Klei mrâo ala ]ar pô:

 

- Hruê anei, Quốc hội lo\ dơ\ng hlăm klei bi k[^n tal 7, ho\ng lu mta brua\ yuôm bhăn. Hluê si hdră, aguah anei, Quốc hội hmư\ khua êpul ngă brua\ mơ\ng phung bi ala Quốc hội Nguyễn Thị Nương dlăng hra\ mdah mơ\ng hdră bhiăn mko\ mjing Quốc hội lo\ mlih mrâo. Khua kia\ kriê dhar brua\ hdră bhiăn hla\m Quốc hội  Phạm Trung Lý bi êdah klei hâo mdah brua\ ksiêm dlăng klei ]ih mkra hdră bhiăn mko\ mjing Quốc hội lo\ mlih mrâo, lehana\n hâo mdah hlak mblang, ma\ tu\ mlih mkra kơ hdră bhiăn hải quan lo\ mlih mrâo. Mmông adôk hlăm aguah, Quốc hội bi trông ]hai hla\m sang bi k[^n kơ du\m boh phu\n adôk mâo klei blu\ mdê mdê mơ\ng hdră bhiăn hải quan lo\ mlih mrâo. Tlam anei Quốc hội mkla\ mklơ\ng hdră mtru\n, kơ hdră mko\ mjing hdră bhiăn, klei bhiăn mtru\n 13 lehana\n thu\n 2014 mơ\ng Quốc hội.

 

- Hruê mbruê, Phu\n brua\ bi mje\ ho\ng ala tac\ êngaoViệt nam leh ana\n Phu\n brua\ bi mje\ ho\ng ala tac\ êngao Hàn Quốc hgu\m mb^t mko\ mjing klei bi k[^n phung duh mkra mnia blei Mê Kông - Hàn Quốc tal 2 ti Hà Nội. Ho\ng ana\n “mđ^ klei bi hgu\m du\m klei yuôm bha\n - mka\p kr^ng wa\l Mê Kông” , Klei bi k[^n phung duh mkra mnia blei Mê Kông- Hàn Quốc tal anei mâo lu klei mđing dla\ng mơ\ng lu phung duh mkra mnia blei Hà Quốc leh ana\n du\m ala c\ar kr^ng wa\l Mê Kông. Blu\ hra\m ti anôk bi k[^n, K’ia\ng khua Phu\n brua\ bi mje\ ho\ng ala tac\ êngao Bùi Thanh sơn m`a\ kla\: klei bi k[^n mko\ mjing hla\m wưng yuôm bha\n êdi. Thu\n 2014 jing thu\n klei bi mje\ Mê Kông – Hàn Quốc leh ana\n a\t jiung thu\n tal êlâo du\m ala c\ar Mê Kông leh ana\n Hàn Quốc mko\ mjing leh ana\n hluê nga\ hdra\ nga\ brua\ Mê Kông - Hàn Quốc, m^n t^ng dưi trông bi kla\ ti Anôk bi k[^n Khua phu\n brua\ Mê Kông – Hàn Quốc tal 4 hla\m mlan 7 ana\p anei ti Seoul. Brua\ mko\ mjing klei bi k[^n phung duh mkra mnia blei Mê Kông - Hàn Quốc tal 2 amâo djo\ kno\ng bi êdah kơ du\m klei [ua\n rơ\ng mơ\ng Việt Nam ho\ng klei hgu\m kr^ng wa\k Mê Kông - Hàn Quốc, [ia\ lo\ bi êdah klei [ua\n rơ\ng mơ\ng knu\k kna Việt nam mđ^ klei bi blu\ hra\m, mđ^ kyar klei bi mje\ hgu\m knu\k kna, êngao knu\k kna, mjing klei ga\l êlưih kơ du\m phung duh mkra mnia blei đru mguôp lu h^n hla\m mtru\t mđ^ klei tu\ klei bi mje\ anei.

 

- Aguah mbruê, ti [uôn pro\ng Plei Ku, ]ar Gialai, phu\n brua\ ]ua\l mka\ duh bi liê, knơ\ng brua\ sang ]ư\ êa ]ar Gialai, lehana\n knơ\ng prăk dlông ro\ng lăn WB mko\ mjing klei bi k[^n kơ hdră brua\ bi hro\ [un alu\ wa\l lăn dap kngư mâo 6 boh ]ar kr^ng hdră brua\ mâo Kon Tum, Gialai, Daklak, Dak Nông lehana\n dua ]ar ktuê hang ks^ kwar krah jing Quảng Nam, lehana\n Quảng Ngãi. Tui si klei ksiêm w^t mơ\ng pô bi ala kơ knơ\ng prăk dlông ro\ng lăn WB, hnơ\ng bi hro\ [un mơ\ng lu êpul phung djuê [ia\ hlăm kr^ng lăn dap kngư adôk [ia\, mka\ ho\ng hnơ\ng bi hro\ [un kluôm ala. Giăm 74% mnuih djuê [ia\ hlăm kr^ng mâo hnơ\ng hd^p giăm ênoh k]ah [un mơ\ng knu\k kna, hnơ\ng ênoh phung hđeh ktiêl, lehana\n dju djuăm hlăm kr^ng mâo ênoh pro\ng h^n hlăm kluôm ala, hnơ\ng ênoh mu\t hriăm gưl sa ăt ti hnơ\ng [ia\. Kyuana\n, hdră brua\ bi hro\ [un alu\ wa\l lăn dap kngư mâo knơ\ng prăk dlông rông lăn, jing pô đru 159 êklăk dolar hlăm ênoh jih jang 165 êklăk dolar mơ\ng hdră brua\, jing leh sa brua\ ngă bi hro\ [un mơ\ng knu\k kna Việt Nam, bi êdah jăk mta k`ăm mơ\ng du\m êpul brua\ hlăm knơ\ng prăk dlông ro\ng lăn. Hlăm năn, boh phu\n mơ\ng hdră brua\ jing bi hro\ [un kơ alu\ wa\l kr^ng [uôn sang, lehana\n du\m êpul djuê [ia\ hla\m kr^ng.

 

- Êpul nga\ brua\ mơ\ng Knơ\ng brua\ sang c\ư\ êa c\ar dak Lak kyua mơ\ng Khua dla\ng brua\ Hoàng Trung Hải nga\ khua êpul mrâo nao duah dla\ng du\m anôk hiu c\hưn dla\ng djo\ tuôm kơ brua\ c\ih mkra Hdra\ mđ^ kyar brua\ hiu c\hưn dla\ng kdriêk La\k. C\ia\ng mđ^ kyar brua\ hiu c\hưn dla\ng hluê hdra\ lar êngu\m, h’^t kja\p leh ana\n mđ^ kyar mâo klei tu\, mrâo êgao Khua dla\ng knơ\ng brua\ sang c\ư\ êa c\ar Dak Lak g^t gai kdriêk La\k dja\l c\ih mkra hdra\ mđ^ kyar hiu c\hưn dla\ng truh thu\n 2020, ta\ hdra\ truh kơ thu\n 2030. Ara\ anei, alu\ wa\l hla\k duah dla\ng boh klei hiu c\hưn dla\ng leh ana\n c\ih nga\ hdra\ ho\ng du\m mta klei si anei: lo\ dơ\ng duh bi liê c\ih mkra bi rue# leh brua\ nah gu\ hiu c\hưn dla\ng, mđ^ brua\ hluê nga\, hưn mdah brua\ hiu c\hưn dla\ng, bi lar êngu\m du\m brua\ hiu c\hưn dla\ng, mko\ mkra anôk, brua\ hiu c\hưn dla\ng mdê hja\n mơ\ng alu\ wa\l leh ana\n du\m hdra\ msir hluê nga\ klei c\ua\l mka\ c\ia\ng nao truh kơ thu\n 2030, kdriêk La\k jing sa hla\m du\m anôk hiu c\hưn dla\ng la\n ala êa juôr mdei êđa\p mơ\ng c\ar leh ana\n la\n c\ar.

 

- Mơ\ng thu\n 2007 truh kơ ara\ anei, ênha\ pla hbei [lang hlăm kluôm ]ar Kon Tum đ^ nanao, mơ\ng 35 êbâo ha, truh thu\n 2014 đ^ giăm 55 êbâo ha. }huang hlăm yăn hjan, ara\ anei mâo du\m kdriêk knông lăn mse\ si Đăk Glei, Sa Thầy, mnuih [uôn sang hlăk bi kai ksul anôk pla hbei [lang. Năng mđing h^n, hlăm kr^ng wa\l }ư\ Măng Mrai, ti kdriêk Sa Thầy, ]ar Kon Tum, ênha\ pla hbei [lang lo\ pro\k mlar h^n. Kno\ng t^ng ti Thôn Plei Bar Gok, sa\ Sa Sơn kdriêk Sa Thầy, hlăm 153 go\ êsei mnuih [uôn sang djuê [ia\ ti anei, păt dah grăp go\ êsei bi pla hbei 1ha kơ dlông sơăi. Kyua klei anei, mâo mjing leh sa klei kp^ pro\ng ho\ng brua\ kia\ kriê dliê ti đang war knu\k kna mkuôm }ư Măng Mrai.

 

- Ti [uôn pro\ng Nha Trang, c\ar Khánh Hòa, Phu\n brua\ mdrao mgu\n mrâo mko\ mjing klei bi k[^n gra\p thu\n tal 9 mơ\ng Hdra\ “ Mđing truh klei mjih tuc\ klei rua\ êngoh bi m[le\ êrah” ho\ng 50 c\ô knhâo knha\k hriê mơ\ng 9 ala c\ar hluê nga\ hdra\ brua\ anei. Blu\ hra\m ti anôk bi k[^n, K’ia\ng khua Phu\n brua\ mdrao mgu\n Nguyễn Thanh Long brei thâo: Ti Việt Nam, klei rua\ êngoh bi m[le\ êrah hla\k jing klei lông dla\ng pro\ng hơ\ng brua\ mdrao mgu\n êpul êya [uôn sang. Klei rua\ tưp anei kha\ng mâo rah rưng hla\m thu\n leh ana\n mâo lu êdi hla\m mlan 7-10, t^ng mdu\m gra\p thu\n mâo 100.000 c\ô mnuih djo\ mâo klei rua\, hla\m ana\n mâo hla\m brô 100 c\ô mnuih djiê. Kyua ana\n, Việt Nam mđing dla\ng êdi kơ hdra\ mgang kdơ\ng klei rua\ êngoh bi m[le\ êrah mâo klei tu\ c\ia\ng bi mhro\ ênoh mnuih djo\ mâo klei rua\ leh ana\n djiê mơ\ng klei rua\ anei.

 

- Brua\ hgu\m êa pui êwa ]uh Việt Nam – Nga Vietsopetro jing êpul êya mâo mnuih ma\ brua\ pro\ng h^n, ho\ng êbeh 8 êbâo 300 ]ô mnuih, hlăm năn mâo 80% hlăk dôk ma\ brua\ hlăm kdrăn krah êa ks^. Ti ana\p klei Trung Quốc ba pra ktir duah êa pui HD 981 soh ho\ng klei bhia\n hlăm wa\l êa ks^ Việt Nam, brua\ đảng êpul hgu\m Việt Nam – Nga Vietsopetro mâo leh klei hâo hưn kơ jih jang mnuih ma\ brua\, phung knua\ druh, đảng viên brei mâo klei đăo knang s^t kơ hdră êlan mghaih msir mơ\ng Đảng, Knu\k kna Việt Nam hlăm wưng ara\ anei. Mb^t ho\ng ana\n, sa ai ho\ng klei êpul gru\p êa pui êwa ]uh Việt Nam iêu mthưr, brua\ hgu\m Vietsopetro mâo leh klei đru mguôp mđup brei kơ êpul kahan ksiêm êa ks^ Việt Nam lehana\n êpul brua\ kia\ kriê phung trah ma\ kan Việt Nam ho\ng ênoh 2 êklai prăk.

 

- {ri ho\ng hruê bi hdơr 73 thu\n hruê mko\ mjing Đội thiếu niên Tiền phong Hồ Chí Minh, 60 thu\n hruê mko\ mjing hra\ klei mrâoThiếu niên Tiền phong, 57 thu\n hdra\ kdo\ mmui` Thiếu nhi Sang mđung asa\p blu\ Việt nam, Keh pra\k đru hria\h hra\ Vừ A Dính, Hra\ klei mrâo Thiếu niên Tiền Phong leh ana\n hdra\ mđung klei kưt mmui` - hâo hưn - Hla\p mbul (VOV3), Sang mđung asa\p blu\ Việt Nam bi hgu\m mko\ mjing klei bi lông” Thiếu nhi pe\ tông iu\ mmui` leh ana\n mmui` klei mmui` ênhiang djuê ana.” Thu\n 2014. Klei bi lông anei pioh kơ phung hđeh, hđeh hria\m hra\ mơ\ng 7-15 thu\n hla\k dôk bi k[^n ti du\m sang thiếu nhi alu\, kdriêk, c\ar, [uôn pro\ng, du\m dang mđung asa\p, mđung rup, du\m anôk brua\, knơ\ng brua\, sang hra\ hla\m kluôm ala. Nao bi lông, phung hđeh sra\ng mmui` du\m klei mmui` ênhiang djuê ana, du\m klei mmui` ja\ [a\l ênhiang mmui` [uôn sang ho\ng hdra\ mmui`: hja\n, mdua, êpul lu, pe\, tông iu\ hja\n, mguôp lu mnuih kdra\p pe\ tông iu\ djuê ana.    

Klei mrâo ala tac\ êngao:

 

- K’iăng khua g^t gai Liên hợp quốc dua klam kơ klei kriê dlăng du\m hdră bruă kđi ]ar Jeffrey Feltman brei thâo; klei blah nga\ ti kwar ngo\ Ucraina hlăk đ^ lar ngă êka, djiê kơ jih 2 nah. Klei hâo hưn ti ana\p êpul hgu\m kriê dlăng klei êđăp ênang hruê 28/5 hla\m klei bi k[^n tal êlâo mơ\ng knơ\ng bruă anei leh Ucraina mko\ mjing klei ruah khua mil ]hil, Pheoman iêu mthưr êpul êya dlông ro\ng lăn pai mă klei găl mơ\ng boh tu\ dưn klei ruah khua anei ]ia\ng hgu\m mguôp leh ana\n nao ai kơ klei hd^p mda êdei ana\p êđăp ênang, hơ^t kjăp, đ^ kyar leh ana\n hluh lir mơ\ng Ucraina. Jeffey Feltman m`ă w^t asa\p iêu mthưr mơ\ng khua g^t gai Ban Kim Mun ]ang hmang sơnei; khua mil ]hil mrâo djo\ ruah Ucraina Petro Poroshenko amra bi hơ^t kjăp boh klei ala ]ar.

 

- Libăng mrâo mtru\t mjhar êpul êya quốc tế brei knu\k kna Israel mdei klei ]huak soh hlăm ala ]ar Arabia anei. Asa\p iêo mthưr anei mâo khua phu\n bruă ho\ng ala ta] êngao Libăng Gebran Bassil hưn mdah hlăm klei blu\ hrăm ti anôk bi k[^n phung khua phu\n bruă ho\ng ala ta] êngao mơ\ng êpul không liên kết ( NAM) gưl tal 17 mko\ mjing ti [uôn pro\ng phu\n Algier ala ]ar Algeri hruê 28/5. Ti anôk bi k[^n phung khua phu\n bruă ho\ng ala ta] êngao mơ\ng êpul không liên kết gưl tal 17, khua phu\n bruă ho\ng ala ta] êngao Libăng mklă mklơ\ng sơnei; amra amâo mâo ôh klei êđăp ênang, tơ amâo mâo klei mtăp mđơr djo\ hdra\ bhia\n, leh ana\n amâo mâo ya klei mtăp mđơr ôh tơ dôk hlăm klei bi duêh leh ana\n plah mhiă.

 

- L^ng k’han Thái Lan hruê mbruê hưn mthâo; amra mâo du\m hdră ktang h^n ho\ng phung ngă lagreo leh l^ng k’han mko\ mjing klei mdlưh knu\k kna hlăm hruê kăm êgao. Blu\ hrăm ti anôk bi k[^n phung ]ih klei mrâo, k’iăng pô blu\ bi ala kơ l^ng k’han Thái Lan Winthai Suvaree brei thâo: “hmei amra mâo du\m hdră ngă djo\ guôp mơ\ng klei êdu ê-un truh kơ ktang h^n. Êngao kơnăn, hmei mphu\n k]ưm bi trông ]hai ho\ng phung ngă lagreo ]ia\ng duah klei thâo săng hdăng găp. Hmei ăt amra mkhư\ gang phung ngă lagreo bi klin, tơdah klei ana\n jing djo\, amra ba yua đ^ng pruih êa ]ia\ng bi kruh phung ngă lagreo.

 

- Klei ruah khua Nghị viện châu Âu ( EP) mrâo êgao lo\ w^t mklă mklơ\ng klei yuôm bhăn mơ\ng mnuih [uôn sang châu Âu. Klei hriăm kno\ng 1 ana\n mă mơ\ng klei ruah khua EP mrâo anei jing êlưih pưih: lo\ kru\ w^t ai đăo knang mơ\ng mnuih [uôn sang châu Âu hlăm du\m hdră bruă mơ\ng êpul hgu\m châu Âu ( EU). Mnuih châu Âu đăo knang sơnei: klei mlpe\ hră tal anei jing 1 klei hưn mthâo êlâo kơ du\m knơ\ng bruă knu\k kna EU. Anei năng ai `u jing klei ruah khua knhal tui] mơ\ng châu Âu tơ amâo mâo ôh klei bi mlih. EU c\ia\ng bi  pral thâo h^n hlăm hdră `u\ kma bruă duh mkra leh ana\n yang [uôn, boh nik gơ\ k[^n ai  hlăm bruă mâo ênoh yuôm êdi k`ăm hluê ngă mâo boh tu\ dưn du\m hdră bruă klă klơ\ng.

 

- Hruê mbruê, lu mnuih [uôn sang Êjip mko\ mjing klei hơ\k mơak kyua khua phu\n bruă kriê mgang ala ]ar hđăp Abdel Fattah el-Sisi mâo leh klei dưi hlăm klei ruah khua mil ]hil tal êlâo leh gưl bi mlih hlăk mlan 7 thu\n dih. Boh tu\ dưn klei ruah khua ti du\m alu\ wa\l Êjip hưn mthâo hlăm hruê anei, ho\ng êbeh 96% ênoh hră mple\ ruah kơ El Sisi. Leh hưn mthâo boh tu\ dưn, du\m phung nao ai ho\ng El Sisi ti [uôn pro\ng phu\n Cairô mnah phao briêng ngă klei hơ\k mơak. Digơ\ nao hlăm êlan klông djă hla ]hia\m gru, ktit wơu êdeh ôtô ]ia\ng hơê] hmưi kơ El Sisi mâo klei dưi leh ana\n ]ang hmang djăp mta jăk siam kơ ana\p.