VOV4.Êđê- Hlăm du\m kdrê] fim, po\k rup hlăk mmông Khua g^t gai Hồ Chí Minh dlăng hră hâo hưn hnu\k êngiê mphu\n mko\ mjing ala ]ar Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ti wa\l ta] Ba Đình h[uê ênuk hruê 2-9-1945, ênưih thâo [uh mâo giăm 20 ]ô l^ng kahan nao răng mgang knưng. Anei jing êpul l^ng kahan, ho\ng phao ktuang, răng mgang klei êđăp ênang kơ Awa leh anăn phung khua cách mạng ala ]ar ti dlông knưng anăn.

Klei kgu\ kru\ kdơ\ng mlan 8 tu\ jing, Anôk brua\ kahan ksiêm kwar Dưr dưi mko\ mjing ho\ng brua\ klam ra\ng mgang brua\  sang ]ư\ êa mrâo ru\ mdơ\ng, Phạm Gia Đốc mâo klei myun dưi pa\n nga\ Khua anôk brua\ kahan ksiêm mơ\ng anôk brua\. Hla\m sa boh sang ti êlan Hàng Quạt, Hà Nội, kha\dah 97 thu\n leh [ia\dah Đốc a\t hdơr jih kơ hruê mâo Khua anôk brua\ kahan ksiêm kwar Dưr Chu Đình Xương pô mtam jao kơ `u brua\ klam ra\ng mgang Knưng hruê hnu\k êngiê hla\m Hruê mko\ mjing ala ]ar, hruê 2/9/1945. Ara\ anei, lo\ dla\ng w^t po\k rup êa mil ju\ ko# ênuk ana\n, mâo `u dja\ pioh mse\ si sa mta mnơ\ng yuôm hin mơ\ng go\ sang, Phạm Gia Đốc mgei ai tiê, la] ana\n jing brua\ klam pro\ng pr^n, yuôm êdi lehana\n ktưn hưn mơ\ng `u:

 “Êlâo kơna\n 2 hruê, Chu Đình Xương jing Khua anôk brua\ hriê hâo hưn kơ lehana\n ruah du\m êpul, kâo jing sa ]ô hla\m du\m êpul brua\ ana\n. Bi êkei đua mu, dôk ti ana\p jing Dương, bi kâo le\ dôk ti djiêu. Jao brua\ kơ hmei, si sra\ng nga\ ]ia\ng kơ jih jang ayo\ng adei dưi ra\ng mgang kja\p Knưng hnu\k êngiê. Tơdah hmei nao truh ti ana\n, mâo leh pô ka\p ktrâo la]. M’ak mâo mơh, hu^ mâo mơh, kyua pô nao nga\ brua\ klam ra\ng mgang yuôm bha\n mse\ sna\n”.

Kyua brua\ klam anei brei rơ\ng kja\p klei hga\m, Phạm Gia Đốc mb^t ho\ng phung [^ng kahan mka\n kno\ng dưi hưn mthâo kơ brua\ anei êlâo kơ hruê mko\ mjing Kna\m hưn mthâo klei hnu\k êngiê ala ]ar tr^p 2 hruê. Thâo sa\ng, anei jing brua\ klam yuôm bha\n lehana\n kno\ng dưi jao kơ mnuih mâo klei đa\o knang, Phạm Gia Đốc a\t hu^ mơh, mgei ai tiê kyua hdra\ k`a\m phu\n jing brei ra\ng mgang êđa\p ênang kja\p knưng anei, boh nik dôk ti dlông ana\n sra\ng mâo lu phung khua pro\ng lehana\n ti gu\ jing du\m êkla\k ]ô mnuih [uôn sang. }ia\ng rơ\ng kja\p klei êđa\p ênang hla\m gra\p boh klei mâo, `u nao leh ti Wa\l ta] pro\ng Ba Đình du\m blư\, ksiêm dla\ng gra\p anôk tianei:

“Êlâo kơ nga\ leh Knưng anei, hmei nao ksiêm dla\ng leh knưng anei lehana\n hmei [uh du\m mta mnơ\ng dhơ\ng tinei si dưi ra\ng mgang jih kơh. Tlam hruê 2/9, êlâo kơ 2h dơ\ng mu\t hla\m kna\m pro\ng, sna\n kâo hriê ưm h^n 1h. Dưi jao dôk tina\n, êlan mu\t tal 2 jing kâo, bi êlan mu\t tal 1 jing êpul kahan mtlaih ala, phung anei h’ô ao k`^, ]hum đu\t. Bi hmei jing êpul gak êlan mu\t tal 2 jing mnuih ma\ brua\ hla\m Anôk brua\ kahan ksiêm kwar Dưr, dôk ti nah êngao ]u\t ]hum ao ko# s’a^”.

Hruê yuôm bha\n a\t truh mơh, Kna\m mitting dưi mko\ mjing mơ\ng 2h tlam hruê 2/9/1945 [ia\dah Đốc mb^t ho\ng mnuih hla\m Êpul brua\ ra\ng mgang mơ\ng Anôk brua\ kahan ksiêm kwar Dưr hriê mơ\ng ưm aguah ]ia\ng mpra\p. Jih êpul ]u\t ]hum ao ko#, dôk kbưi ho\ng knưng anei hla\m brô du\m met. Hluê nga\ brua\ klam [ia\dah ai tiê a\t [hơ\k [hưn ]ia\ng thâo hlei pô dôk ti dlông ana\n, boh nik jing mn^t mmông Awa blu\, ra\k du\m boh blu\ tal êlâo hla\m Asa\p hưn mthâo klei hnu\k êngiê la\n ]ar: “Ơ mnuih [uôn sang hla\m kluôm ala ]ar!”… `u g^r ư\ a\n ai tiê, g^r mkhư\ leh klei hơ\k kdơ\k hla\m ai tiê pô, ]ia\ng h’^t ai tiê, k[^n hluê nga\ kja\p brua\ klam mơ\ng pô. Mb^t ana\n, `u a\t g^r ksiêm dla\ng kluôm kr^ng wa\l pha\ ana\p, hmao [uh klei amâo mâo ja\k mơ\ng phung mâo mnê] jhat tle\ mu\t hla\m êpul mnuih dôk ti Wa\l ta] pro\ng ]ia\ng nga\ klei mtu\k mtu\l. Phạm Gia Đốc ya\l dliê:

“Leh êdeh mdia\ng Awa truh, êran mơ\ng êlan Quán Thánh mu\t. Anôk hmei dôk jing ti djiêu mtam, êdeh le\ ti tluôn. Kâo kno\ng thâo mâo êdeh hriê đui], amâo thâo ôh hlei pô ana\n, kyua hmei amâo dưi dla\ng pha\ dlông ôh, kno\ng thâo dôk sa anôk mse\ si kpơ\ng ana\n. Êdei ana\n, Awa Hô ra\k asa\p hưn mthâo klei hnu\k êngiê la\n ]ar lehana\n êmuh “{uôn sang hmư\ kla\ mơ\?”, jih jang mnuih [uôn sang lo\ w^t la] kla\ mơh. Hla\m ai tiê kâo [uh m’ak êdi, [ia\dah amâo jho\ng blu\ ôh, dôk kriêp mse\ si kpơ\ng ana\n yơh”.

A|t hla\m êpul mâo jao brua\ klam ra\ng mgang knưng hnu\k êngiê, Đại tá Nguyễn Bội Giong, jing Khua brua\ Đảng hđa\p hla\m Adu\ brua\ Knơ\ng g^t gai brua\ Đảng, Phu\n brua\ l^ng kahan, ênuk ana\n `u jing khua brua\ Đảng Êpul ra\ng mgang, kdơ\ng mblah mơ\ng Việt Minh ti [uôn Sét, hla\m kdriêk Thanh Trì, êngao wa\l [uôn pro\ng Hà Nội. Đại tá Nguyễn Bội Giong brei thâo, hla\k hluê nga\ brua\ klam dôk ti gu\ knưng anei, leh hruê mtlaih êngiê a\t dôk lu klei mtu\k mtu\l, dleh dưi ksiêm dla\ng, mnuih [uôn sang sa ai [ia\dah amâo dưi nga\ ngơi ôh ti ana\p êpul bi kdơ\ng ho\ng cách mạng. Hla\m ai êwa mpu\ ti Wa\l ta] pro\ng Ba Đình, du\m êkla\k ]ô mnuih dôk `a\t kriêp hmư\ asa\p blu\ hưn mthâo klei hnu\k êngiê mơ\ng Awa, [ia\dah Nguyễn Bội Giong lehana\n êpul kahan dja\ phao ktuang ra\ng mgang a\t mđ^ klei ra\ng ti ana\p klei amâo mâo ja\k hu^dah ta\m bluh mâo, pral bi kdơ\ng ho\ng dja\p mta ra klei, mpra\p wa\t ai tiê sa\n asei pô:

“Ara\ng amâo dưi mnah ôh kyua phao h’a^ mung mang pô a\t ksiêm dla\ng mơh, mơ\ng anôk mnuih [uôn sang dôk kbưi êbeh 100met. Hlei pô di`u ]ia\ng mnah dleh mơh di`u kliêng. Si tô hmô, tơdah mâo phao, hla\m êpul dôk ksiêm dla\ng ti dlông mâo leh klei k]ah mtru\n: Êlâo kơ êpul mnuih nao mu\t hla\m wa\l anôk knưng anei, ksiêm dla\ng kja\p gra\p ]ô, amâo dưi ba phao ktuang ôh. Ara\ng dưi mda\p dja\ phao [ia\dah amâo dưi mnah truh ôh. A|t t^ng leh mơh kơ gra\p klei mâo, hu^dah di`u mâo boh mtuh đui] yơh. Bi [ia\dah ayo\ng adei m^n leh, sra\ng sa\n asei, tơdah mâo pô bh^r kâo sra\ng kda\t ma\ dja\ kơ pô boh phao ana\n, amâo mâo dôk guôn hlei pô mtru\n asa\p ôh. Klei ja\k h^n jing bi ra\ng mgang kja\p knưng anei”.

Tlam hruê 2/9/1945, Kna\m hưn mthâo klei hnu\k êngiê la\n ]ar mjưh rue# hla\m ai êwa mpu\ mđ^, hơ\k m’ak. Kna\m m’ak ho\ng hnơ\ng pro\ng mâo du\m êkla\k ]ô mnuih dưi ra\ng mgang êđa\p ênang kja\p ph^t, lu mnuih bi kluh nao kơ wa\l ta] pro\ng Ba Đình lo\ kluh w^t pha\ ktuê êlan ho\ng mnga, hla ]hia\m gru hrah mtu\ k`^. Jih jang blu\ kwang “Sa ai ho\ng knu\k kna Hồ Chí Minh, Việt Nam hnu\k êngiê la\ lar. 75 thu\n êgao leh, po\k rup phung knua\ druh, l^ng kahan, phung ra\ng mgang knưng knu\k êngiê, sra\ng dôk la\ lar hla\m ai tiê bo\ ho\ng klei yuôm bha\n pro\ng pr^n lehana\n klei ktưn hưn kơ mn^t mmông h[uê ênuk hla\m gra\p asa\p blu\ mơ\ng Awa./.

Pô mblang:  H'Nê]  Ê`uôl