Klei mrâo ala ]ar pô:

 

- Tlam mbruê, Quốc hội nga\ brua\ ti sang k[^n pro\ng bi kla\ hdra\ mtru\n kơ Hdra\ c\ih mkra hdra\ bhia\n, asa\p bhia\n mtru\n leh ana\n brei klei blu\ mguôp kơ klei c\ih mlih hdra\ bhia\n ra\ng mgang la\n êa wa\l hd^p mda. Quốc hội bi trông kơ klei c\ih mlih hdra\ bhia\n ra\ng mgang la\nêa wa\l hd^p mda. Anei jing klei c\ih mlih hdra\ bhia\n ba mdah leh kơ Quốc hội ti anôk bi k[^n tal 6 mrâo êgao. Mơ\ng klei bi trông, lu phung bi ala tu\ ư ho\ng klei da\p hdra\, kơ mta klei  mơ\ng klei c\ih mlih. Kha\ sna\n, mâo du\m mta klei adôk mâo klei m^n mdê mdê phung bi ala đru mguôp mse\ si: klei kơ c\ua\l mka\ la\n êa wa\l hd^p mda, brua\ blei ba mnơ\ng dja\h djâo, klei hluê nga\ mơ\ng êpul êya hla\m brua\ ra\ng mgang la\n êa wa\l hd^p mda. Klei tu\ đua klam mơ\ng du\m knơ\ng brua\ kriê dla\ng, ra\ng mgang la\n êa wa\l hd^p mda hla\m klei blei ba mơ\ng ala tac\ êngao leh ana\n klei nao ga\n hriê mnơ\ng dhơ\ng du\ mia\ng ba.

 

- Lo\ dơ\ng mko\ mjing gru rup Việt Nam êđăp ênang, je\ giăm, mâo hnơ\ng jăk”, ana\n jing klei blu\ hrăm g^t gai mơ\ng k’iăng khua knu\k kna Vũ Đức Đam ti anôk bi k[^n dhar bruă g^t gai knu\k kna kơ bruă hiu ]hưn dlăng ( klei bi k[^n tal 1 thu\n 2014) mko\ mjing tlam mbruê ti Hà Nội. Ti ana\p klei ru\ng răng ti êa ks^ ks^ ngo\, dhar bruă g^t gai knu\k kna kơ bruă hiu ]hưn dlăng g^t gai leh knơ\ng bruă hiu ]hưn dlăng mđ^ ktang bruă mtô mblang, pral kdal mko\ mjing hdră k]ah kriê dlăng klei truh tơl hlăm bruă hiu ]hưn dlăng, mb^t ana\n mko\ mjing hdră bruă po\k mlar bruă hiu ]hưn dlăng quốc tế; mđ^ ktang bruă mta bruă mtru\t mjhar bruă hiu ]hưn hlăm ala ]ar, mđ^ ktang bruă msỉr mghaih klei dleh dlan kơ êpul bruă mnia mblei hiu ]hưn dlăng; mđ^ ktang bruă rơ\ng kjăp boh tu\ dưn djo\ kpă, rơ\ng kjăp klei êđăp ênang kơ phung hiu ]hưn. Ti anôk bi k[^n, Nguyễn Hữu Thọ - khua g^t gai êpul hgu\m hiu ]hưn dlăng Việt Nam mâo klei blu\ hrăm: “1 nah ho\ng Trung Quốc, drei mjing klei găl mse\ si aguah tlam kơ bruă hiu ]hưn ênguê ho\ng di`u. Tal 2, [ri gưl anei, bi iêo mthưr ai tiê khăp ]ia\ng kơ ala ]ar ]ia\ng mnuih [uôn sang đru hgu\m mđ^ kyar bruă hiu ]hưn ho\ng hdră krơ\ng kjăp knhuah hd^p dhar kreh, êđăp ênang. Đađa sang ]ơ mnia, klei găl drei mâo lo\ dơ\ng mje\ mgiăm ]ia\ng mđ^ kyar h^n. Kdrê] drei pral kdal ăt jing bruă phu\n”.

            Blu\ hrăm g^t gai ti anôk bi k[^n, k’iăng khua knu\k kna Vũ Đức Đam m`ă klă: hlăm wưng dleh dlan kơ bruă duh mkra leh ana\n boh klei quốc tế ru\ng răng, knơ\ng bruă hiu ]hưn dlăng bi ktưn ai ]ia\ng ngă djăp ênu\m du\m hdră k]ah jao.

 

- Hruê mbruê, du\m boh ho# mran mơ\ng Brua\ ksiêm dla\ng wa\l trah ma\ akan hdang Việt Nam dưi nao truh leh gia\m ho\ng pra ktir duah êa pui HD-981 mơ\ng Trung Quốc hla\m brô 2,8 hải lý jing anôk gia\m h^n êdi mka\ ho\ng hruê 29/5 c\ia\ng hluê nga\ brua\ djo\ hdra\ bhia\n leh ana\n brei Trung Quốc ba kbia\ mđue# pra ktir duah êa pui leh ana\n du\m ho# mran mgrông mgang mơ\ng wa\l duh mkra leh ana\n wa\l êa ks^ Việt Nam. Hla\m klei hluê nga\ brua\ djo\ hdra\ bhia\n c\ia\ng ra\ng mgang klei dưi kriê dla\ng mơ\ng pô, êngao kơ klei rơ\ng êđa\p ênang kơ êpul ho# mran mnuih [uôn sang trah wah ma\ akan hdang Việt Nam hla\k trah wah ma\ ti wa\l anôk êa ks^ pô, êpul khan ksiêm brua\ trah wah ma\ akan hdang Việt Nam a\t bi mđ^ ai tiê ra\ng ho\ng klei ho# mran Trung Quốc mâo mnêc\ c\ia\ng mjing klei bi nga\ ho\ng ho# mran brua\ ksiêm dla\ng wa\l anôk trah wah ma\ akan hdang Việt Nam, c\ia\ng mâo knil duah mc\eh lac\ ho# mtan brua\ ksiêm dla\ng wa\l anôk trah wah ma\ akan hdang Việt Nam ksu\ng nga\ kơ ho# mran Trung Quốc.

 

- Bi kdơ\ng bruă Trung Quốc mtah mjuat ba dưm pra ktir duah êa pui HD 981 soh ho\ng hdră bhiăn hlăm kr^ng duh mkra leh ana\n giăm ho\ng lăn hang mơ\ng Việt Nam, phung hlăk ai ]ar Ninh Thuận hlăk mko\ mjing lu mta bruă ngă klă s^t, mâo klei tu\ dưn. Du\m hruê êgao, du\m klei bi k[^n mtô mblang, ksiêm dlăng kơ boh klei êa ks^ ngo\; mtru\t mjhar hdră bruă đru mguôp kyua keh prăk Trường Sa, Hoàng Sa khăp h’iêng; klei bi lông ]ih m]eh klei kưt mui` la] kơ êa ks^, plao ks^ ala ]ar Việt Nam… hrui m[^n du\m êbâo gưl phung đoàn viên, hlăk ai Ninh Thuận hluê ngă. Boh nik gơ\, hdră bruă nao ai ho\ng k’han ksiêm êa ks^, phung knuă druh ksiêm dlăng bruă trah mă kan hdang hlăk dôk ngă bruă hlăm êa ks^, plao ks^ ho\ng du\m mta bruă mdê mdê. Knơ\ng bruă đoàn ]ar mtru\t mjhar leh ana\n pral mjing klei lar bra ktang kjăp. Ti du\m anôk bi k[^n chi đoàn, mb^t ho\ng bruă hriăm êmuh bruă ngă, phung hlăk ai lo\ hrăm mb^t mui` klei mui` “ Tổ quốc gọi tên mình” mse\ si mtă mtăn, mtru\t mjhar kboh Việt Nam prăp êmiêt kyua ala ]ar.

 

- Tlam mbruê, ti Hà Nội , Phu\n dla\ng brua\ mnuih nga\ brua\, khan êka êkeh leh ana\n yang [uôn mko\ mjing klei bi tuôm [o# 55 c\ô hđeh dleh knap kluôm ala tal 7. Blu\ hra\m ti anôk bi mtuôm, Khua phu\n brua\ mnuih nga\ brua\, khan êka êkeh leh ana\n yang [uôn Phạm Thị Hải Chuyền brei thâo: Anei jing sa hla\m du\m brua\ dưi bi mko\ mjing [ri ho\ng Mlan nga\ brua\ kyua phung hđeh thu\n 2014, ho\ng klei c\ang hmang du\m gưl, du\m dhar brua\, go\ sang leh ana\n kluôm yang [uôn brei kơ hđeh klei mđing dla\ng ja\k êdi, boh nik ho\ng phung hđeh dleh knap.

 

- Kriê dlăng, răng mgang leh ana\n mtô mjuăt phung hđeh êlăk jing 1 hlăm du\m bruă ngă mâo djăp gưl knơ\ng bruă, êpul êya hlăm ]ar Dak Nông mđing dlăng hluê ngă, k`ăm mjing alu\ wa\l găl êlưih ]ia\ng phung hđeh dưi hriăm hră, hlăp ]hưn mơak leh ana\n đ^ kyar kluôm ênu\m. Si la] he\, grăp gưl, knơ\ng bruă, êpul êya mâo sơa^ du\m bruă ngă, hdră ngă mdê mdê hlăm klei kriê dlăng, răng mgang leh ana\n mtô mjuăt phung hđeh êlăk. {ia\dah jih jang k`ăm đru phung hđeh đ^ kyar kluôm ênu\m, jing phung anak aneh thâo đup gưt, hđeh hriăm hră thâo, boh nik gơ\ phung hđeh dleh dlan h^n, êlưih kpe\ êka.

 

- Hruê mbruê, ti sang hra\ gưl I Nguyễn Bỉnh Khiêm, [uôn pro\ng PleiKu, c\ar Gia Lai, Anôk g^t gai brua\ yan mdei pro\ng [uôn pro\ng PleiKu mko\ mjing klei mphu\n po\k brua\ yan mdei pro\ng thu\n 2014 kơ phung hđeh êla\k êdam êra, hđeh hria\m hra\ mơ\ng 23 sa\, phường hla\m alu\ wa\l, mko\ mjing klei jao brei pra\k dru hria\m hra\ kơ hđeh hria\m [un, ga\n hgao klei dleh dlan. Ho\ng lu mta klei nga\ drông leh ana\n bi mguôp lu brua\ ti êpul êya mse\ si: mko\ mjing klei bi lông c\ưng boh êdam êra hđeh êla\k, brua\ hruê ka\m mtah mda, mko\ mjing hdra\ êdam êra ba ana\p, klei bi lông kdo\ mmui` djuê ana, c\uh pui dian bi hdơr kơ phung jho\ng ktang djiê êngia\, brua\ lo\ dơ\ng mđ^ ai yan nao sang hra\ thu\n êdei…. Brua\ yan mdei pro\ng [uôn pro\ng PleiKu thu\n 2014 [ua\n rơ\ng sra\ng mjing sa anôk hla\m c\hưn ja\k m’ak doh mngac\, tac\ hla\p tu\ dưn c\ia\ng mđ^ klei thâo sa\ng kơ yang [uôn, bi hria\m mjua\t klei thâo hd^p kơ êdam êra hđeh êla\k, hđeh hria\m hra\ mb^t ana\n bi mkhư\ du\m klei nga\ soh hu\i mâo hla\m yan mdei pro\ng.

 

- Mrâo anei, adu\ bruă bi ala Embden, Drishau leh ana\n Epping Consulting GmbH châu Á Thái Bình Dương ( EDE Consulting) ti Dak Lak mko\ mjing klei bi trông ]hai kdơ\ng mgang ho\ng klei yan adiê bi mlih hlăm bruă pla mjing kphê hơ^t kjăp. Hluê si thâo, klei bi trông ]hai anei dôk hlăm hlăm hdră bruă “ Pla mjing kphê hơ^t kjăp ]ia\ng kdơ\ng mgang ho\ng klei yan adiê bi mlih” mơ\ng EDE Consulting) ti Dak Lak. Hdră bruă hluê ngă mơ\ng mlan 8/2012 ti să Quảng Tiến, kdriêk }ư\ Mgar, k`ăm đru mnuih [uôn sang ngă lo\ hma hdră pla kphê bi kdơ\ng ho\ng klei yan adiê bi mlih, đru hgu\m mđ^ ktang klei kru\ w^t, djo\ guôp leh ana\n kriê dlăng klei truh tơl hlăm bruă pla mjing kphê, ana\p truh pla mjing kphê hơ^t kjăp hlăm alu\ wa\l.

 

Klei mrâo ala tac\ êngao:

 

- Hlăm klei blu\ hrăm m’măt mbruê ti anôk bi k[^n kriê dla\ng klei êđăp ênang châu Á hlăk mko\ mjing ti Singgapor, khua knu\k kna Nhật Bản Shinzô Abe [uah ăl kơ bruă ngă hjăn păn ba klei ru\ng răng mơ\ng Trung Quốc, mb^t ana\n bi êdah klei nao ai ho\ng hdră ngă bruă mơ\ng Việt Nam leh ana\n Philippin. Ti ana\p du\m bruă ngă bi duêh đrông mơ\ng Trung Quốc ti êa ks^ ngo\ lehana\n êa ks^ Hoa Đông, khua knu\k kna Shinzô Abe m`ă klă klei yuôm bhăn mơ\ng bruă hluê ngă hdră bhiăn quốc tế leh ana\n ba hưn mdah 3 mta bhiăn msir mghaih klei ru\ng răng. Khua knu\k kna Shinzô Abe brei Trung Quốc ư\ ăn leh `u la] sơnei: ara\ anei m’mông du\m ala ]ar djo\ tuôm bi hrăm mb^t [ua\n rơ\ng ktang kjăp amâo mâo hluê ngă du\m mta bruă hjăn păn k`ăm bi mlih boh klei mâo. Khua knu\k kna Shinzô Abe ăt [ua\n rơ\ng đru du\m ala ]ar ASEAN hlăm klei ktưn ai rơ\ng kjăp klei êđăp ênang hlăm êa ks^, hlăm dlông adiê, ăt mse\ mơh kriê kjăp klei êđăp ênang găn êrô êlan êa leh ana\n êlan adiê hlăm êa ks^ ngo\, mb^t ana\n bi êdah klei ]ang hmang mta bhiăn blu\ tlao nao hriê ba yua klă s^t hlăm êa ks^ ngo\ amra hnưm mâo ASEAN leh ana\n Trung Quốc mko\ mjing.

 

- Tlam hruê 29/5, Klei bi k[^n khua phu\n brua\ tal 17 êpul không liên kết mjưh rue# leh ti [uôn pro\ng phu\n Algiers, ala c\ar Algieria ho\ng brua\ trông bi kla\ hra\ m’ar knhal tuc\. Mb^t na\n klei bi k[^n a\t trông bi mkla\ mơh klei hưn mtru\n Algiers kơ “Mđ^ klei bi hgu\m kyua kơ klei êđa\p ênang leh ana\n đ^ kyar mdro\ng sah.”, klei hưn mtru\n la\m lui hạt nhân, klei hưn mtru\n kơ hdra\ kdra\p hâo hưn leh ana\n mtô mblang, klei hưn mtru\n kơ boh klei Palestin. Ho\ng du\m klei lông dla\ng brua\ kđi c\ar, yang [uôn, duh mkra, pra\k nga\n, la\n êa wa\l hd^p mda hla\k hma\i djo\ truh kơ du\m ala c\ar hla\m êpul. Klei bi k[^n bi mkla\: lo\ dơ\ng kja\p klei m^n du\m klei bhia\n phu\n mơ\ng êpul leh ana\n hdra\ bhia\n quốc tế, hla\m ana\n bi mpu\ kơ klei hnuk êngiê, kriê dla\ng mơ\ng pô, kluôm ênu\m la\n ala êa juổ, amâo duah c\hu\ lua\ hla\m brua\ pô dê mơ\ng du\m ala c\ar, amâo ba yua amâo dah arưp ba yua ai ktang msir klei bi mmia\ ho\ng du\m mhdra\ kla\ klơ\ng hla\m lu brua\ mơ\ng klei hd^p quốc tế c\ia\ng bi hgu\m nga\ brua\ plah wah du\m ala c\ar hla\m êpul.

 

- Khua phu\n brua\ ho\ng ala ta] êngao Nga Sergei Lavrốp hruê mbruê bi mkă klei ru\ng răng Ucraina ho\ng klei amâo mâo êđăp ênang ti alu\ wa\l Trung Đồng leh ana\n châu Phi. Sergei Lavrốp ăt iêo mthưr du\m t^ng ti Ucraina bi blu\ hrăm [ia\dah amâo guôn mâo ya mta ]ua\n ôh: “ Ara\ anei, klei ru\ng răng ti Ucraina ]ia\ng mse\ ho\ng klei amâo mâo êđăp ênang ti alu\ wa\l Bắc Phi, Trung Đông, Ira\c leh ana\n Libi, mphu\n mâo mơ\ng leh klei bi mlih mta bhiăn ti du\m alu\ wa\l anei. Klei yuôm bhăn ara\ anei, ana\n jing drei bi duah hdra mkhư\ gang klei ngă ru\ng răng ti Ucraina leh ana\n ]ia\ng dưi ngă bruă ana\n, du\m t^ng ti Ucraina dê] đue# kbưi kơ klei mblah ngă leh ana\n mko\ mjing klei bi blu\ hrăm, [ia\dah amâo mâo ba hưn mdah ya mta ]ua\n ôh”.

 

            - Hruê mbruê, knu\k kna Philippin hưn mthâo asa\p mtru\n ka\m ba mnuih nga\ brua\ mơ\ng ala c\ar anei nao nga\ brua\ kơ LiBi. Hluê si klei hâo hưn mơ\ng Khua phu\n brua\ mnuih nga\ brua\ Philippines, Rosalinda Baldoz: knu\k kna Philippin bi kla\ hluê nga\ asa\p mtru\n anei leh LiBi hưn mthâo klei hưn ra\ng ru\ng ra\ng gưl 3 sa hruê êlâo kơ ana\n. Kyua ana\n, knu\k kna Philppines iêo mthưr mnuih [uôn sang c\o\ng kbia\ đue# mơ\ng ala c\ar LiBi. Tơ c\ia\ng êdi, knu\k kna Philippines sra\ng hluê nga\ klei drông ba w^t mnuih nga\ brua\ Philippines ti LiBi kơ ala c\ar pô. Hluê si klei t^ng yap mơ\ng knu\k kna Philippines, ênoh mnuih Philippines hla\k dôk nga\ brua\ ti LiBi đ^ truh êbeh 400 êbâo c\ô mnuih mơ\ng thu\n 2013 mko\ ho\ng êbeh 280 êbâo c\ô mnuih hla\k thu\n 2012.