Klei mrâo ala c\ar pô:

 

- Hruê anei, Quốc hội lo\ dơ\ng ma\ klei blu\ kơ du\m hdră bhiăn yuôm bhăn mse\ si hdră bhiăn klei kơ sang dôk lo\ mlih mrâo, hdră bhiăn duh mkra mnia mblei sang lăn lo\ mlih mrâo, lehana\n klei mlih mrâo thiăm mbo\ đa đa mta kơ hdră bhiăn mtô brua\. Hluê si hdră, aguah anei phung bi ala bi trông ]hai hlăm êpul kơ hdră bhiăn sang dôk lo\ mlih mrâo, lehana\n hdră bhiăn mnia mblei sang lăn lo\ mlih mrâo. Tui si t^ng, tlam Quốc hội bi trông ]hai hlăm sang bi k[^n, kơ hdră bhiăn bi dôk ung mo#, lehana\n klei hd^p hlăm găp djuê lo\ mlih mrâo, hmư\ hra\ lehana\n klei hâo mdah brua\ ksiêm dlăng klei ]ih mkra hdră bhiăn mlih mrâo thiăm mbo\, đa đa mta kơ hdră bhiăn mtô brua\. Êlâo ana\n, mbruê, Quốc hội ma\ leh klei blu\ kơ hdră bhiăn duh mkra mnia mblei lo\ mlih mrâo, lehana\n hdră mko\ mjing hdră bhiăn, klei bhiăn mtru\n thu\n 2015, bi mlih hdră mko\ mjing hdră bhiăn, klei bhiăn mtru\n gưl 13, lehana\n thu\n 2014 mơ\ng Quốc hội. Đru mguôp hlăm hdră mko\ mjing hdră bhiăn, phung bi ala bi tu\ ư ho\ng boh phu\n hdră Quốc hội dăp. {ia\dah, lu phung bi ala bi la], brua\ tal êlâo kơ du\m hdră bhiăn yuôm bhăn, mjê] djo\ tuôm ho\ng klei hd^p, boh nik du\m hdră bhiăn mâo klei bi mlih ]ia\ng bi djo\ ho\ng hdră bhiăn phu\n thu\n 2013.

 

- Tlam mbruê, đại tướng Phùng Quang Thanh, Khua hla\m phu\n brua\ kđi c\ar, Khua phu\n brua\ kriê mgang klei êđa\p ênang ala c\ar bi blu\ trông leh ho\ng aduôn Amêrah Haq, K’ia\ng khua dla\ng brua\ Liên hợp Quốc, Khua knơ\ng đru brua\ kriê mgang klei êđa\p ênang ti anôk hla\k mâo klei truh s^t hla\k mâo gưl hriê c\hưn leh ana\n nga\ brua\ ti Việt Nam. Khua Phu\n brua\ Phùng Quang Thanh c\ang hmang hla\m wưng kơ ana\p Liên hợp Quốc lo\ dơ\ng mđing dla\ng mjing klei ga\l c\ia\ng Việt Nam hluê nga\ du\m brua\ mdê mdê mse\ si: bi hria\m klei blu\ Anh, bi kah klei thâo kơ brua\ ra\ng kriê klei êđa\p ênang.

 

- Aguah mbruê, êpul ma\ brua\ mơ\ng phu\n brua\ sang hra\ mơar mâo k’ia\ng khua phu\n brua\ Bùi Văn Ga ngă khua êpul ma\ leh brua\ ho\ng ]ar Bình Định, lehana\n sang hra\ đại học Quy Nhơn ksiêm dlăng brua\ prăp êmiêt kơ klei bi lông mu\t đại học cao đẳng thu\n anei. Truh ti wưng anei, mâo êbeh 60 êbâo hra\ mơar ]ih ana\n nao bi lông ti sang hra\ đại học Quy Nhơn, hro\ hlăm brô 10 êbâo hra\ mơar mka\ ho\ng wưng anei thu\n dih. Sang hra\ Đại học Quy Nhơn hgu\m leh ho\ng knơ\ng brua\ sang hra\ mơar Quy Nhơn, wa\l krah An Nhơn lehana\n kdriêk Tuy Phước, tio\ nao 4 bâo gưl ]ô phung nai nao đru kia\ dlăng klei bi lông hlăm djăp anôk mko\ mjing klei bi lông, prăp êmiêt kơ anôk dôk, hua\ [ơ\ng, êdeh êdâo êrô êbat, rơ\ng kjăp kơ klei êđăp ênang êlan klông… Ti anôk ma\ brua\, k’ia\ng khua phu\n brua\ sang hra\ mơar Bùi Văn Ga mta\ kơ knơ\ng brua\ sang ]ư\ êa ]ar Bình Định g^t gai du\m knơ\ng dhar brua\ hla\m ]ar lo\ dơ\ng mjing djăp klei găl, đru kơ sang hra\ Đại học Quy Nhơn mko\ mjing jăk klei bi lông mu\t đại học, cao đẳng thu\n anei.

 

- Mrâo anei, Knơ\ng brua\ sang c\ư\ êa c\ar Dak Nông mâo leh hra\ ba hưn mdah leh ana\n hra\ m’ar khoa học kơ klei khan M’Nông m’^t ba kơ Phu\n brua\ dhar kreh, Mjua\t ktang asei mlei leh ana\n Hiu c\hưn dla\ng brei ba klei khan M’Nông hla\m ana\n Nga\n c\uê pioh ala c\ar. Brua\ nga\ anei jing c\ia\ng bi kla\ klei yuôm bha\n, ai hd^p mơ\ng klei khan M’Nông hla\m êpul êya [uôn sang pioh mâo hdra\ kriê pioh mđ^ lar. Hluê si khua dla\ng Knơ\ng brua\ Dhar kreh, Mjua\t ktang asei mlei leh ana\n Hiu c\hưn dla\ng c\ar Dak Nông sna\n s^t dưi ba hla\m ana\n Nga\n c\uê pioh ala c\ar, klei khan M’Nông sra\ng mâo klei mđing dla\ng h^n. Mơ\ng du\m hdra\ brua\  lo\ dơ\ng mâo pra\k duh bi liê hla\m brua\ hiu duah pioh, ra\ng kriê klei khan `u ja\k h^n.

 

- Knơ\ng brua\ sang ]ư\ êa ]ar Gialai mrâo tu\ ư kơ hdră êlan brei duh bi liê ru\ mdơ\ng sang mkra mjing êa ksâo hlăm ]ar. Sang mkra mjing anei srăng mdơ\ng hlăm alu\ wa\l duh mkra Trà Đa, [uôn pro\ng Pleiku, ho\ng hnơ\ng 500 êklăk lit/thu\n dôk hlăm hdră brua\ rông êmô ma\ kđeh lehana\n êa ksâo, mkra mjing êa ksâo, mkra mjing kđeh ]^m, mkra mjing mnơ\ng [ơ\ng mnơ\ng rông, mkra mjing hbâo pruê, lehana\n pla tiêu mơ\ng knơ\ng brua\ Hoàng Anh Gia Lai. T^ng, jih jang ênoh êmô ma\ kđeh lehana\n êmô ma\ êa ksâo jing 236 êbâo drei. Êngao ana\n, sang mkra mjing kđeh ]^m ăt srăng ru\ mdơ\ng ti alu\ wa\l duh mkra Trà Đa ho\ng hnơ\ng 78 êbâo tôn/thu\n.

                              

- Hluê si klei hưn mthâo pral mơ\ng Anôk brua\ lo\ hma kdriêk Dạ Huai, c\ar Lâm Đồng hla\m wưng gia\m anei, klei adru\n nga\ kơ du\m mta mnơ\ng pla mơ\ng kdriêk anei mse\ si: kbâo, tiêu, kakao, hbei tao, kphê, ma\ng cut, hbei [lang, ksu, boh mit( kneh)... anôk adru\n nga\ lu êdi jing 3 sa\: Da\ tôn, da\ p’lua, leh ana\n Da\ M’ri. Hla\m 3 mlan êgao, Anôk brua\ lo\ hma kdriêk Da\ Huai ktrâo lac\ leh kơ mnuih [uôn sang nga\ lo\ hma ti 3 sa\ mrao lac\ kơ dlông ba dưm pui c\ia\ng ma\ bi mdjiê adru\n leh ana\n mâo hrui ma\ leh 11.300 drei ksê leh jing. Mb^t ho\ng dưm pui, Knơ\ng brua\ djo\ tuôm c\ar Lâm Đồng leh ana\n kdriêk Da\ Huai lo\ dơ\ng mta\ kơ mnuih [uôn sang ra\ng ba yua hdra\ pla hbei tao c\ia\ng brei adru\n hriê mboh, leh kơ ana\n hluê nga\ klei duah hrui bi m[^n hbei c\ia\ng bi mdjiê adru\n. Mb^t ho\ng ana\n, mnuih [uôn sang nga\ lo\ hma a\t c\ia\ng ba yua hbâo bru\ c\ia\ng brei adru\n hriê [ơ\ng leh ana\n ma\ `u, amâo dah ba pla mnga dã quỳnh ju\m dar war c\ia\ng pruh mđue# `u. 

 

- Leh sa mlan mtru\t mjhar kyua keh “Klei khăp knông lăn plao ks^” ]ar Lạng Sơn kah leh klei đru kơ l^ng kahan lehana\n mnuih [uôn sang dôk hlăm Plao ks^ Trường Sa 1 êklai prăk. Sa ai ho\ng klei mtru\t mjhar, du\m knơ\ng, dhar brua\, djăp êpul êya, jih jang mnuih hlăm ]ar Lạng Sơn mâo hluê ngă leh du\m brua\ mse\ si: brua\ đoàn ]ar Lạng Sơn mko\ mjing klei mtru\t mjhar “Phung mda asei knông lăn kr^ng Lạng đru mguôp boh tâo ru\ mdơ\ng Trường Sa, mtru\t mjhar phung hlăk ai, hđeh êlăk mơ^t hra\, mđup mnơ\ng kơ kahan êa. Êpul hgu\m phung duh mkra Lạng Sơn mko\ mjing hdră đru mguôp sa ai “Kyua plao ks^ [uôn sang pô”… Brua\ Mặt trận djăp kdriêk, [uôn pro\ng ăt mtru\t mjhar jih jang phung knua\ druh, mnuih ma\ brua\ bi mguôp [ia\ êdi sa hruê prăk mlan, du\m go\ êsei, phung duh mkra, phung thâo bi đru bi mguôp tui si ai tiê klei khăp pô.

 

- Hla\k 4h tlam hruê 26/5, ho# mran trah wah ma\ akan Trung Quốc mrô 11209 tla\ dra\m nga\ kram knga\m sa boh ho# mran trah wah ma\ akan ĐNa mrô 90152 mơ\ng mnuih [uôn sang trah wah ma\ akan hdang Đà Nẵng ti Dhu\ng  Yu\ Dhu\ng pra ktir duah êa pui HD-981 leh ana\n kbưi ho\ng pra ktir duah êa pui anei hla\m brô 17 hải lý jing anôk wa\l trah wah ma\ akan hdang mơ\ng đưm leh, dôk hla\m kr^ng wa\l duh mkra leh ana\n gia\m hang ks^ Việt Nam. Jih 10 c\ô trah ma\ akan hdang hla\m ho# mran Đà Nẵng mâo du\m ho# mran trah wah ma\ akan hdang Việt Nam pô do\ng mtlaih brei êđa\p ênang. Ara\ anei adôk 40 boh ho# mran trah wah ma\ akan hdang Trung Quốc hla\k dôk kwang dar du\m ho# mran trah wah ma\ akan hdang drei ti wa\l anei.

 

Klei mrâo ala tac\ êngao:

 

- Hruê 25/5, êpul êya quốc tế lo\ dơ\ng [uah ăl kơ bruă Trung Quốc ba dưm pra ktir duah êa pui HD- 981 hlăm kr^ng duh mkra mơ\ng Việt Nam mb^t ana\n la] sơnei: Việt Nam c\ia\ng ba klei anei kơ sang phat  kđi quốc tế.

            Giáo sư Jonathan London, pô thơ\ng bruă kơ Việt Nam leh ana\n Ngo\ Dhu\ng châu Á ti sang hră Đại Học Hồng Kông ala ]ar Trung Quốc la] sơnei: hdră jăk h^n êdi mơ\ng Việt Nam dưi ba yua tơ la] kơ klei ru\ng răng ti êa ks^ Ngo\ jing lo\ dơ\ng mkăp du\m klei bi klă brei dlông ro\ng lăn [uh klă si be\ boh klei hlăk mâo ti êa ks^, ăt mse\ mơh brei dlông ro\ng lăn thâo bruă ngă soh mơ\ng Trung Quốc, boh nik gơ\ bruă ba nao ho# mran mblah ngă kơ kr^ng wa\l anei.

 

- Giáo sư Zachary Abuza, pô thơ\ng kơ bruă Kreh knhâo hlăm kđi ]ar leh ana\n brua\ ho\ng ta] êngao alu\ wa\l châu Á hlăm sang hră Đại học Simmons Mi la] sơnei; Trung Quốc amra lui] liê lu, tơdah ăt adôk hngah nanao ho\ng klei Philippin k]u\t,  brei dlông ro\ng lăn [uh di`u ]ia\ng msir mghaih klei bi kuan miă hluê hdră êđăp ênang leh ana\n hluê hdră bhiăn. Trung Quốc la] n’nao kơ klei anei, [ia\dah bruă di`u ngă le\ mklăk ho\ng klei anei. Tơdah Việt Nam tui tio\ klei k]u\t hưn djuê ana\n ho\ng hdră ]o\ng pô ngă klei k]u\t amâo dah mb^t ho\ng Philippin ngă klei k]u\t, leh ana\n tơdah Trung Quốc ăt lo\ dơ\ng hngah kơ klei k]u\t, di`u amra tu\ klei bi ktlah hlăm bruă quốc tế.

 

 

- Tiến sĩ Mark Valencia mơ\ng Mi la] sơnei: tơ Việt Nam ba k]u\t mb^t ho\ng Phlippin, mta klei tal êlâo ala ]ar anei amra mâo, ana\n jing klei đru hgu\m kơ ai tiê mơ\ng êpul êya quốc tế, “ leh ana\n klei anei amra mâo klei tu\ dưn kơ phung khua phat kđi phat mkra kđi klei anei, ]ia\ng digơ\ ba phat mklă knhal tui] mâo boh tu\ dưn kơ Việt Nam leh ana\n Philippin”.

 

- Khua knu\k kna Bỉ Êliô Đi Ruppô hruê mbruê ba hưn mdah hră akâo mdei bruă kluôm knu\k kna kơ mtao Philip. Knu\k kna Bỉ mdei bruă leh boh tu\ dưn klei ruah khua hruê 25/5 brei [uh đảng êpul hgu\m Phlemít mrâo (Flemsh, NVA) ba ako\ ho\ng 32% ênoh hră mple\, kdlưn h^n kơ đảng yang [uôn mơ\ng Đi Ruppô 2%. Klei hâo hưn mơ\ng sang mtao Bỉ brei thâo, mtao Philip tu\ ư leh hră akâo mdei bruă anei, [ia\dah akâo kơ knu\k kna mơ\ng Đi Ruppô lo\ dơ\ng ngă bruă hlo\ng truh mâo mko\ mjing knu\k kna mrâo. Mta Philip amra đru k]e\ ]ia\ng ruah pô krơ\ng kna mko\ mjing knu\k kna mrâo, năng ai amra mâo 1 êpul hgu\m păn bruă.

 

 

- Blu\ hrăm hlăm klei bi k[^n phung ]ih klei mrâo hruê mbruê, khua adu\ bruă knu\k kna Nhật Bản Yoshihide Suga lăm lui klei ]hal mơ\ng phu\n bruă kriê mgang ala c\ar Trung Quốc la] sơnei: êdeh phiêr mơ\ng khan ra\ng mgang Nhật Bản ksu\ng nao hlăm kr^ng kriê mgang wa\l adiê Trung Quốc ]ia\ng ksiêm dlăng leh ana\n ngă gun kpăk klei hriăm mblah ngă mb^t plah wah Trung Quốc leh ana\n Nga hlăm êa ks^ Ngo\. Ăt hlăm hruê mbruê, khua knu\k kna Nhật Bản Shinzô Abe mtru\n asa\p kơ phu\n bruă kriê mgang ala ]ar anei mklă mklơ\ng hluê ho\ng hdră êlan bi blu\ hrăm bi kdơ\ng êdi ho\ng klei êdeh phiêr mblah ngă Trung Quốc phiêr sia\ ho\ng êdeh phiêr khan ra\ng mgang Nhật Bản, mb^t ana\n mđ^ ktang h^n bruă ktuê dlăng leh ana\n hưn răng ho\ng Trung Quốc.