Ti krah krĭng čư̆ dliê Ngŏ Trường Sơn, ƀuôn Đak Asel, să Sơn Lang, ti čar Gia Lai tuôm jing kđông kahan kgŭ krŭ kdơ̆ng jhŏng ktang mơ̆ng mnuih Bahnar hlăm dŭm thŭn mlan kdơ̆ng mblah. Ti nah gŭ jing pŏk hră mơĭt mơ̆ng Awa kơ Klei bi kƀĭn dŭm djuê ana ƀiă kwar Dhŭng thŭn 1946. Djă hră mơĭt ti kngan, khua mduôn Đinh Hmunh lŏ mñă klei Awa mtă kơ ênuk gưl hđeh hlăm ƀuôn “Mnuih ƀuôn sang Yuăn amâo dah Thổ, Mường amâo dah Mán, Jarai amâo dah Êđê, Sedang amâo dah Bahnar lehanăn dŭm djuê ana ƀiă mkăn, jing anak mnuih Việt Nam, jing ayŏng adei sa thŭng kơŭt”, “Êa dưi khuôt, čư̆ dưi kla, ƀiădah klei bi mguôp drei amâo mâo kruh rai ôh”. Khua mduôn Đinh Hmunh brei thâo, hdơr nanao klei Awa mtă, ai tiê bi mguôp anăn truh kơ ară anei ăt mâo mnuih ƀuôn sang Dak Asel krơ̆ng kjăp lehanăn lŏ mtô mtă kơ anak čô tui hriăm, mă bruă lehanăn hluê ngă nanao hlăm ƀuôn sang.

“Mnuih ƀuôn sang khăp kơ Awa Hô. Kâo mtô nanao anak čô gĭr hriăm hră jăk, thâo mđing hmư̆ lehanăn hluê ngă asăp Awa mtă”.

Nao phă krĭng Dhŭng Lăn dap kngư, ti ƀuôn Pa, să Čư̆ Đrao, čar Dak Lak, mnuih ƀuôn sang Êđê dŭm hruê anei ăt hdơr kơ Awa Hô. Hlăm dŭm thŭn mlan kdơ̆ng mblah, klei đăo knang hlăm Đảng, hlăm Awa đru leh kơ mnuih ƀuôn sang tinei hgŭm mguôp răng mgang ƀuôn sang. Y Tuân Ksơr, Khua bruă Đảng ƀuôn Pa brei thâo, leh hruê mâo klei êngiê, ai tiê anăn hĭn mơh dưi krơ̆ng kjăp čiăng hrăm mbĭt mđĭ kyar bruă duh mkra, dlăng kriê anak čô nao hriăm hră mơar.

“Mnuih ƀuôn sang hdơr nanao kơ Awa Hô, bi mtă mtăn mâo klei hgŭm mguôp, mđing duh ƀơ̆ng, hluê ngă kjăp hdră mtrŭn mơ̆ng Đảng, hdră bhiăn mơ̆ng Knŭk kna. Mâo klei mđing dlăng mơ̆ng Đảng, Knŭk kna, ƀuôn sang mâo leh pui kmlă, êlan klông, sang hră, sang êa drao, klei hdĭp ƀrư̆ hruê dưi mkra mđĭ jăk siam.

Ti krĭng nah Dŭng Lăn dap kngư, mnuih ƀuôn sang Mnông ti să alŭ wăl phŭn krŭ kdơ̆ng Quảng Trực, čar Lâm Đồng ăt mâo klei khăp prŏng hŏng Awa Hô. Khua mduôn Điểu Đi, ƀuôn Bu Păng 2, să Quảng Trực brei thâo, dŭm thŭn mlan kdơ̆ng mblah ktang phĭt, mnuih ƀuôn sang tinei ăt hgŭm mguôp sa ai, rông mdăp phung knuă druh, răng mgang cách mạng. Hruê anei, hlăm dŭm klei bi mlih ti krĭng lăn kđông kahan ênuk đưm, klei khăp hŏng Awa ăt dưi rơ̆ng kjăp, lŏ čuê kơ ênuk gưl êdei.

“Hluê Đảng, Awa Hô, êlâo adih mnuih ƀuôn sang kdơ̆ng mblah krơ̆ng kjăp krĭng lăn, ƀuôn sang. Ară anei, êđăp ênang leh, mđing kơ klei duh ƀơ̆ng, mkŏ mkra ƀuôn sang. Klei hdĭp hruê anei mâo leh lu klei bi mlih”.

Hŏng Linh Nga Niê Kdăm, anak mniê Aê mdrao Y Ngông Niê Kdăm, Khua hđăp Êpul hgŭm Djuê ana mơ̆ng bruă kbĭn ala lŏ hdơr kơ Awa Hô amâo djŏ hŏng dŭm bruă prŏng prĭn ƀiădah jing dŭm bruă jĕ giăm, jăk ênang aguah tlam. Hlăm wưng nao hriăm ti Sang hră knuă druh mnuih djuê ƀiă krĭng čư̆ čhiăng gưl dlông ti kwar Dưr, ñu lu blư̆ mâo bi tuôm hŏng Awa Hô. Ñu hdơr nanao kơ mmông Awa nao čuă phung hđeh mnuih djuê ƀiă, mtô kơ phung mă bruă boh nanao mnơ̆ng, añuê, čiăng kơ phung hđeh pĭt amâo ktăl asei mlei, mtă kơ phung tŭk knă đăm lui êsei khiă đei ôh huĭdah hđeh amâo djăp êsei huă.

“Awa êmuh nanao djăp huă ƀơ̆ng mơ̆, trei mơ̆, gĭr mjuăt ktang asei mlei mơ̆ hĕ. Awa mtă brei huă bi trei čiăng hriăm jăk, suaih pral, êdei anei wĭt ngă knuă druh jăk ti Lăn dap kngư.

Mơ̆ng klei khăp lehanăn klei êmhač, jĕ giăm anăn, klei mĭn bi hgŭm mguôp mơ̆ng Awa Hô jing leh tur knơ̆ng hơĭt kjăp, bi mguôp dŭm djuê ana Lăn dap kngư, jing ai ktang čiăng kơ Lăn dap kngư hgao jih klei dleh dlan truh kơ hruê lăn čar hluh lir.

Hluê si Ksơr Phước, Khua phŭn bruă hlŏng ngă Khua Dhar bruă Djuê ana hđăp mơ̆ng Knŭk kna, leh thŭn 1975, ƀuôn sang Lăn dap kngư hiu dôk, klei hdĭp ăt dleh dlan. Ƀiădah kyua mâo klei hgŭm mguôp, mbĭt hŏng dŭm hdră mtrŭn mơ̆ng Đảng, Knŭk kna, krĭng Lăn dap kngư mâo leh klei bi mlih prŏng.

“Mnuih ƀuôn sang Jarai, Bahnar, mơ̆ng sa êpul êya ară anei dưi pla mjing 8 – 10 ton mdiê/ha, jing yuôm êdi. Mnuih djuê ƀiă pô, đa đa mâo leh êdeh ôtô. Boh tŭ dưn kbiă hriê mơ̆ng klei gĭt gai mơ̆ng Đảng, Knŭk kna drei yơh anei.

Hlăm dŭm gưl hiu čhưn, mă bruă ti Lăn dap kngư, Khua gĭt gai Đảng, Khua lăn čar Tô Lâm mñă, brei mă mnuih ƀuôn sang jing phŭn, mđing dlăng kơ klei hdĭp mnuih djuê ƀiă, mđĭ lar boh tŭ yuôm dhar kreh kñăm mjing boh kdrŭt đĭ kyar lehanăn bi kjăp klei hgŭm mguôp djuê ana.

“Grăp mta kñăm đĭ kyar, grăp hdră duh bi liê brei dưi ksiêm dlăng hŏng bruă bi mklă klei mđĭ mlih klei hdĭp mnơ̆ng dhơ̆ng, ai tiê klei mĭn, klei êđăp ênang mnuih ƀuôn sang, boh nik jing mnuih djuê ƀiă, krĭng taih kbưi. Mđĭ kyar bruă duh mkra mguôp hŏng hdră răng mgang wăl hdĭp mda, krơ̆ng kjăp dliê, êa, wăl anôk hdĭp mda mơ̆ng êpul êya. Mbĭt anăn, brei kriê pioh, mđĭ lar dhar kreh Lăn dap kngư lehanăn dhar kreh êa ksĭ jing ngăn dưn yuôm bhăn, jing boh kdrŭt đĭ kyar, đru mguôp klă sĭt kơ hdră mđĭ kyar bruă duh mkra, ala ƀuôn lehanăn bi kjăp klei hgŭm mguôp djuê ana.

Mlan 5 truh ti krĭng čư̆ dliê lăn dap kngư, hlăm dŭm boh sang roong, hlăm ênai čing čhar kwang krah ƀuôn sang, asăp Awa Hô mtă kơ klei bi hgŭm mguôp ăt mâo phung khua mduôn mtô mtă kơ anak čô. Mơ̆ng klei hgŭm mguôp anăn, Lăn dap kngư hruê anei dôk bi mlih hlăm grăp hruê, trei mđao hĭn, êđăp ênang hĭn lehanăn klei hgŭm mguôp dŭm djuê ana kjăp hĭn mơh.