Klei mrâo hla\m ala c\ar pô:

 

      Nga\ klei bi tuôm ho\ng mnuih [uôn sang leh klei bi k[^n tal 8, Quốc hội 13, tlam mbruê, Khua lăn ]ar Trương Tấn Sang mb^t ho\ng phung bi ala Quốc hội êpul ruah khua mrô 1, Êpul bi ala Quốc hội [uôn pro\ng Hồ Chí Minh bi tuôm leh ho\ng phung bi ala kơ mnuih [uôn sang quận 4, k`ăm hâo mdah boh tu\ dưn klei bi k[^n, lehana\n ]ih pioh du\m klei blu\ mơ\ng mnuih [uôn sang. Blu\ hrăm ti anôk bi tuôm, phung bi ala kơ mnuih [uôn sang bi myuôm, klei bi k[^n tal 8 mâo bi leh sa ênoh pro\ng brua\ knua\ ho\ng klei đua klam ngă brua\ s^t êm^t. {ia\dah ăt mâo mơh klei mnuih [uôn sang bi êdah lu brua\ adôk ka djo\, boh nik hlăm brua\ mdrao mgu\n, lehana\n brua\ sang hra\ mơar. Nguyễn Thị Ái Lan la]: “ Hdră mkra hdruôm hra\ hriăm ara\ anei jing ktro\ đei ho\ng phung hđeh hriăm hra\ gưl sa. Phung nai mtô nanao hluê ho\ng hdră, [ia\dah phung hđeh ho\ng boh ko\ adôk mda amâo mâo dưi thâo săng ôh. Am^ ama phung hđeh dôk hn^ng kơ phung anak aneh pô lo\ dơ\ng bi nao hriăm thiăm. Phung hđeh hriăm leh mơ\ng aguah hlo\ng truh kơ 10h mlam kơh mâo nao p^t. Snăn amâo lo\ mâo mmông prăp êmiêt kơ klei hriăm hruê êdei ôh. Klei hriăm hra\ mơar anei jing êgao hnơ\ng đei ho\ng phung hđeh, ngă kơ phung hđeh hu^ kơ klei nao sang hra\. Anei jing klei bi knăl brei [uh klei mtô bi hriăm k[ah klei kla\ mnga]. Anei jing klei awa\t pro\ng mơ\ng dhar brua\ sang hra\ mơar. Tơdah amâo mâo ôh klei bi mlih hdră mtô bi hriăm, snăn hdruôm hra\ mtô bi hriăm kha\dah bi mlih he\ snăk sơưn dưn ăt kăn mâo klei tu\ dưn lei”.

 

       Tlam mbruê, Khua dla\ng brua\ Quốc hội Nguyễn Sinh Hùng drông c\hưn leh Êpul bi ala gưl dlông Duma ala c\ar, Quốc hội liên bang Nga kyua mơ\ng Sergry Yevgenyevich Naryshkin Khua dla\ng brua\ Đuma ala c\ar Nga dja\ ako\ hriê c\hưn kơ Việt Nam. Leh klei drông 2 nah hluê nga\ klei bi trông, Khua dla\ng brua\ Quốc hội Nguyễn Sinh Hùng bi êdah klei m’ak mâo lo\ bi mtuôm ho\ng Naryshkin leh ana\n Êpul bi ala gưl dlông Đuma ala c\ar Nga hriê c\hưn kơ Việt Nam. Gưl hriê c\hưn jing gru krua\k kna\l yuôm bha\n hla\m klei bi mje\ hgu\m plah wah Quốc hội 2 ala c\ar lac\ hja\n leh ana\n klei bi mje\ hgu\m pro\ng kluôm Nga _ Việt Nam lac\ mb^t. Khua dla\ng brua\ Quốc hội dla\ng myuôm kơ klei 2 nah hla\k po\k nga\ s^t êm^t du\m hdra\ brua\ bi hgu\m mse\ si: hdra\ brua\ Sang ma\i pui kmla\ hạt nhân Ninh Thuận 1 leh ana\n klei bi hgu\m brua\ kriê mgang klei êđa\p ênang ala c\ar leh ana\n hdra\ kdra\p yua kơ brua\ l^ng khan – brua\ l^ng khan. Khua dla\ng brua\ Quốc hội Nguyễn Sinh Hùng bi mkla\: Nga jing [^ng hgu\m yuôm bha\n êdi leh ana\n jing pô ba c\h^ phao ktuang  pro\ng kơ Việt Nam. Việt Nam c\ang hmang mb^t ho\ng Liên bang Nga ba klei bi mje\ đ^ ti hnơ\ng mrâo.

 

 

       Aguah mbruê, ti Hà Nội, mko\ mjing leh klei bi k[^n grăp thu\n kơ Phung duh mkra Việt Nam pia klah ]u\n (VBF) 2014 knhal tu] ho\ng ana\n: “Phung duh mkra ana\p truh kơ klei kuôl ka\ mnia mblei mrâo”. Anei jing anôk bi trông ]hai kla\ klơ\ng plah wah Knu\k kna lehana\n ho\ng phung duh mkra ti Việt Nam, k`ăm mko\ mjing alu\ wa\l duh mkra mnia mblei găl ênưih, mâo klei duh bi liê lehana\n mtru\t mđ^ brua\ duh mkra. Khua knu\k kna Nguyễn Tấn Dũng nao lehana\n mđing hmư\, blu\ hrăm ho\ng phung duh mkra ti anôk bi trông ]hai. }ih pioh du\m klei đru mguôp kla\ mnga], bi ru\ mdơ\ng s^t êm^t mơ\ng phung duh mkra hlăm anôk bi trông ]hai, Khua knu\k kna Nguyễn Tấn Dũng la] anei jing mmông găl ]ia\ng kơ Knu\k kna tu\ ma\, mlih mkra, thiăm mbo\, bi leh klei bhiăn, hdră êlan djo\ ho\ng klei jing s^t, ho\ng ai tiê ba klei tu\ dưn kơ phung duh mkra mnia mblei mđ^ kyar. Khua knu\k kna ]ang hmăng mâo nanao klei đru mguôp mơ\ng du\m êpul gru\p, phung duh mkra, du\m êpul brua\ mơ\ng ta] êngao kơ brua\ Việt Nam mđ^ mlih, k`ăm mjing klei găl kơ phung duh mkra ma\ brua\ jăk h^n, lehana\n đru mguôp hlăm klei mđ^ kyar tu\ dưn h^n, ho\ng klei kjăp mơ\ng brua\ duh mkra Việt Nam.

 

 

       Hruê mbruê, Êpul bi ala Quốc hội c\ar Dak Nông mâo leh mmông bi mtuôm ho\ng phung bi ala kơ mnuih [uôn sang sa\ Tâm Thắng, kdriêk C|ư\ Jut leh ana\n sa\ Dak Ga\n, kdriêk Dak Mil. Ti mmông bi mtuôm, phung bi ala Quốc hội c\ar Dak Nông hưn mthâo leh kơ klei tu\ mơ\ng klei bi k[^n tal 8, Quốc hội gưl 13. Leh hmư\ klei hưn mthâo, lu phung bi ala kơ mnuih [uôn sang m’ak ho\ng klei tu\  mơ\ng klei bi k[^n mâo ba w^t. Lu phung bi ala kơ mnuih [uôn sang ư ai, dla\ng myuôm brua\ Quốc hội mtru\n leh du\m hnơ\ng c\ua\n kla\ klơ\ng kơ klei mđ^ kyar brua\ duh mkra yang [uôn thu\n 2015 a\t mse\ mơh lui lu mmông pioh êmuh phung khua Phu\n brua\ kơ du\m klei hlơr mmơr mâo lu mnuih [uôn sang kluôm ala bi mđing. Ti sa\ Dak Găn, lu klei blu\ mguôp mơ\ng phung bi ala kơ mnuih [uôn sang lac\ kơ klei nga\ mkra êlan klông kr^ng [uôn sang adôk êmưt; klei k[a\h anôk anơ\ng adu\ hria\m hra\ nga\ hma\i djo\ kơ klei hria\m hra\ m’ar mơ\ng anak aneh hla\m alu\ wa\l. Êngao kơ ana\n, brua\ c\ua\l mka\, tla hnô leh ana\n ruh mghaih anôk ala adôk lu klei ka djo\, msir mkra ka năng djo\ leh ana\n ka rue# leh, nga\ dleh dlan kơ mnuih [uôn sang.

 

 

       Hruê mbruê, ti [uôn pro\ng {uôn Ama Thuôt, ]ar Daklak, phu\n brua\ ru\ mdơ\ng mko\ mjing leh klei bi k[^n “Bi êdah klei ]ua\l mka\ ru\ mdơ\ng kr^ng Lăn Dap Kngư truh kơ thu\n 2030, lehana\n jao hra\ mơar kơ du\m alu\ wa\l”. Mta k`ăm mơ\ng klei ]ua\l mka\ anei jing lo\ thiăm 30 boh [uôn pro\ng, du\m pluh boh sang mnia ktuê knông lăn, du\m boh sang êa drao kr^ng, anôk brua\ dhar kreh mjua\t ktang asei mlei, sang hra\ đại học srăng dưi ru\ mdơ\ng ti Lăn Dap Kngư ]ia\ng bi năng ho\ng klei mđ^ kyar. Du\m đang dliê knu\k kna mkuôm, war răng mgang dliê hrông, lehana\n du\m kmrơ\ng ako\ êa năng kơ brua\ răng mgang, mđ^ kyar brua\ hiu ]hưn ênguê lăn mnga êa siam, dhar kreh, lehana\n mđ^ mlih wa\l hd^p mda.

 

        Hluê si klei t^ng yap mơ\ng Knơ\ng dla\ng brua\ Răng mgang mnơ\ng pla mjing c\ar Gia Lai, t^ng truh kơ ara\ anei, hla\m alu\ wa\l c\ar Gia Lai mâo leh êbeh 227ha tiêu djo\ mnơ\ng nga\ dliu djiê pral sna\k. Mta phu\n jing kyua ana tiêu ba pla ti du\m anôk la\n tlung kơ gu\, dleh dưi mđoh mđue# êa. Êngao kơ ana\n jing kyua hdra\ mnêc\ pla leh ana\n kriê dla\ng amâo mâo djo\ leh ana\n ba yua lu đei hbâo vô cơ, hbâo lu mta….. Du\m alu\ wa\l mâo đang tiêu djiê lu mse\ si: C|ư\ Prông mâo 78ha, Êa Grai 30ha, Đức Cơ mâo 50 ha, C|ư\ Pưh mâo 21 ha leh ana\n C\ư\ Sê mâo 26 ha…. Ara\ anei, Knơ\ng dla\ng brua\ Răng mgang mnơ\ng pla mjing c\ar Gia Lai g^t gai leh du\m Anôk brua\ Răng mgang mnơ\ng pla mjing kdriêk bi hgu\m ho\ng Adu\ brua\ Lo\ hma leh ana\n Mđ^ kyar kr^ng [uôn sang đa\o t^ng kơ boh klei blu\h mâo mnơ\ng nga\ bi dliu djiê pral kơ ana tiêu leh ana\n akâo mâo du\m hdra\ mtru\n mgang mdjiê.

 

       Hruê mbruê, Anôk brua\ duah brei brua\ knua\ ma\ hlăm knơ\\ng brua\ mnuih ma\ brua\, phung knap m`ai [uôn pro\ng Cần Thơ, mko\ mjing leh klei duah brei brua\ knua\ ma\ kơ mnuih amâo mâo jăk asei mlei [uôn pro\ng Cần Thơ. Brua\ anei mâo leh truh 200 ]ô mnuih mâo klei ]ia\ng kơ brua\ knua\. Klei duah brei brua\ knua\ ma\ thu\n anei lo\ mâo du\m brua\ nga\ mrâo mse\ si nao ]ua\, lehana\n mđup brei mnơ\ng kơ phung hđeh hriăm hra\ amâo mâo jăk asei mlei ti du\m boh sang hra\ pioh kơ phung hđeh amâo mâo jăk asei mlei, mguôp ho\ng brua\ hâo hưn mtô bi hriăm brua\ mơ\ng du\m anôk brua\ duh mkra, mâo klei ]ia\ng ba yua mnuih amâo mâo jăk asei mlei, dôk hlăm brua\ tui duah brua\ knua\ ma\ anei.

 

       Tlam mbruê, Phu\n brua\ mdrao mgu\n mko\ mjing klei bi k[^n Anôk g^t gai mgang kdơ\ng ho\ng klei rua\ bo\k buôr, ti ana\p klei dôk hu\i klei rua\ tưp anei `u\ kma tưp hriê mơ\ng ala tac\ êngao kơ Việt Nam. Klei bi k[^n mâo phung bi ala mơ\ng du\m Phu\n, dhar brua\ leh ana\n du\m c\ar mâo [a\ng jang knông la\n, kdru\n ks^. Brua\ ba m`a\ kla\ ti anôk bi k[^n anei jing mđ^ klei ksiêm dla\ng kkuih hla\m du\m boh ho# mran kyua mơ\ng du\m klei rua\ tưp êlâo adih brei [uh: du\m c\ô mnuih rua\ bok buôr tal êlâo ti Việt Nam jing kyua mơ\ng kkuih ba phu\n klei rua\ mơ\ng du\m boh ho# mran hriê mơ\ng ala tac\ êngao. Kyua ana\n, khua g^t gai Phu\n brua\ mdrao mgu\n brei du\m anôk brua\ hla\m Phu\n brua\ leh ana\n du\m Knơ\ng brua\ djo\ tuôm mơ\ng Phu\n brua\ êlan klông du\ mdia\ng c\ia\ng bi mđ^ brua\ ksiêm dla\ng, ktuê hluê dla\ng du\m phu\n ba mtưp klei rua\ mơ\ng ala tac\ êngao.

 

 

 

 

 

Nam Dm Loc dKlei mrâo ala tac\ êngao:

 

       Khua phu\n brua\ bi mje\ ho\ng ala ta] êngao du\m ala ]ar hla\m Êpul hgu\m kahan dưr Đại Tây Dương hruê mbruê bi k[^n leh ti [uôn pro\ng phu\n Brussels, (Bỉ), k`a\m ]ih mkra sa hdra\ brua\ mrâo leh sa thu\n mâo lu klei bi mlih bo\ ho\ng klei ru\ng răng. Hla\m 2 hruê bi k[^n, phung khua phu\n brua\ ho\ng ala ta] êngao hla\m NATO bi trông kơ hdra\ mko\ mjing êjai sa êpul kahan knha\k, mpra\p kơ brua\ bi rue# klei bi blah ti Afganistan, duah hdra\ msir klei ru\ng ra\ng ti Ukraina leh ana\n Trung Đông. Khua g^t gai NATO Jens Stoltenberg brei thâo: klei bi k[^n sra\ng bi trông ]ia\ng duah hdra\ êlan si be\ nga\ ]ia\ng kơ êpul hgu\m anei dưi hmao păn kjăp hla\m klei tar ro\ng la\n hla\k dôk mâo lu klei bi mlih.

 

       Leh ana\n du\m ala ]ar hla\m êpul hgu\m kahan Dưr Đại Tây Dương mrâo mko\ mjing leh 4 keh pra\k brei ]an k`a\m đru kơ Ukraina bi mkra mlih mđ^ brua\ l^ng kahan. Du\m keh pra\k anei dưi mâo khua phu\n brua\ bi mje\ ho\ng ala ta] êngao du\m ala ]ar hla\m êpul hgu\m NATO kla\ klơ\ng ba mdah hla\m hruê mbruê. Khua g^t gai NATO Jens Stoltenberg bi mkla\: du\m keh pra\k brei ]an anei dưi mko\ mjing ho\ng mta k`a\m ]ia\ng bi mkra mlih bi mrâo mrang l^ng kahan Ukraina hla\m dja\p mta brua\ mâo: brua\ nha tluôn, g^t gai leh ana\n ksiêm dla\ng, ra\ng mgang klei êđa\p ênang êlan mạng, brua\ mdrao mgu\n l^ng kahan… Khua anei brei thâo: lu ala ]ar hla\m êpul hgu\m NATO ara\ anei hla\k đru mbo\ kơ Ukraina hluê ho\ng du\m hdra\ êlan mơ\ng êpul hgu\m l^ng kahan anei, mâo wa\t klei đru kơ brua\ duh mkra leh ana\n mpra\p brei kdra\p  mnơ\ng yua l^ng khan.

 

       Nga leh ana\n Thổ Nhĩ Kì bi kla\ leh 8 mta hra\ m’ar kơ klei bi hgu\m hla\m brua\ êa pui, brua\ hạt nhân, brua\ duh mkra mnia mblei, mnuih ma\ brua\, brua\ yang [uôn, rơ\ng mâo dja\p brua\ knua\ ma\, đru kơ brua\ hdra\ bhia\n. Anei jing boh tu\ dưn Khua mil ]hil Nga Putin mâo hla\m gưl nao ]hưn kơ Thổ Nhĩ Kì. Hla\m gưl nao ]hưn anei, hruê 1/12 Khua m^l ]hil Nga Vladimir Putin bi blu\ hra\m leh ho\ng Khua m^l ]hil Thổ Nhĩ Kì Erdogan kơ klei bi hgu\m brua\ êa pui leh ana\n kdra\p l^ng kahan, a\t mse\ mơh du\m mta brua\ quốc tế, hla\m ana\n mâo boh klei ti Syria.

 

       Knu\k kna Iraq mâo leh klei bi tu\ ư ho\ng Brua\ knu\k kna kr^ng wa\l kia\ kriê dla\ng ma\ pô mnuih Kurd djo\ tuôm kơ brua\ ba ]h^ êa pui kơ ala ta] êngao leh ana\n tla pra\k knu\k kna. Hluê ana\n, Brua\ knu\k kna kriê dla\ng ma\ pô mnuih Kurd sra\ng mâo klei dưi ba ]h^ kơ ala ta] êngao 250 êbâo tônô ka mkra mjing hla\m  gra\p hruê ma\ mơ\ng du\m kba\ng êa pui ti alu\ wa\l leh ana\n 300 êbâo tônô gra\p hruê ma\ mơ\ng du\m kba\ng êa pui ti  kr^ng Kirkuk ho\ng klei ktuê hluê dla\ng mơ\ng Êpul brua\ hâo mdah c\h^ êa pui mơ\ng knu\k kna Iraq. Klei bi tu\ ư anei dưi mâo leh klei bi tuôm plah wah Êpul bi ala mơ\ng kr^ng wa\l kia\ kriê ma\ pô mnuih Kurd ho\ng du\m phung khua êmua gưl dlông mơ\ng Khua knu\k kna Haider al-Abadi hla\k knhal jih hruê ka\m êgao.

 

       Liên hợp quốc leh ana\n Trung Quốc hruê mbruê mâo kuôl ka\ leh sa klei bi tu\ ư, hluê ana\n Trung Quốc sra\ng đru mguôp hla\m brô 6 êkla\k đôla kơ brua\ dlông ro\ng la\n hlăk k`a\m mdrơ\ng ho\ng klei rua\ tưp Êbola. Klei bi tu\ ư anei mâo kuôl ka\ plah wah pô bi ala kơ Khua phu\n brua\ tuh tia mnia mblei Trung Quốc ho\ng pô nga\ brua\ mơ\ng Liên hợp quốc, mb^t ana\n mâo Pô bi ala mơ\ng hdra\ brua\ mđ^ kyar Liên hợp quốc ti Trung Quốc Alain Noudehou. Ênoh pra\k anei sra\ng đru mguôp lehana\n ba m’^t kơ keh pra\k pioh kơ brua\ mdrơ\ng mjê] ho\ng klei rua\ tưp Ebola, k`a\m đru kơ Êpul nga\ brua\ anei mơ\ng Liên hợp quốc.