Klei mrâo ala c\ar pô:

 

- {ri hruê Liên hiệp quốc, tlam mbruê, ti anôk brua\ Knu\k kna, Khua knu\k kna Nguyễn Tấn Dũng drông leh khua bi ala mơ\ng Liên hiệp quốc ti Việt Nam. Bi ala kơ Knu\k kna Việt Nam, Khua knu\k kna Nguyễn Tấn Dũng hơê] hmưi kơ du\m êpul brua\ mơ\ng Liên hiệp quốc ti Việt Nam, [ri hruê Liên hiệp quốc. Khua knu\k kna  la]ja\k kơ klei Liên hiệp quốc sa ai, klei hgu\m brua\, klei bi đru ho\ng Việt Nam hlăm hdră mko\ mjing brua\ ru\ mdơ\ng lehana\n mđ^ kyar lăn ]ar, boh nik klei sa ai kơ brua\ hgu\m hluê ngă mta ]ua\n kơ Ênuk Êbâo Thu\n. Khua knu\k kna Nguyễn Tấn Dũng bi kla\ jing ala ]ar hgu\m hlăm Liên hiệp quốc mâo 37 thu\n êgao, Việt Nam dlăng yuôm, lehana\n ]ang hmăng lo\ dơ\ng hgu\m êlam h^n, tu\ dưn h^n ho\ng Liên hiệp quốc hlăm djăp mta brua\.

 

- Aguah mbruê, ti Anôk brua\ knu\k kna, Khua hla\m Phu\n brua\ kđi c\ar K’ia\ng khua knu\k kna Nguyễn Xuân Phúc drông c\hưn leh ho\ng êpul bi ala [uôn pro\ng Vientiane, Cộng hòa dân chủ nhân dân Lao hla\k dôk c\hưn kơ Việt Nam. M’ak ho\ng du\m knhuang đ^ kyar ja\k siam mơ\ng klei bi mje\ lu mya brua\ plah wah [uôn pro\ng Hà Nội ho\ng Vientiane, a\t mse\ mơh du\m brua\ bi mje\ êrô êpul, hgu\m kơ brua\ sang hra\ m’ar, brua\ mdrao mgu\n, brua\ lo\ hma, bohnik hla\m brua\  bi hria\m mbo\ êpul knua\ druh brua\ kđi c\ar du\m alu\ wa\l mơ\ng Lao, K’ia\ng khua knu\k kna Nguyễn Xuân Phúc c\ang hmang snei: klei hria\m mơ\ng Hà Nội hla\m klei mđ^ kyar, `u\ kma sra\ng đru kơ Lao hla\m hdra\ brua\ mko\ mkra leh ana\n bi mđ^ kyar [uôn pro\ng phu\n Vientiane; bi mkla\ Đảng leh ana\n knu\k kna Việt Nam a\t dla\ng myuôm klei mđing dla\ng pro\ng kơ brua\ bi kja\p leh ana\n mđ^ kyar klei bi hgu\m ho\ng Lao.

 

- Mlam mmăt mbruê, ti [uôn pro\ng Hồ Chí Minh, Knơ\ng brua\ hgu\m g^t gai Cửu Long JOC mko\ mjing Knăm tu\ ma\ êlan êa pui tal êlâo mơ\ng hdră brua\ Sư Tử Nâu, lehana\n Sư Tử Vàng Tây Nam. Nao hla\m knăm anei mâo K’ia\ng khua knu\k kna Hoàng Trung Hải mb^t ho\ng phung bi ala du\m phu\n dhar brua\ djo\ tuôm. Hdră brua\ Sư Tử Nâu, lehana\n Sư Tử Vàng Tay Nam mâo ma\ brua\ mơ\ng knhal jih thu\n 2013, ho\ng ênoh duh bi liê jih jang 870 êklăk dolar, wa\t kơ klei bi liê hla\m brua\ ktir ma\. Brua\ mâo ma\ pral êa pui mơ\ng dua hdră brua\ anei srăng lo\ mđ^ thiăm hnơ\ng hrui w^t kơ thu\n anei kơ jih jang hdră brua\ giăm 100 êklăk dolar, mđ^ ênoh mâo ma\ êa pui kluôm lô mâo giăm 80 êbâo tônô/hruê. Ti knăm ana\n, K’ia\ng khua Knu\k kna Hoàng Trung Hải m`a\:“Knơ\ng brua\ hgu\m g^t gai Cửu Long JOC ba leh dua hdră brua\ pral mâo hrip ma\ êa pui hla\m thu\n 2014, đru mguôp yuôm bhăn kơ brua\ ma\ êa pui ka mkra mjing hla\m brô 0,5 êkăk tôn, mguôp hlăm ênoh mâo ba w^t êa pui hla\m thu\n 2014. Snăn anei jing klei yuôm bhăn, mb^t ho\ng Êpul Gru\p êa pui êwa ]uh Việt Nam mđ^ hnơ\ng mâo ma\ êa pui êgao 1 êklăk tôn, đru mguôp kơ klei mđ^ kyar brua\ duh mkra thu\n anei ala ]ar drei”.

 

- Hruê mbruê, Michel Sidibe, K’ia\ng khua dla\ng brua\ Liên Hợp Quốc hlo\ng nga\ Khua gai dla\ng Hdra\ brua\ bi hgu\m mơ\ng Liên Hợp Quốc kơ klei rua\ HIV/AIDS mphu\n gưl hriê c\hưn leh ana\n nga\ brua\ ti Việt Nam. Hla\m hruê anei mtam, Michel Sidibe mâo mmông bi mtuôm ho\ng khua g^t gai Đảng leh ana\n Knu\k kna leh ana\n nao kơ anôk k[^n po\k nga\ kyua mơ\ng Phu\n brua\ mdrao mgu\n mko\ mjing kơ klei hluê nga\ Hdra\ k`a\m 90 -90- 90 mơ\ng Liên Hợp Quốc. C|ia\ng dưi hluê nga\ hdra\ k`a\m kluôm ro\ng la\n bi mjih tuc\ klei rua\ HIV/AIDS hla\m thu\n 2030, Liên Hợp Quốc iêo mthưr du\m ala c\ar c\ia\ng g^r hluê nga\ bi dưi hdra\ k`a\m 90 – 90- 90 jing truh kơ thu\n 2020, ti gra\p ala c\ar mâo 90% ênoh mnuih djo\ kman klei rua\ HIV thâo kơ klei rua\ mơ\ng di`u, 90% ênoh mnuih ksiêm mka\ dla\ng djo\ kman klei rua\ HIV dôk mdrao ho\ng êa drao ARV nnao đrông, 90% ênoh mnuih mdrao ho\ng êa drao ARV dưi bi mkhư\ kman h’^t.

 

- Hruê anei, klei bi k[^n tal 8, Quốc hội 13 bi trông ]hai hlăm sang bi k[^n kơ brua\ gang kdơ\ng ho\ng klei [ơ\ng ngăn. Pô ngă brua\ klei mrâo sang mđung asa\p blu\ Việt Nam ti Lăn dap kngư ]ih pioh klei blu\ mơ\ng mnuih [uôn sang ti Daklak la] kơ brua\ kdơ\ng ho\ng klei [ơ\ng ngăn. Nguyễn Mạnh Hùng dôk ti thôn 12 sa\ Êa Tu, [uôn pro\ng {uôn Ama Thuôt ]ang hmăng kơ Quốc hội, Hội đồng nhân dân du\m gưl hyua\ kjăp h^n brua\ ksiêm dlăng ]ia\ng dưi ngă kjăp brua\ gang kdơ\ng ho\ng klei [ơ\ng ngăn, kdơ\ng ho\ng klei bi liê plia\ plia, mđ^ h^n klei tu\ dưn mơ\ng du\m hdră brua\ pro\ng. Nư klei dleh dưi tla, nư knu\k kna dôk đuôm ana\n yơh jing klei `u mđing hlăm klei Quốc hội bi k[^n tal anei. Nguyễn Mạnh Hùng la]:“Kơ hdră êlan mơ\ng Đảng, Knu\k kna drei mâo leh hdră êlan mơ\ng sui [ia\dah boh s^t brua\ kdơ\ng ho\ng klei [ơ\ng ngăn ka mâo klei bi mlih s^t ôh. Tal dua le\, klei mghaih msir nư klei ka dưi tla, ara\ anei nư klei anăn jing klei dôk ru\ng răng, lu mnuih ]an prăk amâo mâo lo\ dưi tla, knhal tu] bi mko\ mjing du\m phung lo\ hrui blei ênoh nư ana\n knhal tu] le\ kơ mra knu\k kna sơăi. Kyuana\n akao kơ Quốc hội bi trông ]hai bi nik klei anei, lehana\n mâo du\m hdră mghaih msir bi djo\ guôp, ]ia\ng mâo klei mnuih [uôn sang đăo knang”.

 

- Tlam mbruê, Anôk dla\ng brua\ Hội đồng nhân dân c\ar Dak lak mko\ mjing klei k[^n mlir brua\ c\ia\ng mpra\p mta klei kơ klei bi k[^n tal 9, Hội đồng nhân dân c\ar gưl 8. Blu\ hra\m ti anôk k[^n, đồng chí Nguyễn Anh Tuấn, K’ia\ng khua dla\ng Anôk brua\ Hội đồng nhân dân c\ar Dak Dak brei thâo: klei bi k[^n tal anei Hội đồng nhân dân c\ar Dak lak dla\ng trông bi mkla\ du\m hdra\ mtru\n kla\ s^t ga\l djo\ leh, đa\m mâo klei bi mkra mlih mbo\ kơ hdra\ mtru\n lu bliư\. Kyua ana\n, c\ia\ng kơ Knơ\ng brua\ sang c\ư\ êa c\ar Dak lak leh ana\n du\m knơ\ng brua\ djo\ tuôm mpra\p hra\ m’ar ba mdah ti anôk k[^n bi rơ\ng djo\ hnơ\ng, msir klei hra\ m’ar ba hriê êla nga\ hma\i djo\ kơ brua\ ksiêm mkla\, ksiêm mđing mơ\ng Hội đồng nhân dân. Du\m anôk brua\ mơ\ng Hội đồng nhan dân c\ar Dak Lak hluê ho\ng brua\ pô hluê nga\ brua\ duh dla\ng, ksiêm bi mkla\ du\m hra\ m’ar ba mdah ti anôk k[^n, đru kơ phung bi ala Hội đồng nhân dân mâo hdra\ êlan cia\ng bi trông leh ana\n bi mkla\ ti gưl k[^n.

 

- Hruê mbruê, Êpul brua\ hgu\m Hlăk ai  ]ar Gialai mko\ mjing klei bi k[^n pro\ng tal 6, wưng păn brua\ 2014 – 2019, lehana\n ksiêm w^t brua\ mtru\t mjhar “Kyua êa ks^, plao ks^ lăn ]ar pô”. Klei k[^n pro\ng anei mđing bi trông ]hai kơ hdră, brua\ nga\ mơ\ng êpul brua\ hgu\m Hlăk ai ]ar Gialai hlăm wưng kơ ana\p. Hlăm năn, mđing kơ brua\ mklin phung hla\k ai, hluê ngă du\m hdră brua\ đru phung hlăk ai kr^ng mnuih djuê [ia\, kr^ng dleh dlan mđ^ kyar klei hd^p mda.

 

- Mma\t mbruê, ti [uôn pro\ng Hồ CHí Minh mphu\n po\k Klei bi lông đo\k mmui` mnuih amâo ja\k asei mlei tal I  kr^ng wa\l kwar Dhu\ng. Klei bi lông mâo gia\m 200 c\ô nao bi lông mơ\ng 14 êpul  hriê bi lông. Gra\p êpul bi lông 5 mta ho\ng lu hdra\ mmui`, kdo\, iu\ pe\ tông djo\ guôp ho\ng gra\p êpul mnuih amâo ja\k asei mlei. Mơ\ng klei bi lông, Anôk mko\ mjing ruah ma\ 4 êpul c\ia\ng nao bi lông đo\k mmui` mnuih amâo ja\k asei mlei kluôm ala  tal I ti Hà Nội hla\m knhal jih thu\n 2014.

 

  Klei mrâo ala tac\ êngao:

 

- Mơ\ng hruê 22 truh kơ hruê 24/10, ti [uôn pro\ng phu\n Viên chăn ala ]ar Lào, mko\ mjing leh klei bi k[^n Knơ\ng bruă mguôp mb^t kơ klei mko\ mjing hluê ngă brua\ kuôl kă mnia mblei mnơ\ng dhơ\ng gưl tal 16 (CCA Meeting). Nao kơ anôk bi k[^n mâo du\m êpul bi ala mơ\ng 10 ala ]ar hgu\m hlăm ASEAN leh ana\n khua bi ala Êpul khua kia\ kriê ASEAN. Klei bi k[^n k`ăm lo\ dơ\ng bi trông ]hai kơ bruă mko\ mjing hluê ngă bruă ]ua\n mơ\ng du\m ala ]ar hgu\m ASEAN hluê si klei leh kuôl kă mnia mblei êngiê po\k ngă leh mơ\ng hlăk thu\n 2009 truh kơ ara\ anei. Ti anôk bi k[^n tal anei du\m ala ]ar hgu\m ASEAN bi trông ]hai leh ana\n mklă mklơ\ng du\m bruă yuôm bhăn mse\ si: ksiêm dlăng leh ana\n bi kla\ kơ Hdră k]ah lăm lui bruă r^ng jia plah wah du\m ala ]ar hgu\m ASEAN mphu\n k]ưm hluê ngă mơ\ng 2015 truh kơ thu\n 2018; bi trông ]hai kơ mta bhiăn amâo mâo r^ng jia, boh nik gơ\ bruă mko\ mjing Websise djo\ tuôm kơ du\m hdră k]ah mtru\n kơ bruă mnia mblei, k`ăm bi mko\ ho\ng Websise ASEAN.

 

- 21 ala ]ar châu Á hruê mbruê, sơ`ê hră bi hdơr ti Bắc Kinh ala ]ar Trung Quốc kơ bruă mtru\t mđ^ mko\ mjing Knơ\ng prăk Duh bi liê brua\ nah gu\ châu Á. Hluê ho\ng ana\n, ênoh prăk ngă hla\m hră mơar mko\ mjing Knơ\ng prăk mâo 100 êklai đolar Mi. Trung Quốc jing ala c\ar đru mguôp lu h^n. Hluê si t^ng Knơ\ng prăk amra ngă bruă hlăm knhal jih thu\n 2015. Lu ala ]ar châu Á ]ang hmang Knơ\ng prăk Duh bi liê brua\ nah gu\ châu Á amra mkăp prăk yua kơ du\m ala ]ar mđ^ kyar mta bruă nah gu\ hlăk êjai lu ala ]ar k[ah prăk yua kơ du\m hdră bruă nah gu\.

 

- Khua knu\k kna Anh David Cameron hruê mbruê brei thâo; Êpul hgu\m châu Âu tu\ ư leh mđ^ ênoh prăk đru răng mgang klei ruă Ebola truh 1 êklai ơrô. 28 ala ]ar hgu\m leh ana\n Knơ\ng bruă châu Âu mâo leh klei [ua\n rơ\ng bi liê giăm 600 êklăk ơrô tla prăk mlan kơ phung ngă bruă mdrao mgu\n leh ana\n bi liê kơ du\m adu\ bruă mkă dlăng, mdrao klei ruă ti 3 ala ]ar mâo klei hma^ djo\ kjham h^n mâo Liberia, Sierra Leone, Guinea. Ti anôk bi k[^n gưl dlông mơ\ng Êpul hgu\m châu Âu, Khua knu\k kna Đức Angela Merkel iêu mthưr Êpul hgu\m châu Âu pral mâo hdră mtru\n mtio\ nao du\m be\ phung ngă bruă mdrao mgu\n truh kơ Yu\ châu Phi hluê ngă bruă răng mgang klei ruă anei.

 

- Êpul bruă kriê mgang klei Êđăp ênang leh ana\n Bi hgu\m châu Âu (OSCE) hruê mbruê ba nao leh êdeh phiơr amâo mâo mnuih mgăt truh kơ Ucraina hlăk klei g^r ktưn mđ^ ktang bruă ktuê dlăng asa\p mtru\n mdei mnah phao ktuang ti kwar Ngo\ Ucraina. Du\m boh êdeh phiơr amâo mâo mnuih mgăt anei mơ\ng Áo mkra mjing, jing 1 kdrê] hlăm hdră k]ah po\k phai bruă ngă mơ\ng Êpul bruă kriê mgang klei Êđăp ênang leh ana\n Bi hgu\m châu Âu ti Ucraina. Hluê si ênoh mrô mrâo h^n êdi mơ\ng Liên hợp quốc, hluê si t^ng mâo êbeh 3.500 ]ô mnuih djiê hlăm klei bi mblah ngă ti Ucraina.

 

- L^ng k’han Prăng hruê mbruê brei thâo; du\m boh êdeh phiơr blah ngă mơ\ng ala ]ar anei mrâo ksu\ng ngă hlăm anôk êpul Knu\k kna Islam ]o\ng mdưm mă pô (IS) hria\m mjua\t ti [uôn pro\ng Kirkuk ala ]ar Iraq. Hluê si khua g^t gai l^ng k’han Prăng ti Iraq. Peter de Villiers, êdeh phiơr blah ngă mơ\ng Prăng mple\ 70 boh [om hlăm 12 anôk k`ăm ti kwar Dưr Iraq hlăm aguah ưm mbruê. Anei jing klei mple\ tal 7 mơ\ng Prăng ti Iraq yap mơ\ng hruê 19/9 mrâo êgao, leh ala ]ar anei hrăm mb^t ho\ng êpul hgu\m bi kdơ\ng ho\ng IS mâo Mi djă ako\ ti Iraq. Peter de Villers brei thâo; Prăng hlăk mko\ mjing du\m bruă yuôm bhăn ti Iraq, hluê ho\ng ana\n bi rai du\m boh sang mơ\ng IS ba yua ]ia\ng mkra mjing du\m mta boh [om leh ana\n phao ktuang w^t kdơ\ng ho\ng l^ng kahan Iraq. Khua g^t gai l^ng k’han Prăng m`ă klă; du\m boh êdeh phiơr blah ngă amra lo\ ba nao tơdah mâo klei ]ia\ng k`ăm ksưh kdu\n phung djă phao ktuang IS kbiă đue# mơ\ng Iraq.