VOV4.Êđê - Tu Mrông jing kdriêk dleh dlan êdi ho\ng êbeh 95% jing mnuih [uôn sang djuê [ia\ leh anăn ăt jing anôk khăng mâo klei klưh lăn ti ]ar Kon Tum. }ia\ng rơ\ng klei hd^p leh anăn kdrăp mnơ\ng mơ\ng mnuih [uôn sang, bruă sang ]ư\ êa alu\ wa\l hlăk mko\ mjing mbe\ đue# 3 êtuh go\ êsei mnuih [uôn sang kbiă mơ\ng kr^ng klưh lăn. Khă snăn ara\ anei bruă lo\ mko\ mjing anôk dôk mrâo kơ mnuih [uôn sang kr^ng  khăng mâo klei klưh lăn ti kdriêk Tu Mrông hlăk tuôm ho\ng lu bruă gun kpăk leh anăn alu\ wa\l dleh dưi bi leh hdră k`ăm mbe\ đue# mnuih [uôn sang mơ\ng kr^ng klưh lăn hlăm thu\n anei.

Brua\ mbe\, đue\ nao mko\ mkra al [uôn mrâo kơ 300 go\ êsei ti du\m sa\: Tê Xăng; Tu Mroong; lehana\n Đăk Rơ Ông hlăm kdriêk Tu mroong, mâo leh knơ\ng brua\ sang ]ư\ êa ]ar Kontum bi kla\ mơ\ng mlan 10/2019 ho\ng ênoh bi liê jih jang giăm 70 êklai prăk. Klei dleh dlan tal êlâo êjai ngă brua\ jing duah anôk pioh mko\ mkra ala [uôn mrâo kơ mnuih [uôn sang. Hoàng Hiệp, knua\ druh kia\ kriê brua\ duh bi liê ru\ mdơ\ng kdriêk Tu Mroong brei thâo, lăn adôk hlăm kdriêk pioh kơ brua\ ru\ mdơ\ng ala [uôn mrâo jing điêt đei, lehana\n le\ hlăm kr^ng lăn kngư troh trôk, ênưih snăk tuôm ho\ng klei klưh hroh lăn. Mb^t ho\ng ana\n brua\ lông ktir ksiêm dlăng lăn ala lui] liê nga\n prăk snăk, ]ia\ng tui duah tur lăn kjăp, brua\ anei amâo mâo dưi ngă ôh kyua k[ah prăk bi liê. Mơ\ng ana\n mơh, kha\dah mâo ruah leh anôk pioh mko\ mkra ala [uôn mrâo kơ mnuih [uôn sang, [ia\dah ru\ mdơ\ng êjai, dôk hyưt hu^ êjai:

“Ho\ng brua\ ruah anôk ru\ mdơ\ng, jing kdriêk mb^t ho\ng du\m knơ\ng dhar brua\ nao ksiêm dlăng leh anôk ala mâo 5; 5 blư\ mtam snăn kơh mâo ruah he\ sa anôk lehana\n ]uk hli. {ia\dah boh s^t, lăn ala hlăm kr^ng Tu Mroong jing lăn tliêt mtlai ]uah, tur lăn êdu, snăn amâo srăng tlaih ôh ho\ng klei klưh hroh lăn. }ia\ng bi hro\ klei ana\n hlăm yan hjan hmei mb^t ho\ng du\m êpul êya nga\ brua\, đăm đei ]uk, lehana\n kuia lăn ôh”.

Ruah anôk pioh kơ brua\ mko\ mkra ala [uôn mrâo kơ mnuih [uôn sang dleh leh, [ia\dah ]ia\ng dưi ata\t mnuih [uôn sang nao dôk kơ ana\n jing dleh h^n. {uôn Tu Tho\, sa\ Tê Xăng jing sa hlăm du\m anôk kreh klưh lăn nanao hlăm kdriêk Tu Mroong. Kyua ping ]ư\ t^ng kngư [uôn, lehana\n hlăm [uôn tuôm klưh leh hlăm du\m gưl yan hjan êlâo, snăn jih jang 139 go\ êsei mnuih [uôn sang bi mbe\ đue\ yơh, hlăm ana\n mâo 51 go\ êsei dôk hlăm ênoh brei đue\ mjê] mtam.

}ia\ng kơ mnuih [uôn sang Tu Tho\ mâo anôk dôk mrâo ho\ng klei êđăp ênang hlăm yan hjan êa lip le], brua\ sang ]ư\ êa kdriêk Tu mroong mâo ngă leh du\m mta brua\ ho\ng klei kjăp, dơ\ng mơ\ng [o# lăn pioh mdơ\ng sang, hlo\ng kơ êlan klông, lehana\n pui kmla\, sang Roong, sang hra\ mơar… lehana\n kbưi ho\ng [uôn Tu Tho\ hđăp kăn kbưi rei. Siămdah truh ti wưng anei, kno\ng mâo ma\ sa\ go\ êsei ayo\ng A Mâu dôk mdơ\ng sang hlăm alu\ wa\l mko\ mkra ala [uôn mrâo.

A Đe, Khua sa\ Tê Xăng la], klei mnuih [uôn sang dôk bư\ ban amâo mâo ]ia\ng nao dôk ôh kơ anôk dôk mrâo jing kyua ho\ng ênoh pra\k 20 êklăk prăk mâo hdra\ êlan đru kơ grăp go\ êsei mbe\ anôk dôk mrâo, l5 êklăk 400 êbâo prăk đru kơ mnơ\ng [ơ\ng hua\ mse\ snăn jing [ia\ dhia\ êdi, ngă kơ klei hd^p mda mnuih [uôn sang tuôm ho\ng klei dleh dlan:

“Nao ksiêm dlăng pưk sang mnuih [uôn sang, lu jing sang sô hđăp leh sơăi, sang ho\ng kyâo bru\ lehana\n muôr rio\ leh sơăi, kyuana\n klei anei bi nao hưn ho\ng knơ\ng brua\ sang ]ư\ êa kdriêk leh, jing amâo dưi lo\ po\ ba ôh sang ana\n. Mơ\ng ana\n mơh tinei jing djo\ tuôm ho\ng kyâo lehana\n tôl. Klei anei jing dleh, kyua djo\ tuôm ho\ng brua\ răng kriê dliê. Ho\ng ênoh pra\k bi liê ma\ kno\ng du\m ana\n jing sa klei dleh dlan êdi, mơng ana\n hmăng hmưi kơ knu\k kna mâo hdra\ lo\ đru thiăm kơ mnuih [uôn sang”.

Boh s^t brei [uh 300 go\ êsei mnuih [uôn sang kbia\ đue\ mơ\ng kr^ng klưh hroh ti kdriêk Tu Mroong, ]ar Kontum pătdah dôk hlăm go\ êsei [un [in sơăi, lehana\n jing mnuih djuê ana Sedang sơăi.

Klei brua\ sang ]ư\ êa t^ng brei [uh, ]ia\ng dưi mdơ\ng sa boh sang djăp ênoh ]ua\n kjăp ho\ng hdra\ mko\ mkra kr^ng [uôn sang mrâo, bi mâo ênha\ [ia\ êdi 40m², ho\ng ênoh bi liê [ia\ êdi mơ\ng 50 – 60 êklăk prăk. Kyuana\n yơh ho\ng ênoh prăk đru kno\ng mil 25 êklăk 400 êbâo prăk kơ grăp go\ êsei mse\ si ara\ anei jing dleh măng ai yơh mnuih [uôn sang dưi mbe\ anôk dôk. Vương Văn Mười, k’ia\ng khua kdriêk Tu Mroong brei thâo, ti ana\p klei ]ia\ng dưi mbe\ mnuih [uôn sang mơ\ng anôk klưh hroh nao dôk kơ anôk êđăp ênang, brua\ sang ]ư\ êa alu\ wa\l ăt dôk bi t^ng leh lu hdra\ êlan:

“Tal êlâo jih mtru\t mjhar du\m go\ êsei mâo prăk kăk mơ\ng ênoh tla hnô ana\n, lo\ mguôp ho\ng ênoh prăk knu\k kna đru nao mdơ\ng sang êlâo. Tal dua le\, du\m go\ êsei dưi ]an prăk hluê klei mkla\ mtru\n mrô 33, ho\ng ênoh grăp go\ êsei jing 25 êklăk prăk, ho\ng prăk mnga hlăm brô 3%/thu\n, ]an hlăm wưng 15 thu\n; 5 thu\n tal êlâo amâo mâo tla prăk mnga ôh. Êngao kơ klei ]an prăk mơ\ng hdra\ 33, knơ\ng prăk đru ba brua\ yang [uôn lo\ mâo lu ênoh brei ]an mkăn pioh đru kơ klei duh [ơ\ng ho\ng ênoh ]an mơ\ng 50 – 100 êklăk prăk. Ara\ anei knơ\ng brua\ sang ]ư\ êa kdriêk ăt hlăk iêu mthưr phung thâo bi đru, phung mâo ai tiê thâo khăp đru hlăm hdra\ yang [uôn bi hgu\m nga\ sang dôk kơ mnuih [uôn sang”.

Hdra\ mơ\ng brua\ sang ]ư\ êa kdriêk Tu mroong ngă jing mse\ snăn yơh, [ia\dah boh s^t brei [uh ]ia\ng dưi bi mlih sa klei bhiăn mưng hd^p hlăm mnuih [uôn sang, bi mlih klei m^n jua\t mưng leh hlăm mnuih [uôn sang amâo mâo djo\ ênưih ôh, anei lo\ jing sa mta brua\ mtru\t mjhar nanao, đru ]ung ba, k]e\ kơ mnuih [uôn sang jho\ng ]an prăk knu\k kna pioh mdơ\ng sang dôk. Kyuana\n yơh brua\ ]oh ]ua\n ho\ng alu\ wa\l hlăm du\m thu\n kơ ana\p brei mbe\ yơh mnuih [uôn sang, mko\ mkra ala [uôn mrâo hơ^t kjăp kơ 300 go\ êsei mnuih [uôn sang mơ\ng kr^ng klưh hroh, năng ai dleh snăk dưi ngă./.

Y Khem pô mblang