VOV4.Êđê -{ri bi hdơr 85 thu\n Hruê mko\ mjing Êpul hgu\m brua\ mniê Viêt Nam, hruê 20/10, knhal jih hruê ka\m êgao, ti Hà Nội, Trung ương Êpul hgu\m brua\ Mniê Việt Nam mko\ mjing Klei pah brei klei pah mni mơ\ng Mniê Việt Nam thu\n 2015 kơ 9 êpul êya leh ana\n 10 ]ô mniê mâo klei tu\ êdah kdlưn hla\m hdra\ brua\ g^r ktưn, ga\n hgao klei dleh dlan hla\m klei hd^p mda amâo mâo mdei nga\ brua\, m^n mjing, jing phung mniê knhâo mbrua\ leh ana\n đru kơ lu mnuih mka\n hla\m êpul êya yang [uôn mâo klei hd^p h’^t kja\p, yâo m’ak.

         Êbeh 30 thu\n leh, Aê mdrao Trần Khánh Thu, Khua Anôk dla\ng brua\ mnơ\ng [ơ\ng tu\ jăk, Sang êa drao pro\ng ]ar Thái Bình jing mnuih mda thu\n h^n êdi mâo mă klei Pah mni kơ mniê thu\n 2015. Mâo klei hmang hmưi ngă Aê mdrao mơ\ng điêt, kyua hma^ mơ\ng klei khăp ]ia\ng kơ bruă mơ\ng Aê leh ana\n am^, mơ\ng du\m hruê adôk hriăm phổ thông, Trần Khánh Thu g^r ktưn ai tiê ]ia\ng bi lông dưi mu\t hriăm sang hră Đại học Y Thái Bình. Leh jih rue# hria\m, `u dưi mu\t ngă bruă ti Sang êa drao pro\ng ]ar Thái Bình mơ\ng thu\n 2008. Klei ]ang hmang jing leh klei s^t êdi, Khánh Thu g^r ktưn êmuh hria\m ngă rue# leh djăp bruă k]ah jao. Ako\ thu\n 2014, Sang êa drao mko\ mjing Anôk dla\ng bruă mnơ\ng [ơ\ng tu\ jăk, `u djo\ jao ngă khua dla\ng Anôk bruă. Ti ana\p klei dleh dlan mnơ\ng [ơ\ng tu\ jăk kơ mnuih ruă, `u mb^t ho\ng phung knuă druh hlăm Anôk bruă bi hgu\m mguôp g^r rơ\ng mâo djăp giăm 2 êbâo hnư mnơ\ng [ơ\ng hua\ hlăm grăp hruê, mko\ mjing klei mbha mang du\m hnư êsei hua\ [ơ\ng kơ mnuih ruă [un. Mb^t ana\n, ho\ng ai tiê ba ana\p mơ\ng thu\n hlăk ai, `u ksu\ng adru\ng hluê ngă du\m mta bruă yang [uôn đru mnuih knap m`ai leh ana\n asei mlei ăt mâo leh 30 bliư\ ba myơr êrah.  Trần Khánh Thu lac\ snei:

            “ Du\m bruă đru mnuih knap m`ai mâo klei tu\ dưn êdi, hmei ba jih klei thâo kơ bruă mơ\ng pô leh ana\n dưi nao truh sia\ suôr ho\ng mnuih [uôn sang. Lu mnuih [uôn sang leh hmei w^t ăt hưn lac\ ka tuôm nao mkă dlăng mdrao mgu\n ôh klei ruă ti du\m sang êa drao ]ar. Ho\ng bruă myơr êrah, s’năn kâo [uh mơ\ng du\m mlam dôk gak amâo dah do\ng mdrao jê] mnuih ruă phu\n mka\p êrah pioh mdrao mnuih ruă k[ah êdi. Asei mlei kâo hluê ngă bruă ba myơr êrah c\ia\ng do\ng hd^p lu mnuih nao k’kiêng tuôm ho\ng klei dleh k’kiêng. Anei jing bruă ngă tu\ dưn mâo mnuih [uôn sang tu\ yap”.

      Klei pah mni Mniê Việt Nam amâo djo\ kno\ng bi mpu\ myưng kơ mnuih mâo lu klei đru mguôp ba myơr ai tiê kyua êpul êya đui] ôh, [ia\dah lo\ brei kơ du\m êpul êya mâo lu klei m^n mjing tu\ dưn kơ anôk bruă leh ana\n yang [uôn. Êdah klă mse\ si êpul êya phung knuă druh, mnuih hla\m Êpul hgu\m brua\ Mniê mơ\ng Êpul hgu\m Knơ\ng prăk Mnia mblei l^ng k’han. Hlăm ênoh 22 klei m^n mjing kơ hdră bruă mđ^ kyar wưng thu\n 2010 – 2015, 70% jing mơ\ng mniê, đru leh kơ knơ\ng bruă mkiêt mkriêm hlăm brô 15 êklai prăk bi liê mưn yua  brua\ đru k]e\ mơ\ng ala ta] êngao. Êdah klă ana\n jing du\m klei m^n mjing: Mkra mlih c\ih ngă bi leh rue# klei bhiăn nga\ brua\ mơ\ng bruă kriê dlăng klei truh tơl; Gru hmô t^ng mka\ klei truh tơl; hưn mdah brua\ ksiêm dlăng, brua\ hâo hưn kriê dlăng… leh ana\n đru k]e\ kơ Knơ\ng prăk ba yua du\m brua\ pioh kno\ng kơ hja\n phung mniê mse\ si: “ Mkiêt mkriêm kơ anak”, du\m hdră bruă brei ]an prăk ho\ng mnga hdul kơ mniê [un: Đru k]e\ brei mang hdră bruă duh mkra mnia mblei kơ giăm 2 êbâo ]ô mniê; Đru mdul amâo mă mnga pra\k ]an  thu\n tal êlâo kơ 455 hdră bruă mơ\ng mniê, lu êdi hlăm bruă lo\ hma kr^ng [uôn sang. Amai Nguyễn Thị Cẩm Phượng, K’iăng khua Êpul hgu\m brua\ mniê Êpul hgu\m knơ\ng prắk l^ng k’han brei thâo: Mâo he\ klei tu\ jing ana\n 1 kdrê] kyua du\m bruă ngă mơ\ng Êpul hgu\m brua\ mniê bi hgu\m ho\ng phung amai adei hlăm anôk bruă:

            “ Êbeh 60% amai adei mniê, mâo Êpul hgu\m bi k[^n jing yuôm bhăn êdi ]ia\ng bi đru hdăng găp hlăm bruă knua\ leh ana\n bi kah mbha hdăng găp hlăm klei hd^p mda. Ho\ng bruă Knơ\ng g^t gai mko\ mjing bruă ngă djo\ guôp ho\ng hruê m’mông leh ana\n klei ]ia\ng hmang mơ\ng phung amai adei, anăn năng ai klei nao ai srăng đ^ h^n. Ho\ng phung amai adei hla\k ai, s’năn knơ\ng prăk mâo hdră êlan mđ^ kyar klei thâo kơ bruă ]ia\ng đru phung amai adei mâo lu klei hâo hưn h^n ]ia\ng bi kah knar hla\m klei hd^p mda leh ana\n bruă knua\”.

            Ana\n jing 2 hlăm ênoh 9 êpul êya leh ana\n 10 ]ô mnuih mâo mă klei Pah mni  Mniê Việt Nam thu\n anei. Grăp ]ô mnuih mâo ba w^t du\m boh tu\ dưn, klei đru mguôp mdê mdê, [ia\dah phung amai jing du\m gru mnga] mơ\ng ai tiê g^r ktưn amâo mdei, ga\n hgao du\m klei dleh  dlan hlăm klei hd^p mda ]ia\ng ngă bruă, m^n mjing, jing phung mniê mâo klei tu\ jing leh ana\n đru lu mnuih mkăn hlăm êpul êya tlaih kơ [un, mâo klei hd^p mda h’^t kjăp, yâo m’ak. Nguyễn Thị Minh Hương, Khua Anôk bruă Iêo lac\ mtô hria\m Trung ương Êpul hgu\m brua\  Mniê Việt Nam brei thâo:

  “ Kơ hnơ\ng thu\n anei [uh bi knar hluê du\m thu\n, [ia\dah thu\n anei ênoh hră m’ar ba m’^t lu h^n. Klei pah mni kơ mniê Việt Nam mâo lu hnơ\ng ]ua\n. Bi êdah pro\ng h^n êdi ana\n jing klei đru mguôp hlăm bruă knua\ mơ\ng digơ\ c\ia\ng bi êdah kdlưn leh ana\n đru hgu\m hlăm du\m hdră bruă mtru\t mjhar klei mđ^ kyar mơ\ng phung mniê, du\m mta brua\ kơ mtăp mđơr êkei mniê. Ho\ng du\m êpul êya, jing du\m êpul êya mâo lu mnuih ngă bruă mniê mơ\ng 60% kơ dlông, du\m êpul êya mâo bruă ngă mdê hjăn mse\ si k’han ksiêm, l^ng k’han ăt bi mâo mơ\ng 40% phung mniê kơ dlông. S^t Êpul hgu\m brua\ brei klei pah mni ksiêm dlăng, hmei ăt bi mka\ dla\ng du\m êpul êya leh ana\n mnuih ]ia\ng hro\ng ruah”.

            Mơ\ng thu\n 2003 truh kơ thu\n 2015, klei Pah mni Mniê Việt Nam mâo mđup brei leh kơ 55 êpul êya leh ana\n 104 ]ô mniê êdah kdlưn hlăm djăp mta bruă mơ\ng klei hd^p mda. Klei pah mni Mniê Việt Nam amâo djo\ kno\ng tu\ yap, mpu\ myưng kơ  mniê Việt Nam ga\n hgao klei dleh dlan hlăm klei hd^p mda, hlăm bruă knua\ đui] ôh, [ia\ lo\ jing klei mđ^ ai ]ia\ng phung amai adei lo\ dơ\ng g^r ktưn kyua kơ go\ êsei leh ana\n êgao h^n kơnăn jing klei mđ^ kyar mb^t mơ\ng yang [uôn. Phung amai yơh jing gru mnga] bi mklă bruă ngă yuôm bhăn leh ana\n du\m klei đru mguôp pro\ng pr^n mơ\ng phung mniê hlăm yang [uôn ênuk ara\ anei hin”.

                                                                               H’Nga pô c\ih mkra.