VOV4. Êđê - Văn Lem jing sa\ thơ\ng kơ brua\ nga\ lo\ hma mơ\ng kdriêk Dak Tô, c\ar Kon Tum, Jih sa\ mâo êbeh 2.000 c\ô mnuih [uôn sang, lu jing mnuih [uôn sang djuê ana S’Dang. Klei bi hria\m brua\ kơ mnuih nga\ brua\ kr^ng {uôn sang hluê si klei mkla\ mtru\n 1956 mơ\ng Knu\k kna mâo brua\ knu\k kna alu\ wa\l c\ia\ng hmang đ^ kyar sra\ng jing hdra\ đru kơ mnuih [uôn sang bi mhro\ [un knap.

     Hla\m dua thu\n, mơ\ng thu\n 2010 – 2011, Anôk mtô brua\ Đa\k Tô, hla\m Knơ\ng dla\ng brua\ Mnuih nga\ brua\ - Khan êka êkeh leh ana\n Yang [uôn c\ar Kon Tum mko\ mjing leh 2 adu\ bi hria\m brua\. Adu\ hria\m pla mjing mnơ\ng [ơ\ng hua\ ho\ng 39 c\ô mnuih nao hria\m leh ana\n adu\ bi hria\m ta\ kc\oh mnơ\ng mâo 28 c\ô mnuih nao hria\m. {ia\ leh bi hria\m, ka [uh mâo ya klei bi mlih ôh hla\m klei nga\ brua\ knua\ mơ\ng mnuih [uôn sang. Amai Y’Hiên, Khua dla\ng Êpul hgu\m brua\ mniê [uôn Đa\k Sanh, sa\ Văn Lem brei thâo: Amâo mâo hlei amai adei dưi hd^p ho\ng brua\ ta\ kc\oh mnơ\ng. Hla\m 15 c\ô amai adei dưi bi hria\m brua\, ara\ anei adôk kno\ng 3 c\ô jing Y’Nga, Y’Thu\i, Y’Phiên đa\ ta\p na\ng duha kc\oh ma\ mnơ\ng kơ mnuih hla\m sang. BI amai Y’Hiên lac\ snei: [uôn pô amâo maoa c\ia\ng mâo lu mnuih ta\ kc\oh mnơ\ng mse\ si nei ôh, leh ana\n [uôn mka\n a\t gơ\ mse\ mơh. “ Leh rue# hria\m amai adei c\ia\ng mâo brua\ ta\ kc\oh mơh bi mâo brua\ ma\ h’^t kja\p kơ amai adei. Leh hria\m, brei phung nai mtô duah brei brua\ ma\ kơ amai adei gơ\ ma\ bi h’^t kja\p [ia\ mâo du\m thu\n leh ka [uh phung nai mtô w^t lac\ brei ôh. Truh kơ ara\ anei amai adei bi dôk kơ sang, dôk mmung mang sna\n yơh”.

     Mrâo anei Hội đồng Nhân dân hiu duah dla\ng brei [uh sa klei mâo s^t êdi dôk hu\i hyưt, ana\n jing lu mnuih nga\ brua\ leh rue# hria\m, amâo mâo ba yua ôh du\m klei pô leh hria\m hla\m brua\ knua\ duh mkra mnia blei. Kla\ klơ\ng jing ti sa\ Ngọc Réo, kdriêk Đa\k Hà, leh 3 thu\n mko\ mjing adu\ bi hria\m brua\ nga\ mkra pưk sang leh ana\n rông u\n kdrueh kơ du\m pluh c\ô mnuih. Mâo ma\ kno\ng sa go\ sang rông mâo 2 drei u\n. Kyua, hluê si Lê Văn Tuấn, Khua anôk brua\ duh mkra – Pra\k knu\k kna Hội đồng Nhân dân c\ar Kon Tum, ênoh mnuih nga\ brua\ mđ^ lar klei tu\ leh bi hria\m brua\ adôk [ia\ sna\k. “ Kâo bi m^n snei 45% ana\n jing pô ka c\ih ôh hla\m m’ar. Mơ\ng boh klei s^t êdi kâo hu\i 5% ka\n mâo leh mơh ya lac\ ma\ truh 10%. Du\m knơ\ng brua\ djo\ tuôm c\ia\ng lo\ bi ksiêm dla\ng w^t, bi hria\m he\ rue# leh nơ\ng do\ pioh nga\? Amâo mâo djo\ mtô bi hria\m brua\ pioh t^ng ma\ pra\k đuic\ ôh”.

     Mb^t ho\ng du\m klei ka djo\ guôp êdeh [uh leh hla\m klei ruah brua\, hla\m klei hnơ\ng bi mtô hria\m, a\t [uh klei luc\ liê ti mang brua\ duh bi liê nga\ mkra du\m anôk anơ\ng mnơ\ng yua kơ du\m Anôk mtô brua\ ti alu\ wa\l anei. Truh kơ ara\ anei, c\ar Kon Tum mâo 11 anôk mtô brua\  hluê ho\ng Hdra\ brua\ 1956, đ^ 8 anôk mka\ ho\ng thu\n 2010. Du\m anôk mtô brua\ gưl kdriêk mơ\ng alu\ wa\l mâo s’a\i anôk mtô brua\ ho\ng hnơ\ng [ia\ bi liê [ia\ êdi luc\ truh 9 êklai mkrah kơ dlông.

     Mâo kdriêk mse\ si kdriêk Đa\k Hà lo\ dơ\ng duh bi liê êbeh mkrah wah ênoh pra\k pioh bi mđ^ pro\ng leh ana\n kdrưh mơ\ng du\m anôk pioh hria\m hluê nga\ brua\ Pui kmla\ - Điện tử; Anôk hluê nga\ klei gria\m brua\ Tuh tia mnơ\ng ho\ng msei hjei ; Anôk hluê nga\ klei hria\m brua\ mkra mjing mnơưng ho\ng kyâo mrâo mrang…. Leh ana\n lu kđa\l he\ [a\ng bha\ lui êruh sna\n. Mta phu\n nga\ kơ du\m anôk mtô brua\ le\ hla\m klei amâo mâo ôh mnuih hria\m jing kyua hluê si Phạm Lạnh, K’ia\ng khua Anôk mtô brua\ kdriêk Ngọc Hồi jing kyua brua\ mtô bi hria\m lu jing brua\ lo\ hma, brua\ mko\ mjing adu\ hria\m ti du\m sa\ mtam, wa\k krah mtam `u ga\l êlưih h^n kơ mnuih [uôn sang nao hria\m mka\ ho\ng mko\ mjing hria\m ti Anôk mtô brua\ kdriêk. “ Hluê si klei t^ng ka\l mơ\ng Anôk mtô brua\ sna\n klei hria\m brua\ ti alu\ wa\l tal 1 jing [ia\ luc\ mmông mơ\ng mnuih nao hria\m. Tal 2 jing djo\ guôp ho\ng klei nga\ brua\ knua\ mơ\ng mnuih [uôn sang. Tal 3 jing hnơ\ng đru mơ\ng knu\k kna sitôhmô 15.000 pra\k hlaưm sa hruê ho\ng mnuih êrô w^t  nao luc\ lu mmông đei. Anôk mtô brua\ mse\ si mko\ mjing adu\ hria\m ti du\m sa\, wa\l krah lu jing ti du\m anôk mtô bi hria\m êpul êya [uôn sang mơ\ng sa\, Adôk bi mko\ mjing hla\m du\m Sang bi k[^n ti du\m alu\, [uôn”.

      Klei năng lac\ ti anei, kha\ gơ\ ka mâo ôh klei c\ia\ng kơ du\m Sang hria\m nga\ klei hria\m, kdra\p mnơ\ng yua kơ klei mtô brua\, [ia\ lu alu\ wa\l ti Kon Tum a\t iêo mguôp c\ia\ng dưi duh bi liê nga\ mkra bi dja\l. Thu\n 2010, Anôk mtô brua\ Măng đen, kdriêk Kon Plong dưi lo\ dơ\ng duh bi liê 28 êklai pra\k pioh mkra mđ^ leh ana\n po\k pro\ng jing 2 anôk. Leh duh bi liê ru\ mkra, sang pioh hria\m nga\ du\m klei hria\m mơ\ng Anôk brua\ anei mse\ si lui êruh mang, du\m kdra\p mnơ\ng yua bi hria\m brua\, pui kmla\, tin học mâo ênoh gia\m 2 êklai pra\k dôk lui mkruh sna\n. Mb^t ho\ng ana\n, ti sa\ Đa\k Ruông, kdriêk Kon Braih, sa Anôk mtô brua\ dơ\ng ho\ng brua\ mse\ si ana\n mơh a\t lo\ dơ\ng duh bi liê ru\ mdơ\ng.

      Kno\ng hla\m 3 thu\n êgao, c\ar Kon Tum rua\t bi nga\ jih du\m Anôk mtô brua\ ti du\m kdriêk : Ngọc Hồi, Sa Thầy, Đa\k Glei…. kyua nga\ ho\ng rua\t, nga\ tu\ kơ leh ana\n brua\ djo\ tuôm c\ar Kon Tum ba yua soh ho\ng hdra\ k`a\m êbeh 73 êklai pra\k mơ\ng du\m phu\n pra\k mdê mdê ti du\m kdriêk. Hà Văn Cường, K’ia\ng khua Anôk mtô brua\ kdriêk Đa\k Hà a\t tu\ lac\ duh bi liê mse\ si ana\n jing ka djo\ guôp ôh, tơ amâo mâo c\ia\ng lac\ jing bi liê ti mang:“ Jih du\m Anôk mtô brua\ dla\ng mb^t jing anôk anơ\ng, kdra\p mnơ\ng yua pro\ng ja\k yơh. Du\m sang pioh mkra mjing, sang pioh hluê hria\m nga\ a\t pro\ng mơh. Brua\ ru\ mkra pioh bi hria\m brua\ kơ mnuih nga\ rua\ ti kr^ng [uon sang mmông anei jing ka djo\ guôp đei ôh, [ia\ hkuê si kâo wưng kơ ana\p, s^t klei thâo săng mơ\ng mnuih [uôn sang a\t mse\ mơh brua\ duh mkra Việt Nam đ^ kyar h^n, du\m anôk brua\ lu h^n sna\n klei mtô bi hriam brua\ sra\ng mâo klei ja\k m’ak h^n”.

     Mtô bi hria\m brua\ kơ mnuih nga\ brua\ kr^ng [uôn sang jing sa hdra\ êlan djo\ pro\ng mơ\ng Đảng leh ana\n Knu\k kna ho\ng hdra\ k`a\m kla\ klơ\ng c\ia\ng bi mjing brua\ ma\\, mđ^ pra\k ka\k mâo hrui w^t leh ana\n bi mđ^ hnơ\ng klei hd^p kơ mnuih [uôn sang ti kr^ng [uôn sang lo\ hma…. {ia\ , leh êbeh 5 thu\n c\ar Kon Tum hluê nga\ klei mkla\ mtru\n 1956, mb^t ho\ng klei tu\ mâo ba w^t adôk [ia\ dhia\ sna\n, a\t bi êdah kla\ leh mơh du\m klei ka djo\ guôp leh ana\n bi liê ti mang c\ia\ng bi hmao mâo klei mkra mlih he\, sna\n kơh klei mkla\ mtru\n anei dưi bi mđ^ lar klei tu\, kla\ s^t jing klei ga\l kơ mnuih nga\ brua\ ti kr^ng [uôn sang lo\ hma.

                                                                                    BTV: H’Nga.