VOV4.Êđê – Leh êbeh 9 thu\n po\k nga\, hdra\ t^ng tla brua\ kriê dla\ng, ra\ng mgang dliê dưi bi mkla\ jing leh Hdra\ mtru\n jăk êdi ]ia\ng kơ ]ar Kontum ra\ng mgang lehana\n mđ^ kyar h’^t kja\p dliê. Mb^t ho\ng brua\ dưi mjing phu\n pra\k duh bi liê h’^t kja\p đru kơ du\m êpul êya pô dliê “Amâo k[ah pra\k” ]ia\ng ra\ng mgang dliê, hdra\ mtru\n t^ng tla brua\ kriê dla\ng, ra\ng mgang dliê lo\ đru kơ du\m êbâo go\ êsei mnuih [uôn sang, lu jing mnuih djuê [ia\ mơ\ng ]ar tlaih [un, đa đa lo\ kpưn đ^ kơ mdro\ng mơ\ng dliê mơ\ng ana\n mâo klei sia\ suôr h^n ho\ng dliê.

Mâo sa klei bhiăn mơ\ng mphu\n dô ana\n jing jah ênah ngă hma hlăm du\m djuê ana ti ]ar kontum, lehana\n hlăm Lăn Dap kngư anei, mơ\ng ana\n klei bi jah druôm dliê kyâo hlăm yan bhang kreh adôk mâo. }ia\ng mdei yơh klei nga\ mse\ snăn, grăp thu\n brua\ sang ]ư\ êa lehana\n dhar brua\ dliê kyâo djăp alu\ wa\l ktuh êyuh leh jih ai tiê hruê mlan mtô bi hriăm hlak mblang, gang mkhư\ amâo lo\ brei mnuih [uôn sang bi jah ênah ngă hma ôh hlăm dliê hrông.

 Agong, djuê ana Sedang, ti [uôn đăk Kroong, sa\ Đăk Psi, kdriêk Đăk Hà, ]ar Kontum ata\t hmei nao ]ua\ kmrơ\ng hrông mtah mda krah yan bhang không, la] ho\ng klei mơak, 9 thu\n ho\ng anei mnuih [uôn sang Đăk Kroong amâo lo\ nao jah ênah ngă hma ôh hlăm kmrơ\ng. Ara\ anei nao mu\t hlăm kmrơ\ng kno\ng pioh răng mgang dliê:

“Mphu\n dô k[ah klei thâo săng k[ah djăp mta klei snăn nao hlăm dliê tui duah. Tal êlâo, [ê] [ưi. Tal dua, druôm kyâo ngă pưk sang. Ana\n jing brua\ amâo mâo djo\ tal êlâo. Ara\ anei leh mâo hdră êlan bi t^ng tla brua\ răng kriê dliê, ma\ ênoh prăk ana\n duh kơ brua\ go\ sang pô duah [ơ\ng, lehana\n ara\ anei mâo leh đa đa go\ sang mâo pla mjing ana sui thu\n lehana\n ngă lo\. Mơ\ng ana\n amâo lo\ mâo ôh klei jah ênah ngă hma, kăn lo\ hiu duah [ê] [ưi kơ hlô dliê rei”.

Truh kơ ara\ anei leh 9 thu\n hluê ngă hdra\ mtru\n mrô 99, hruê 24/9/2010 mơ\ng khua knu\k kna kơ hdra\ êlan t^ng tla kơ brua\ răng mgang dliê, mâo leh êbeh 5 êbâo go\ êsei, 567 êpul go\ êsei, yang [uôn lehana\n êpul brua\ ]ar Kontum tu\ ma\ phăn jao răng mgang êbeh 200 êbâo 900 ha dliê. Grăp thu\n kah knar sa go\ êsei tu\ ma\ mâo 13 êklăk prăk, yang [uôn tu\ ma\ 160 êklăk prăk, lehana\n êpul brua\ êbeh 500 êkla\k prăk. Mơ\ng ênoh prăk anei mnuih [uôn sang lehana\n yang [uôn ba yua mđ^ mlih klei hd^p mda ho\ng mnuih ngă brua\ dliê knư\ hruê trei mđao.

Klei tu\ dưn brua\ hluê nga\ hdră êlan t^ng tla brua\ răng mgang dliê ăt jing brua\ hlăk mjê] dôk nanao hlăm du\m pluh thu\n ho\ng anei ti Kontum la], lehana\n Lăn Dap Kngư, ana\n jing si srăng ngă ]ia\ng kơ mnuih [uôn sang dưi hd^p ho\ng brua\ dliê, sia suôr ho\ng brua\ răng mgang dliê jăk h^n.

Ti 9 sa\ hlăm 2 kdriêk Tu mrông, lehana\n Đăk Glei, mnuih Sedang tinei hlăk dơ\ng đ^ kơ mdro\ng kyua pla ana sâm Ngọc Linh, lehana\n lu ana êa drao mkăn ti gu\ êyui kmrơ\ng. Ho\ng ênoh ]h^ kah knar êbeh 150 êklăk prăk sa kg sâm Ngọc Linh mtah mse\ si ara\ anei. Mơ\ng ]ư\ dliê [uôn sang pô mtam lu mnuih đue\ nao kơ mdro\ng, mnuih Sedang mdro\ng sah. Aduôn Y Suôi, mnuih djuê ana Sedang, jing k’ia\ng khua knơ\ng brua\ sang ]ư\ êa ]ar kontum êlâo dih ho\ng klei mơak la] hdra\ anei jing guôp ho\ng klei bhiăn, hnơ\ng thâo ngă brua\ mnuih ti Lăn Dap Kngư jing sia\ suôr ho\ng dliê:

“Pô pla ana sâm jing pô răng mgang dliê. Mâo dliê kơh mâo êa. Mâo êa snăn mâo klei hd^p. mâo klei hd^p snăn lo\ dơ\ng mđ^ kyar, răng kriê klei êđăp ênang yang [uôn pô. Boh nik amâo mâo sa mta klei jhat sra\ng dưi mjhua ôh ]ia\ng bi rai”.

Nguyễn Thành Chung, khua knơ\ng brua\ dliê kyâo Đăk Tô brei thâo, hdra\ pla ana êa drao gu\ êyui kmrơ\ng ba w^t klei tu\ dưn mdua, mnuih [uôn sang răng mgang dliê dưi dưn mơ\ng brua\ t^ng tla kơ wa\l hd^p mda lehana\n duah klei sah mdro\ng mơ\ng dliê:

“}ia\ng dưi pla ana sâm snăn bi mâo dliê, bi răng kriê dliê. Mơ\ng klei ana\n yơh jih jang mnuih bi răng mgang dliê, lehana\n mđ^ kyar dliê. Snăn klei jah ênah ngă hma, bi rai dliê kmrơ\ng amâo lo\ mâo ôh. Jih jang mnuih mâo klei thâo săng leh kyuadah lui] dliê jing lui] ana sâm. Snăn mâo mdua klei tu\ dưn. Tui si kâo m^n amâo mâo djo\ kno\ng mdua ôh [ia\ lu h^n kơ ana\n”.

Ho\ng êbeh 610 êbâo ha, Kontum jing anôk mâo ênha\ dliê pro\ng h^n mka\ ho\ng du\m ]ar ti Lăn Dap kngư. Ngă hdră êlan t^ng tla brua\ răng mgang dliê, 9 thu\n êgao keh răng mgang dliê, lehana\n mđ^ kyar dliê Kontum mâo hrui lehana\n ba t^ng tla leh giăm 1.500 êklai prăk kơ 96 pô dliê. Jing alu\ wa\l mâo klei duh mkra ala [uôn adôk dleh dlan mse\ si Kontum, snăn ênoh prăk kah knar grăp thu\n 163 êklai prăk bi liê kơ brua\ kia\ kriê dliê jing yuôm bhăn leh. Tuôm găn leh hlăm klei k[ah ngăn prăk pioh kơ brua\ răng mgang dliê, ara\ anei grăp thu\n lo\ mâo thiăm 7 êklai prăk mơ\ng 9.500ha dliê t^ng tla kơ brua\ răng mgang, Đào Xuân Thuỷ khua kia\ kriê kmrơ\ng knu\k kna mkuôm }ư\ Mom Mrei brei thâo:

“Êpul êya hmei mâo jih jang ênoh prăk knu\k kna snăi mkăp hlăm grăp thu\n snăn jing dleh dlan hlăm klei ngă brua\ kia\ kriê dliê. Leh mâo hdră êlan t^ng tla brua\ răng mgang dliê, snăn êpul êya hmei ma\ brua\ jăk găl h^n hla\m brua\ gak răng dliê, hiu suang êwang h^t. ba leh klei jăk kơ brua\ răng mgang dliê, hmei hlo\ng phăn jao kơ yang [uôn alu\ wa\l bi răng mgang. Anei jing leh sa ênoh h’^t ho\ng jih jang du\m go\ êsei hlăm alu\ wa\l adôk tuôm ho\ng klei dleh dlan”.

Tu\ jing h^n truh kơ ara\ anei ana\n jing ]ar Kontum po\k mlar leh ênoh hrui kơ keh răng mgang dliê ho\ng 36 boh phu\n pui, lehana\n 13 anôk duh mkra. Prăk t^ng tla kơ brua\ răng mgang dliê ara\ anei djăp leh kơ klei ngă brua\, răng mgang êbeh 360 êbâo 600 ha dliê, djăp giăm 64% ênha\ dliê hlăm ]ar. }ar ăt mâo ngă leh brua\ t^ng tla brua\ răng mgang dliê ho\ng tài khoản knơ\ng prăk kơ êbeh 2.700 hlăm ênoh jih jang 5.546 go\ êsei, êpul brua\ yang [uôn, dưi mkiêt leh hruê mmông, lehana\n ngă brua\ ho\ng klei kla\ mnga] mơh. Hồ Thanh Hoàng, khua kia\ kriê keh răng mgang lehana\n mđ^ kyar dliê ]ar Kontum brei thâo du\m êpul êya pô dliê hlăm ]ar ara\ anei amâo lo\ k[ah ôh prăk răng mgang dliê:

“Phung khua dliê jing du\m êpul brua\, yang [uôn mâo du\m knơ\ng brua\ dliê kyâo, du\m êpul brua\ kia\ kriê dliê ako\ êa, kmrơ\ng hrông mâo leh djăp ênu\m prăk bi liê, h’^t ai tiê pô ngă brua\. Klei hd^p mda phung knua\ druh, mnuih ngă brua\ hlăm êpul êya pô dliê kjăp leh. Kyuana\n knua\ druh mnuih ngă brua\ hlăm knơ\ng brua\ anei jih ai tiê bi răng mgang dliê. Kyua mâo leh djăp ênu\m ngăn prăk mơ\ng brua\ t^ng tla klei răng mgang dliê, snăn ara\ anei mnuih [uôn sang hur har mơh đru bi suang êwang răng mgang dliê, klei hd^p digơ\ [rư\ hruê [rư\ hơ^t h^n”.

Ngă leh tu\ jing hlăm 9 thu\n êgao, dưi bi kla\ hdră êlan t^ng tla brua\ răng mgang dliê jing sa hdră êlan jăk ]ia\ng kơ ]ar Kontum răng mgang lehana\n mđ^ kyar dliê. Mb^t ho\ng ana\n lo\ iêu jak du\m klei bi đru hlăm yang [uôn pioh răng mgang lehana\n mđ^ kyar dliê ho\ng klei kjăp, bi hro\ klei ktro\ kơ knu\k kna klam hjăn brua\ anei, lehana\n anei ăt jing hdră êlan jăk kơ Việt Nam mđ^ bi lar, lehana\n ăt jing hdră êlan kluôm kơ tar ro\ng lăn bi răng mgang dliê.

Y-Khem pô ]ih hlo\ng răk