ mnuih [uôn sang Lý Sơn mđ^ kyar êpul trah ma\ kan, mko\ w^t brua\ duh mkra, lehana\n mđ^ kyar djăp mta brua\ kơ brua\ mkra mjing kan, mđ^ kyar klei hd^p mda mơ\ng brua\ duh mkra êa ks^, lehana\n mđ^ kyar brua\ hiu ]hưn ênguê jing brua\ phu\n kơ klei duh mkra hlăm wưng kơ ana\p.

 

- Mơ\ng jih mlam hruê 18/8 truh kơ yang hruê dơ\ng hruê 19/8, ti du\m alu\ wa\l hla\m c\ar Sơn La mâo adiê hjan man dưn hlo\ng truh kơ pro\ng. C|ia\ng pral thâo bi kdơ\ng ho\ng du\m klei truh êa lêc\ kluh leh ana\n klưh la\n aguah hruê 19/8, anôk g^t gai mgang kdơ\ng ho\ng klei êa l^p lêc\ ang^n êbu\ leh ana\n tui duah mnuih mâo klei truh c\ar Sơn la mâo leh hra\ mtru\n kơ du\m kdriêk, [uôn pro\ng, du\m Knơ\ng dhar brua\ ti c\ar brei mko\ mjing klei ktuê hluê dla\ng bi tliêr kja\p boh klei adiê hjan êa l^p lêc\, hưn mthâo, ksiêm dla\ng, hưn ra\ng êlao kơ du\m kr^ng dôk ti tlung nah gu\, kr^ng ktuê hnoh êa, hnoh krông, kr^ng hu\i mâo klei klưh la\n c\ia\ng pral thâo bi kdơ\ng mgang; nao ksiêm dla\ng du\m ênao mgơ\ng êa hla\m c\ar, du\m kdrêc\ êlan hu\i klưh jhat, du\m hdra\ brua\ hla\k dôk ru\ mkra  c\ia\ng hmao dưi thâo [uh leh ana\n hlo\ng msir mkra mtam rơ\ng klei êđa\p ênang kơ hdra\ brua\.

 

Klei mrâo ala tac\ êngao:

 

- Knơ\ng klei mrâo Tân Hoa xã hruê mbruê ]ih hluê si asa\p pô blu\ bi ala kơ phu\n bruă ho\ng ala ta] êngao Campuchia koy kuong brei thâo; Campuchia lehana\n Lào ngă bi leh 86% bruă mbha kdriêl knông lăn mb^t leh ana\n [ua\n rơ\ng amra ngă bi leh bruă anei hnưm h^n tơdah gơ\ dưi. W^t la] klei êmuh mơ\ng phung ]ih klei mrâo leh klei bi tuôm plah wah k’iăng khua knu\k kna hlo\ng ngă khua phu\n bruă ho\ng ala ta] êngao Campuchia Hor Namhong ho\ng khua bi ala kơ Lào ti PhnomPênh Prasith Sayasith, Koy Kuong brei thâo; truh kơ ara\ anei, 2 ala ]ar pơ\ng mkra mâo 211 hlăm ênoh 145 gơ\ng knông lăn, mb^t ana\n bi êdah klei ]ang hmang 14% bruă mbha kdriêl knông lăn adôk ana\n amra ngă bi leh hnưm h^n tơdah gơ\ dưi. Koy Kuong m`ă klă sơnei; 2 ala ]ar ]ia\ng mko\ mjing 1 alu\ wa\l knông lăn mb^t êđăp ênang, đru hgu\m leh ana\n đ^ kyar.

 

- Khua mil ]hil Hàn Quốc Park Geun-hye mtru\t mjhar Cộng hoà dân chủ nhân dân Triều Tiên tu\ ư klei c\ia\ng akâo lo\ kru\ w^t bruă đru hgu\m 2 kwar Triều Tiên hlăm du\m mta bruă. Blu\ hrăm hlăm klei bi k[^n knu\k kna, khua mil ]hil Park Geun-hye brei thâo: Hàn Quốc mâo mtru\n leh hdra\ bruă đru hgu\m mdê mdê ho\ng Cộng hoà dân chủ nhân dân Triều Tiên. Klei anei jing ]ia\ng êdi, pioh 2 kwar Triều Tiên bi mko\ klei đăo knang leh ana\n ana\p nao truh kơ klei hluh lir. {ri gưl anei, khua mil ]hil Hàn Quốc Park Geun-hye mâo leh klei jak iêo Cộng hoà dân chủ nhân dân Triều Tiên hluê ngă Klei k[^n bi trông ]hai gưl tal 2 klei kuôl kă Liên hợp quốc kơ lu mta sinh học, m^n t^ng mko\ mjing ti Piêng-chang ala ]ar Hàn Quốc mơ\ng hruê 29/9 truh kơ hruê 19/10 ana\p truh.

 

- Êpul hgu\m châu Âu mrâo hưn mthâo ênoh prăk 167 êklăk đôlar đru kơ mnuih [uôn sang ngă lo\ hma mâo klei hma^ djo\ mơ\ng asa\p Nga mtru\n kăm blei mnơ\ng mă mơ\ng lo\ hma, jing klei ru\ ênua ho\ng du\m asa\p mtru\n mơ\ng êgar yu\ bi kmhal djo\ tuôm kơ klei ru\ng răng ti Ucraina. Hlăm ana\n, Êpul hgu\m châu Âu amra đru brei 125 êklăk đolar hlăm mlan 11 ana\p truh kơ mnuih [uôn sang ngă lo\ hma mdei ba ]h^ 13 mta djam mtam, boh kroh kơ ala ]ar Nga, mse\ si tro\ng msăm, cà rốt leh ana\n boh pom hlăk yan hrui êmiêt.

 

- Klei bi nga\ hla\m bruă mnia mblei Nga ho\ng êgar Yu\ ka mâo klei bi êdah hro\ tru\n ôh leh hruê mbruê Nga hưn mdah ala ]ar anei hlăk prăp êmiêt du\m hdră lo\ w^t nga\ mbo\ tơ lo\ mâo du\m asa\p mtru\n bi kmhal mrâo. Pô blu\ bi ala mơ\ng khua mil ]hil Nga, Dmitry Peskov brei thâo: khă gơ\ Nga amâo mâo djo\ ala ]ar nao ai ăt mse\ mơh po\k nga\ du\m hdră kăm mkhư\, [ia\ tơ du\m ala ]ar hgu\m lo\ dơ\ng ngă bruă amâo mâo klei mko\ leh ana\n c\ia\ng bi rai, sơnăn Nga prăp êmiêt hluê ngă du\m hdră lo\ w^t nga\ mbo\. Hnơ\ng mơ\ng du\m hdră lo\ w^t nga\ mrâo mơ\ng Nga amra tui hluê si du\m asa\p mtru\n kăm mkhư\ mơ\ng du\m ala ]ar êgar Yu\ ba hưn mtru\n hlăm êdei ana\p.

 

- Knơ\ng bruă êa drao dlông ro\ng lăn hruê mbruê hưn mthâo, hlăm 3 hruê êgao mâo thiăm 84 ]ô mnuih djiê kyua klei ruă Ebola, mđ^ ênoh mnuih djiê kyua klei ruă anei truh 1.229 ]ô mnuih. Ênoh mnuih bi klă djo\ kman klei ruă Ebola ăt đ^ thiăm 113 ]ô mnuih hlăm 3 hruê êgao. Sơnăn ênoh mnuih djo\ klei ruă Ebola hlăm kluôm dlông ro\ng lăn truh leh 2.240 ]ô mnuih. Knơ\ng bruă êa drao dlông ro\ng lăn hruê mbruê mtă mtăn kơ knu\k kna du\m ala ]ar mâo klei ruă Ebola bluh đ^ bi mđ^ ktang h^n bruă ksiêm dlăng klei ruă ti du\m [a\ng jang knông lăn ho\ng ta] êngao, kdơ\ng mgang klei ruă tưp lar kơ du\m alu\ wa\l mkăn. Hluê si knơ\ng bruă êa drao dlông ro\ng lăn, du\m phung djo\ kman klei ruă Ebola amâo mâo brei kbiă kơ ta] êngao ôh, amâo yap ôh mnuih nao mdrao mgu\n.