VOV4.Êđê - Ho\ng mnuih [uôn sang Êđê leh ana\n lu djuê ana mkăn ti kr^ng Dap kngư, kpiê ]eh jing mta kpiê amâo dưi k[ah ôh hlăm du\m knăm m’ak amâo dah pioh drông tuê. Ara\ anei, amâo djo\ kpiê pioh mnăm hjăn mơ\ng alu\ wa\l đui] ôh, kpiê ]eh jing leh mta kpiê jíă [a\l mnâo mna` ]ư\ dliê, jing mta mnơ\ng ba mđup myơr  mâo mă hjăn păn ho\ng tuê hiu ]hưn tơ hriê kơ kr^ng Dap kngư.

        Hlăm jih jang du\m  knăm m’ak, ngă yang amâo dah sang mâo tuê hriê ]hưn, mb^t ho\ng du\m mta mnơ\ng [ơ\ng mơ\ng đưm, mnuih Êđê mâo kpiê ]eh pioh drông tuê. Ho\ng digơ\, kpiê ]eh jing mta mnơ\ng pioh myơr kơ yang adiê, jak iêu atâo atiêt, aduôn Aê mnăm hrăm mb^t ho\ng anak ]ô, kpiê ]eh ăt jing mnơ\ng pioh kơ tuê ênguê, jing mnơ\ng pioh bi yăl dliê, klei khăp ]ia\ng amâo dah hrăm mb^t mn’ak ho\ng jih go\ sang, ayo\ng adei djuê găp. Mnăm kpiê ]eh jing leh knhuah dhar kreh, siă suôr ho\ng klei hd^p mda ai tiê mngăt leh ana\n klei bruă knuă êpul êya mơ\ng mnuih Êđê. Aduôn Bap ti [uôn Ako\ Dhông, [uôn pro\ng {uôn Ma Thuột, ]ar Dak Lak brei thâo:

     “ Mơ\ng ênuk aduôn Aê am^ ama pô đưm kno\ng mâo sa mta kpiê anei yơh amâo mâo kpiê mkăn ôh, amâo mâo [iêr, êa m’mih mse\ si ara\ anei ôh, hlei sang thâo mâo [ia\ digơ\ knă kpiê anei lu h^n. Kpiê anei ara\ng ba yua hlăm lu mta, mjưh rue# yan hrui mă boh mnga, ]uh u\n, ]uh êmô kbao, ngă yang asei… Wa\t hlăm sang mâo bruă, lo\ mkra w^t sang krum,pra pui, koh kram… Digơ\ koh 1 [e\ kram kpă dưm ti krah sang pioh kă ]eh kpiê, mă êrah mơ\ng mnơ\ng ngă yang m’ia ti gơ\ng ana\n. Tơdah [ơ\ng kbao knô ho\ng 7 boh ]eh kpiê, sơnăn ăt kă 7 [e\ kram ti krah sang. Leh ana\n dưm thiăm du\m boh ]eh kpiê giăm ana\n”.

            Pia jing kpiê ]eh, kyua mta kpiê anei yua đ^ng pioh mnăm. Tơdah ba mnăm, ]eh kpiê dưi ba kơ ta], jiêk bo\ 1 tal hla mtei krô amâo dah hla du\m mta ana amâo mâo ruă ôh, mse\ si hla ana boh kneh, boh truôl…, tuh êa bo\ ]eh kpiê leh ana\n lui du\m mn^t ]ia\ng êa gơ\ hram leh ana\n mă đ^ng ]u\t ti krah ]eh truh kơ tur.

                                                            Kpiê ]eh.

}eh kpiê dưi dưm ti krah sang, jih jang dôk jum gah găn, mnăm êjai bi yăl dliê êjai. Mdê ho\ng du\m djuê ana mkăn ti kr^ng Dap kngư, kpiê ]eh mơ\ng mnuih Êđê kno\ng ba yua 1 [e\ đ^ng leh ana\n tơdah mnăm, đ^ng kpiê dưi djă mơ\ng kngan pô anei truh kơ pô mkăn mơ\ng phung mduôn truh kơ phung hđeh, mơ\ng mniê truh kơ êkei.

            Mnuih Êđê ]o\ng knă mă kpiê ]eh pioh mnăm. Êlâo dih, tui hluê si klei thâo mâo, grăp boh sang ăt mâo [ia\ êdi du\m boh ]eh kpiê. Grăp boh sang mâo klei thâo mdê mơh ]ia\ng knă kpiê. Kpiê ]eh dưi mkra ho\ng du\m mta mnơ\ng ]o\ng mâo. Khăng gơ\ jih rue# yan hrui mă boh mnga, pô sang srăng pioh [ia\ mdiê braih, hbei [lang pioh knă kpiê. Kpei ăt mă mơ\ng ]o\ng mâo, jing du\m mta hmôk kyâo, agha kyâo amâo mâo ruă mâo mnâo m’ih, hăng, bh^. Lu êdi jing êsei ba, jing mă braih, hbei [lang knă, tu\k bi ksă, lui ê –ăt, lu\k kpei leh ana\n dưm hlăm ]eh hlăm brô du\m hruê truh kơ du\m mlan. Amai H’ Phiu Kbuôr ti [uôn Ako\ Dhông, [uôn pro\ng {uôn Ma Thuột, ]ar Dak Lak brei thâo.

            “ Klei knă kpiê anei mâo mơ\ng đưm leh, mơ\ng ênuk aduôn Aê, ]uê pioh kơ am^ ama leh ana\n ara\ anei truh kơ ênuk pô. Kâo [uh bruă ngă anei ăt đru mguôp kriê pioh knhuah gru mơ\ng go\ êsei, djuê ana sơnăn bi kâo ăt tui hriăm hdră knă kpiê mơ\ng am^ ]uê brei, amâo mâo ngă lui] ram boh tu\ yuôm đưm mơ\ng aduôn Aê. Ho\ng mnuih [uôn sang pô, hlăm du\m klei bi mtuôm [o# go\ sang, mko\ mjing klei huă mnăn jing wưng ăt bi mâo kpiê ]eh mơh. Kpiê ]eh yuôm bhăn êdi, sơnăn amâo dưi lui] ram ôh”.

            Mâo sa hdră knă, [ia\dah grăp go\ sang mnuih Êđê mâo klei thâo mdê mdê ]ia\ng knă 1 mta kpiê ]eh mâo mnâo mna` hjăn păn. Kyua ana\n kpiê ]eh mâo lu mnâo mna` mdê mdê mse\ si: m’mih, msăm, bh^, kba… Kbiă mơ\ng klei thâo mdê hjăn hlăm m’mông lu\k kpei, mta mnơ\ng leh ana\n hnơ\ng kpei lu\k pioh ngă kpiê. Klei thâo anei jing klei ]uê pioh leh ana\n kno\ng anak mniê am^ amâo dah aduôn mtô brei.

            Ara\ anei, khă gơ\ du\m knăm ma’k mko\ mjing amâo mâo lu ôh, du\m klei bi k[^n êpul êya mko\ mjing ăt [ia\ mơh, [ia\dah ti du\m boh [uôn mơ\ng mnuih Êđê ti Dak Lak, kpiê ]eh ăt mâo du\m go\ sang knă pioh ba yua leh ana\n ba ]h^ kơ phung tuê hiu ]hưn. Phung knă kpiê mâo lu mnuih thâo leh ana\n, ana\n digơ\ jing ana\n knăl mse\ si: kpiê ]eh Y Miên, Y Pao, Am^ Dzoan…  Ti [uôn Ako\ Dhông, [uôn pro\ng {uôn Ma Thuột, du\m thu\n ho\ng anei mâo thiăm 1 ana\n knăl kpiê ]eh pô knă adôk mda thu\n – kpiê ]eh am^ Dza Phin. Khă gơ\ mrâo mko\ mjing, [ia\dah ana\n knăl anei [rư\ [rư\ bi mklă knuih k’hưm pô. Ama Nhiên, k’iăng khua [uôn [uôn Ako\ Dhông, [uôn pro\ng {uôn Ma Thuột brei thâo.

            “ Ara\ anei hlăm [uôn ăt mâo lu mnuih thâo knă kpiê ]eh, boh nik gơ\ phung khua thu\n, kyua đưm adih mta kpiê anei mâo lu mnuih khăp mnăm. Khă sơnăn ara\ anei,  kriê pioh bruă knă kpiê ]eh adôk [ia\ đui] mnuih knă, boh nik gơ\ ho\ng phung hlăk ai. Mse\ si go\ sang amai Am^ Dza Phi ti anei, êlâo dih amai kno\ng knă pioh ba yua hlăm go\ sang, [rư\ [rư\ [^ng găp taih kbưi leh ana\n mâo wa\t tuê hiu ]hưn ăt ]ia\ng mnăm ơh, sơnăn amai knă pioh ba ]h^. Kpiê ]eh ba ]h^ djăp mnuih bi la] jăk êdi, leh ana\n [rư\ hruê [rư\ mâo lu mnuih khăp mnăm, blei ba w^t pioh mnăm amâo dah ngă mnơ\ng pioh myơr”.

            Mơ\ng mta kpiê mâo mă hjăn păn mơ\ng mnuih [uôn sang alu\ wa\l, kpiê ]eh hlăk [rư\ [rư\ mâo klei bi mlih, jing mta piê jiă [a\l mnâo mna` ]ư\ dliê kr^ng Dap kngư. Du\m boh ]eh kpiê ba ]h^ hluê phung tuê hiu ]hưn truh kơ lu anôk lu hlăm ala ]ar leh ana\n wa\t ho\ng ala ta] êngao, jing mnơ\ng myơr mâo mă hjăn păn ho\ng phung hiu ]hưn tơdah hriê kơ kr^ng lăn anei.

                                   H’Nga pô ]ih mkra.