Klei mrâo ala c\ar pô:

 

- Tlam mbruê,Ti anôk bi k[^n brua\ k[^n ala Trung Quốc, Lê Hồng Anh, khua hlăm phu\n brua\ kđi ]ar, Khua bi ala kơ khua g^t gai Đảng Nguyễn Phú Trọng mâo leh klei bi tuôm ho\ng Khua g^t gai Đảng, Khua lăn ]ar Trung Quốc Tập Cận Bình. Ti anôk bi tuôm ana\n k`ăm kơ klei mje\ mgiăm hgu\m mb^t dua Đảng, dua ala ]ar Việt Nam – Trung Quốc. Dua nah bi tu\ ư krơ\ng lehana\n mđ^ kyar kla\ mnga] brua\ bi hơ^t kjăp hlăm djăp mta, djo\ ho\ng klei phung khua g^t gai dua ala ]ar bi tu\ ư, mghaih msir bi jih du\m klei amâo mâo thâo bi djo\ hlăm wa\l êa ks^ plah wah Việt Nam lehana\n Trung Quốc, mghaih msir klei amâo mâo thâo  bi djo\ ho\ng hdră êlan êđăp ênang, hơ^t kjăp ti êa ks^ Ngo\. Khua lăn ]ar Trung Quốc Tập Cận Bình bi kla\ Đảng, Knu\k kna lehana\n mnuih [uôn sang Trung Quốc jih ai tiê dlăng yuôm klei mđ^ kyar brua\ mje\ mgiăm hgu\m mb^t ho\ng Việt Nam, lehana\n bi tu\ ư kơ dua Đảng, dua Knu\k kna srăng mđ^ h^n g^t gai, krơ\ng klei bi mje\ êrô, mđ^ kyar ho\ng klei kpa\ ênuah, hơ^t kjăp, g^t gai hluê ngă jăk klei bi tu\ ư mb^t k`ăm lo\ kru\ w^t, lehana\n mđ^ kyar klei mje\ mgiăm dua Đảng, dua lăn ]ar, mâo Phung khua kia\ kriê dua ala ]ar bi tu\ ư hlăm gưl nao ]hưn tal anei.

 

- Tlam mbruê, Khua dla\ng brua\ đảng Nguyễn Phú Trọng nga\ leh brua\ ho\ng Anôk dla\ng brua\ đảng c\ar leh ana\n knua\ druh phu\n mơ\ng c\ar Hà Giang. Hluê nga\ Hdra\ mtru\n klei bi k[^n 11 mơ\ng đảng leh ana\n Hdra\ mtru\n Klei bi k[^n Đảng bộ c\ar tal 15, kha\ gơ\ adôk lu klei dleh dlan, [ia\ Hà Giang a\t dôk kriê hnơ\ng đ^ kyar GDP mơ\ng thu\n 2011 – 2013 t^ng mdu\m mâo êbeh 10%/thu\n. Pra\k ka\k mâo ba w^t t^ng mdu\m kơ sa c\ô mnuih thu\n 2013 mâo 14 êkla\k 600 êbâo pra\k/ 1 c\ô, đ^ êbeh 2 bliư\ mka\ ho\ng thu\n 2010. Ênoh go\ êsei [un adôk gia\m 27%. Brua\ mko\ kra Đảng mâo lu klei bi mlih đ^. C|ar a\t hla\k mpra\p ja\k klei bi k[^n đảng bộ du\m gưl. Blu\ hra\m klah c\u\n mmông nga\ brua\, khua dla\ng brua\ Đảng Nguyễn Phú Trọng bi mkla\: Hà Giang jing c\ar yuôm dleh phu\n hla\m brua\ kriê mgang klei êđa\p ênang ala c\ar. La\n ala êa juôr yan adiê amâo ga\l djo\ leh ana\n dleh dlan. Kha\ sna\n, hla\m du\m thu\n êgao đảng bộ, knu\k kna, l^ng khan leh ana\n mnuih [uôn sang du\m djuê ana ti Hà Giang mâo leh klei g^r hur har pro\ng, mtru\t mđ^ ai jih jang mnuih [uôn sang mâo klei tu\ na\ng m’ak hla\m lu mta brua\.

 

- {ri bi hdơr 69 thu\n hruê mko\ mjing lăn ]ar hruê 2/9, tlam mbruê, ti anôk brua\ khua lăn ]ar, Khua lăn ]ar Trương Tấn Sang bi tuôm leh ho\ng phung bi ala brua\ Đảng êpul hgu\m phung duh mkra Gưl dlông. Ti anôk bi tuôm ana\n, Phung khua kia\ kriê brua\ Đảng phung duh mkra brei thâo: Grăp thu\n Êpul hgu\m phung duh mkra Gưl dlông mâo mguôp giăm 40% hnơ\ng hrui w^t kơ knu\k kna, lehana\n êbeh 30% hnơ\ng đ^ kyar GDP kluôm ala. 5 thu\n êgao, brua\ Đảng êpul hgu\m phung duh mkra Gưl dlông đru leh kơ klei hd^p mda ala [uôn 10 êbâo 500 êklai prăk, rơ\ng mâo brua\ knua\ ma\ nanao kơ 1 êklăk 300 êbâo ]ô mnuih. Khua lăn ]ar mta\ kơ êpul hgu\m phung duh mkra knu\k kna pral bi t^ng mka\, mko\ w^t ngăn do\, lehana\n jih ai tiê tui duah anôk mnia mblei mrâo, mđ^ ai bi ktưn pro\ng ho\ng hdră ba yua klei kreh knhâo đ^ kyar ]ia\ng đru mđ^ hnơ\ng GDP mâo, ]ia\ng kơ kluôm brua\ duh mkra mâo knhuang đ^ kyar kjăp.

 

- “ Brua\ bi lông ktưn, pah mni c\ia\ng bi dla\ng mpu\ djo\ pô, w^t dla\ng bi mkla\ hra\ m’ar ho\ng klei mta\p mđơr, kla\ n^k lehana\n mâo klei bhia\n ktuê hluê dla\ng bi tliêr kja\p”. Ana\n jing klei g^t gai mơ\ng K’ia\ng khua la\n c\ar Nguyễn Thị Doan, K’ia\ng khua tal I Êpul hgu\m bi lông ktưn pah mni Trung ương ti anôk bi k[^n trông kơ du\m hdra\ msir mđ^ hnơ\ng nga\ brua\ mơ\ng Êpul bi lông ktưn du\m Phu\n dhar brua\, êpul êya brua\ Trung ương mko\ mjing hla\m aguah mbruê ti Hà Nội. Phung bi ala a\t k[^n trông leh ana\n akâo c\ia\ng du\m hdra\ msir mđ^ hnơ\ng nga\ brua\ mơ\ng du\m Êpul bi lông ktưn, c\ia\ng mđ^ brua\ ktuê ksiêm dla\ng mơ\ng Êpul hgu\m brua\ bi lông ktưn pah mni Trung ương ho\ng du\m brua\ mơ\ng êpul, bohnik brua\ bi mlih mrâo hdra\ nga\ brua\ bi djo\ guôp ho\ng knhuah mdê hja\n mơ\ng gra\p êpul bi lông ktưn, mđ^  hnơ\ng pah mni rơ\ng bi djo\, kla\ mngac\ êdi leh ana\n bi hmao.

 

- Hruê mbruê, Knơ\ng brua\ sang hra\ mơar ]ar Daklak mko\ mjing klei bi k[^n ksiêm w^t thu\n hriăm 2013 – 2014, lehana\n hluê ngă brua\ knua\ kơ thu\n hriăm 2014 – 2015. Tui si klei hâo mdah mơ\ng knơ\ng brua\ sang hra\ mơar ]ar Daklak, thu\n hriăm leh êgao mâo thiăm 25 boh sang hra\ djăp ênoh ]ua\n ala ]ar, mđ^ ênoh sang hra\ djăp ênoh ]ua\n ala ]ar truh 275 boh sang hra\. Kluôm ]ar mâo êbeh 30 ]ô hđeh jing hđeh hriăm hra\ thâo gưl ala ]ar, dôk tal 2 hlăm 10 boh ]ar kwar Krah – Lăn Dap Kngư. Ho\ng ênoh giăm 1 êbâo boh sang hra\ lehana\n êbeh 450 êbâo ]ô hđeh hriăm hra\ du\m gưl hlăm thu\n hriăm 2014 – 2015, dhar brua\ sang hra\ mơar Daklak prăp êmiêt leh djăp ênu\m mnơ\ng dhơ\ng, êpul phung nai mtô, k`ăm rơ\ng kơ brua\ mtô lehana\n hriăm jăk h^n. Hlăm năn mđing kơ brua\ mjua\t bi hriăm kluôm kơ djăp mta, mđ^ h^n lu brua\ êngao kơ mmông hlăm adu\ kơ phung hđeh hriăm hra\, lehana\n mâo du\m hdră kla\ mnga] pioh đru bi pral brua\ bi hriăm hlăm kr^ng dleh dlan.

 

- Hruê mbruê, Knơ\ng brua\ sang c\ư\ êa c\ar Dak Nông mko\ mjing klei k[^n w^t dla\ng 3 thu\n hluê nga\ hdra\ mtru\n hrui yua brua\ wa\l anôk dliê kmrơ\ng. Anei jing c\ar dôk tal 5 hla\m ênoh 33 c\ar hla\m kluôm ala mâo klei ga\l dưi hluê nga\ hdra\ mtru\n anei ho\ng pra\k hrui mâo t^ng mdu\m hla\m brô 50 êklai pra\k/1 thu\n. Leh 3 thu\n po\k nga\, Keh Ra\ng mgang leh ana\n Mđ^ kyar dliê c\ar Dak Nông hrui leh mâo êbeh 124 êklai pra\k mơ\ng brua\ ra\ng mgang dliê mơ\ng du\m anôk brua\ dưi [ơ\ng klei tu\ mơ\ng dliê. T^ng truh kơ ara\ anei, c\ar brei mbha leh  êbeh 95 êklai pra\k kơ du\m pô dliê jing du\m Êpul brua\ knu\k kna, Knơ\ng brua\ sang c\ư\ êa gưl sa\ leh ana\n êpul êya mnuih [uôn sang ti du\m alu\, [uôn dôk gia\m dliê. Hla\m ana\n, mâo êbeh 1050 go\ êsei tu\ ma\ klei pha\n jao ra\ng mgang dliê, gra\p thu\n tu\ ma\ mơ\ng 3 – 5 êkla\k pra\k/ 1 go\ sang c\ia\ng ra\ng mgang dliê djo\ pha\n jao kơ pô. Ênoh pra\k anei kha\ gơ\ amâo lu ôh [ia\ đru mguôp mđ^ pra\k ka\k mâo hrui w^t kơ mnuih [uôn sang, mđ^ klei đua klam ra\ng mgang wa\l anôk dliê êa. 

 

- }ar Quảng Ngãi hlăk ngă brua\ ksiêm dlăng klei êđăp ênang du\m phu\n pui knơ\ng kdơ\ng êa hlăm yăn hjan êa lip lê] thu\n anei. 5 knơ\ng êa phu\n pui Hà Nang, Cà Đú, Sông Riềng, Dak Dring, lehana\n du\m phu\n pui mguôp ho\ng knơ\ng êa ngă lo\ hma Nước Trong mâo ksiêm dlăng kơ klei êđăp ênang. Truh kơ ara\ anei, jih jang du\m dhar brua\ kia\ kriê knơ\ng kdơ\ng êa mâo hdră răng mgang, rang kơ klei êa lip lê] ang^n êbu\, po\k êa bi djo\ hdră rơ\ng kơ klei êđăp ênang hlăm yăn hjan êa lip lê]. Nguyễn Thanh Lạc, K’ia\ng khua dhar brua\ kia\ kriê guê gang êa, lehana\n răng mgang klei êa lip lê] ang^n êbu\ ]ar Quảng Ngãi brei thâo:“Êpul ksiêm dlăng brei lo\ t^ng mka\, mta\ mtăn phung khua kia\ kriê knơ\ng mbông êa, bi hgu\m kjăp h^n ho\ng djăp alu\ wa\l boh nik kr^ng nah tluôn, mđing kơ du\m brua\ kăp hưn, mta\ mtăn. Tơdah êjai mâo klei po\k êa snăn bi hưn êlâo kơ mnuih [uôn sang nah tluôm ]ia\ng mâo hdră răng, `e\ đue#, ]ia\ng tlaih mơ\ng klei amâo mâo jăk”.

 

- Hluê si ênoh mrô t^ng yap mơ\ng Knơ\ng dla\ng Knơ\ng brua\ Hải quan, hla\m 7 mlan thu\n 2014, Việt Nam ba c\h^ leh mnơ\ng kơ ala c\ar Nga mâo êbeh 960 êkla\k dolar My. Du\m mta mnơ\ng ba c\h^ lu êdi jing mnơ\ng ta\ kc\oh, ma\i mo\k, kdra\p mnơ\ng yua. Hla\m ênoh du\m mta mnơ\ng ba c\h^ kơ Nga hla\m 7 mlan thu\n 2014, mnơ\ng ta\ kc\o\h dôk mrô 2 kơ ênoh pra\k ka\k mâo ba w^t truh gia\m 90 êkla\k dolar My, đ^ êbeh 15% mko\ ho\ng gưl anei thu\n dih.

 

Kdrêc\ klei mrâo ala tac\ êngao:

 

- Bruă hâo hưn Mi mrâo brei thâo; knu\k kna ala ]ar anei hlăk iêu mthưr mko\ mjing 1 êpul hgu\m pro\ng pioh kơ bruă l^ng k’han k`ăm ksu\ng blah hlăm êpul êya Knu\k kna Islam ]o\ng bi ana\n ma\ ti Siri hlăm klei dôk bi trông ]hai po\k mlar du\m klei ksu\ng ngă ho\ng êdeh phiơr ti kwar Dưr Ira\c. Hluê si klei hâo hưn si ti dlông, Mi hlăk dăp ana\n êpul hgu\m leh ana\n du\m ala ]ar hlăm alu\ wa\l Trung Đông k`ăm ]ia\ng mâo klei sa ai ho\ng êpul nah dih hluê hdră êlan êđăp ênang ti Siri amâodah 1 hdră bruă l^ng k’han ana\p ba kơ ala ]ar anei. Du\m ala ]ar hlăm ana\n anei mâo: Austraylia, Anh, Gioocđani, Cata, Arập Xêut, Thổ Nhĩ Kỳ leh ana\n du\m ala ]ar Arập.

 

- Klei ruah khua mil ]hil mrâo ti Apganistan hlăk dôk ti ana\p hu\i kruh rai leh pô mgơ\ng asei Apdullah Abdullah hruê mbruê klă s^t la\m lui hdra\ lo\ w^t ksiêm yap hră mple\. Êlâo kơnăn, kyua mâo klei m]h^ la] ngă mdê] mdar, Apganistan bi mkla\ lo\ w^t ksiêm yap ênoh hra\ mple\ ruah khua mil ]hil ho\ng klei ktuê dlăng mơ\ng Liên hợp quốc k`ăm mjưh rue# klei bi tăng mgăl sui kơ hlei pô mâo klei tu\ dưi djo\ ho\ng hdră bhiăn. Bruă lo\ ksiêm yap mphu\n mdei mơ\ng aguah mbruê leh phung ngă bruă ktuê ksiêm dlăng mơ\ng Apdulah hưn mthâo amâo mâo hluê ngă ôh klei w^t ksiêm yap hra\ mple\.

 

- Bruă hâo hưn Malayzia hruê mbruê brei thâo; l^ng k’han Mi leh ana\n Malayzia gưl tal êlâo mko\ mjing leh klei hriăm blah ngă mb^t ti bang Sabah knông ho\ng êa ks^ Ngo\, k`ăm mđ^ h^n klei êđăp ênang ti alu\ wa\l anei. Ho\ng hang ks^ dlông, dleh dlan leh ana\n siă ho\ng alu\ wa\l amâo mâo hơ^t kwar Dhu\ng Philippin, Sabah jing anôk phung ngă măk [ai kreh đue# kdê ]ia\ng tle\ mă mnuih akâo prăk mtui. Hruê mlan giăm anei, Mi leh ana\n Malayzia mko\ mjing nanao đrông du\m klei hriăm blah ngă pro\ng, hlăm ana\n, Mi ba nao wa\t êdeh phiơr blah ngă ênuk mrâo mrang h^n ara\ anei mse\ si F-22 hriăm bi blah.

 

- Knăm m’ak Việt Nam thu\n 2014 sra\ng mko\ mjing hlăm 2 hruê, hruê 13leh ana\n 14/9 ana\p truh ti [uôn pro\ng phu\n Tokyo ala ]ar Nhật Bản. Anei jing thu\n tal 7 đrông knăm m’ak Việt Nam dưi mko\ mjing ti Nhật Bản leh ana\n jing thu\n tal êlâo knhuah kdo\ rối êa ba mdah dla\ng ti knăm m’ak anei. Mâo lu mnuih [uôn sang Nhật Bản leh ana\n mnuih Việt Nam dôk hd^p ti Nhật Nhật Bản grăp thu\n ]ang guôn knăm m’ak anei ]ia\ng bi mje\ mjuk bruă dhar kreh leh ana\n bi kah klei ai tiê klei m^n hdăng găp. Ênoh mrô 150 êbâo ]ô mnuih nao kơ knăm m’ak thu\n dih jing 1 klei bi êdah klă kơ klei tu\ jing mơ\ng knăm m’ak dhar kreh anei. Dhar bruă mko\ mjing ]ang hmang ăt sra\ng mâo [ia\ êdi 150 êbâo ]ô mnuih nao dla\ng  knăm m’ak thu\n anei.

 

- Grek hlăk tu\ mă klei đru mơ\ng Êpul hgu\m châu Âu ]ia\ng kdơ\ng gang ho\ng klei pui [ơ\ng dliê du\m alu\ wa\l kwar Krah ala ]ar anei. Mơ\ng lu hruê êgao, alu\ wa\l kwar Krah Grek [uh klă du\m pluh blư\ klei pui [ơ\ng dliê ktang. Hluê si klei hâo hưn mrâo anei, mâo [ia\ êdi 2 ]ô mnuih (1 ]ô mnuih truih mdjiê pui [ơ\ng, 1 ]ô mnuih [uôn sang) djiê leh kyua klei pui [ơ\ng dliê. Du\m êbâo ha rơ\k ktơ\k, mnơ\ng pla mjing pui [ơ\ng jih kno\ng hlăm 2 hruê. Knơ\ng bruă đăo knăl yan adiê ala ]ar Grek đăo knăl hlăm du\m hruê kơ ana\p, hnơ\ng adiê ti alu\ wa\l anei lo\ dơ\ng hriê ti hnơ\ng hlơr êbeh 43 độ C mb^t ana\n mâo wa\t klei thu krô.

 

- Knơ\ng bruă kriê mgang klei truh tơl yan adiê ngă Ấn Độ hruê mbruê hưn mthâo: 2 hruê êgao mâo [ia\ êdi 10 ]ô mnuih djiê leh ana\n êbeh 1 êklăk 200 êbâo ]ô mnuih ti alu\ wa\l kwar Ngo\ Dưr ala ]ar anei hlăk mâo klei hma^ djo\ kjham kyua êa lip lê]. Hlăm êbeh 10 hruê êgao, alu\ wa\l kwar Ngo\ Dưr ala ]ar anei [uh du\m gưl adiê hjan ktang, ngă lu hnoh krông êa đ^ dlai hang lip lêc\, klưh lăn hlăm lu anôk. Ara\ anei knu\k kna bang Bramaputra mko\ mjing leh êbeh 200 anôk mbe\ dôk, ngă anôk dôk êjai kơ êbeh 165 êbâo ]ô mnuih lui] pưk sang.