Knơ̆ng gĭt gai Lĭng kahan čar Quảng Ngãi bi hgŭm hŏng Sang hră gưl prŏng Khoa học Tự nhiên (Sang hră gưl prŏng ala čar Hồ Chí Minh) ba yua kdrăp radar ksiêm dlăng lăn ti krĭng êlan Trường Chinh, ƀuôn hgŭm Đăk Cấm kñăm bi mklă dŭm klei đing ti gŭ lăn, mkăp kơ hdră tui duah klang kleh kahan djiê êngiă.

Ti dŭm anôk anei, phung thŏng kơ bruă yua leh radar ksiêm dlăng krĭng đing dơr phung kahan djiê êngiă hluê dŭm hră mơar, boh tŭ ksiêm dlăng lehanăn dŭm klei hưn mâo bi mklă. Kdrăp radar ngă bruă hluê hdră bi mklă hŏng sóng điện từ truh ti gŭ lăn lehanăn lŏ wĭt hưn mthâo kơ nah dlông, mơ̆ng anăn đru thâo klă mta mnơ̆ng mâo ti gŭ lăn. Lê Văn Anh Cường, Khua klei hriăm Vật lý Địa cầu, Sang hră gưl prŏng Khoa học Tự nhiên brei thâo:

 “Kdrăp radar yua sóng điện từ bi mklă hlăm gŭ lăn lehanăn lŏ wĭt hâo hưn kơ nah dlông. Mơ̆ng anăn, hmei srăng dưi bi mklă dŭm mta hluê hŏng sóng điện từ. Mơ̆ng dŭm mta anei, drei srăng dưi thâo dŭm mta mnơ̆ng mâo ti gŭ lăn. Dŭm klei hâo hưn djŏ tuôm kơ anôk dơr kahan djiê êngiă dưi hưn mdah klă hlăm radar drei mâo ksiêm dlăng leh”.

Hluê si Nguyễn Xuân Thắng, khua hlăm Êpul bruă ksiêm dlăng Việt Nam – Mi brei thâo, bruă yua radar dưi čang hmăng srăng đru hmao ƀuh dŭm klei đing ti gŭ lăn, mơ̆ng anăn đru kơ dŭm êpul djŏ tuôm čuăl krĭng anôk đing čiăng lŏ dơ̆ng tui duah.

 “Tơdah ƀuh dŭm klei mdê mdô, hmei srăng tĭng dlăng, bi mklă anôk. Tơdah ƀuh êa amâo dah krĭng đing hmei srăng nao tui duah tinăn. Dŭm anôk mâo klei bi êdah msĕ, amâo djŏ msat snăn hmei amâo lŏ klei dlăng ôh. Klei anei đru mkiêt mkriêm lu prăk bi liê, wưng tui duah”.

Knơ̆ng gĭt gai Lĭng kahan čar Quảng Ngãi ba nao leh dŭm êtuh čô knuă druh, lĭng kahan nao huai doh rơ̆k rung ti anăp Wăl msat kahan djiê êngiă ti ƀuôn hgŭm Đăk Cấm. Hdră mprăp dưi pŏk ngă mjêč kñăm mjing klei găl kơ bruă ksiêm dlăng, čuăl krĭng lehanăn tui duah.

Hluê si hdră kčah, mơ̆ng hruê 5/6, êpul djŏ tuôm čar Quảng Ngãi mphŭn klei, tui duah ti krĭng dua nah ping êlan Trường Chinh lehanăn sa kdrêč hlăm Wăl msat kahan djiê êngiă ƀuôn hgŭm Đăk Cấm. Bruă pŏk ngă hdră kčah dưi hluê ngă leh klei bi kƀĭn trông dưi mkŏ mjing knhal jih mlan 5 leh êgao. Ti anôk kƀĭn trông, anôk bruă djŏ tuôm, phung thơ̆ng kơ bruă lehanăn phung mă bruă ksiêm dlăng tĭng bi mklă leh dŭm klei hâo hưn mbĭt hŏng dua pŏk rup mâo sa čô kahan hđăp Mi mkăp kơ Êpul bruă bi hgŭm Việt Nam – Mi mâo tur knơ̆ng čiăng bi mklă krĭng đing dơr lu phung kahan djiê êngiă mơ̆ng 70 – 90 čô kahan mtlaih êngiê. Phung kahan djiê êngiă anei mâo bi mklă jing Trung đoàn 24A/Mặt trận 3B, Tiểu đoàn Đặc công 406 lehanăn Tiểu đoàn Bộ binh 304 jhŏng ktang săn asei djiê êngiă hlăm Hdră Krŭ kgŭ kdơ̆ng Yan mnga Mậu Thân thŭn 1968.

Leh ngă hdră ksiêm dlăng hŏng kdrăp thơ̆ng kơ bruă, dŭm anôk đing srăng dưi bi mklă lehanăn yua êdeh kuai dlăng. Tơdah ƀuh mta sinh học amâo dah mnơ̆ng djŏ tuôm kơ phung kahan djiê êngiă, êpul kahan mbĭt hŏng Êpul K53 srăng klei hŏng kiê kngan, bi mklă nik grăp mta lăn kñăm rơ̆ng amâo mâo lui sa mta mnơ̆ng ti krĭng lăn dôk klei anăn.

Hdră tui duah dưi kah mbha jing tlâo wưng, hluê ngă mơ̆ng ară anei truh kơ jih thŭn 2026. Wưng tal êlâo mđing tui duah ti krĭng lăn huâng 900m2 ti kiêng Ngŏ Dưr wăl msat kahan djiê êngiă ƀuôn hgŭm Đăk Cấm lehanăn ê;an Trường Chinh mơ̆ng mrô sang 206 truh 282. Anei jing krĭng jăk găl, ƀiă anôk bruă nah gŭ kyua anăn ênưih ba maĭ mŏk, kdrăp mnơ̆ng. Wưng kơ anăp srăng nao ksiêm dlăng dua nah ping êlan Trường Chinh. Kyua dôk hlăm krĭng ƀuôn prŏng hŏng kdrăp pui kmlă, êlan hâo hưn êlan kbưi, êlan đĭng êa lehanăn lu hdră mkăn, bruă pŏk ngă srăng dleh dlan hĭn. Hdră tui duah dưi hluê ngă hluê ngă “Ti anôk thâo klă ngă tinăn, ênưih ngă êlâo, dleh ngă êdei, ngă hŏng klei răng”.

Thiếu tướng Trần Minh Trọng, Kơiăng khua bruă Đảng kahan krĭng 5 brei thâo:

 “Hdră pŏk ngă brei rơ̆ng klei bi knar mơ̆ng klei bi mklă hƀuê ênuk, tui duah klang kleh kahan djiê êngiă hŏng bruă rơ̆ng kjăp wăl anôk hdĭp mda, bi hơĭt klei hdĭp mnuih ƀuôn sang. Dŭm êpul êya brei kriê dlăng, răng mgang kjăp anôk pô klei, hluê ngă ênŭm bruă čih pioh, mă rup, ngă hră mơar, pioh dŭm mta mnơ̆ng, gru kruăk hƀuê ênuk hlăm hdră tui duah, bi mklin djŏ hdră mtrŭn”.

Leh giăm 10 thŭn mơ̆ng Hdră Krŭ kgŭ kdơ̆ng Yan mnga Mậu Thân thŭn 1968, bruă ksiêm duah amâo djŏ knŏng mkăp kơ bruă tui duah klang kleh kahan djiê êngiă ƀiădah lŏ đru bi mklă gru kruăk hƀuê ênuk adôk ti gŭ lăn, mkăp kơ klei čang hmăng mơ̆ng gŏ sang lehanăn ƀĭng kahan phung kahan djiê êngiă.