VOV4.Êđê - Hd^p hăl sa go\ sang nga\ brua\ pưk hma, leh mko\ mjing go\ sang, Y-Yô Ayu\n mâo ma\ kno\ng 3 sao lăn, sa boh sang điêt 24m² ho\ng hlang mtih kđuh, yan hjan hluh [rô], yan bhang mđia\ mtrang. Mo# rông anak điêt, Y-Yô hiu nao ngă brua\ mưn, duah aguah [ơ\ng aguah, duah tlam [ơ\ng tlam.

Lo\ w^t hdơr hlăk klei hd^p dleh dlan mse\ snăn, đo\k `u ktro\, pap kơ anak mơ\ng điêt hd^p hlăm klei knap m`ai:“Mơ\ng leh mko\ mjing go\ sang, go\ sang hmei tuôm ho\ng lu klei dleh dlan, klei knap m`ai mđr^ng ho\ng klei rua\ duam. Dua ung mo# hmei mơ\ng dua [e\ kiê kngan ho\ng mko\ mjing klei hd^p. Kyua ho\ng klei g^r yơh gan hgao klei dleh dlan, tui hriăm mơ\ng mnuih riêng gah hdră duah [ơ\ng, snăn go\ sang kâo dơ\ng tlaih mơ\ng klei dleh dlan. Mơ\ng ana\n mơh klei hd^p go\ sang hmei mâo klei bi mlih. Kâo tui hriăm hdră pla kphê, rông mnơ\ng, snăn mao prăk mơ\ng brua\ pla kphê, rông mnơ\ng. Klei hd^p mâo leh klei đ^ kyar”.

Thu\n 1989, knơ\ng brua\ kphê Êa Tul mbha lăn phăn jao kơ du\m go\ êsei mnuih [uôn sang pla kphê, Y-Yô tu\ ma\ 2ha lăn, mâo knơ\ng brua\ mkăp mnơ\ng ma\ brua\, lehana\n g^r ma\ brua\ ]ia\ng mâo [ơ\ng ênoh êbeh kơ phăn jao. Leh du\m thu\n ma\ brua\, `u myun mâo hlo\ng jao ngă hra\ mơar 2ha lăn ana\n. {ia\dah phu\n mâo klei bi mlih klei hd^p `u jing yap mơ\ng thu\n 2009, leh Y-Yô nao mu\t hlăm êpul hgu\m phung ngă lo\ hma sa\ Êa Tul, mâo nao hriăm hlăm du\m boh adu\ mjua\t bi hriăm hdră pla kphê ho\ng klei kjăp, lehana\n hdră rông mnơ\ng. ~u jih ai tiê tui hriăm adu\ anei, g^r lo\ tui nao hriăm ho\ng du\m go\ sang thâo leh hlăm klei ma\ brua\, lehana\n lo\ tui hriăm hlăm hra\ mơar, lehana\n mơ\ng klei hâo hưn, mơ\ng năn `u g^r kt^r pla mjing lehana\n rông mnơ\ng.

Ho\ng 2ha lăn kphê, `u k]ưm ma\ brua\ mlih mjeh mrâo, mđr^ng ho\ng brua\ dlăng kriê djo\ hdră leh hriăm, snăn war kphê `u đ^ jing siam, dhan pro\ng, mboh bi kyut.

}ia\ng mkriêm kơ ênoh bi liê, Y-Yô dưn yua djah tôk kphê mđam ngă hbâo bru\ vi sinh pioh lo\ pruê kơ mnơ\ng pla. Truh kơ ara\ anei, kphê `u mboh kah knar mơ\ng 3 – 3tôn mkrah/ha. Snăn grăp thu\n go\ sang `u mâo hlăm brô 7 tôn kphê.

Tui nao mđing hdră rông mnơ\ng, Y-Yô w^t tui lông rông u\n ana mđai. Mơ\ng dua drei u\n ana mđai, go\ sang `u mâo nanao du\m pluh drei êđai u\n, đa rông ]h^ u\n kđeh, myun mdan mơ\ng ]h^ u\n kđeh grăp thu\n `u mâo 40 êklăk prăk.T^ng jih jang leh kah he\ kơ ênoh bi liê go\ sang adôk 150 êklăk prăk/thu\n. Truh kơ ara\ anei, `u mâo mdơ\ng leh sa boh sang pro\ng siam, mâo leh prăk anak aneh nao sang hra\ mơar, djăp hua\ [ơ\ng djăp ]u\t hơô, jih jang klei dleh dlan knap m`ai kdu\n đue# kơ tluôn leh sơăi. ~u [uh, mâo lăn ala, lehana\n thâo ma\ brua\, thâo dlăng kriê wiê ênăk, s^t nik srăng ba w^t boh tu\ dưn jăk. ~u lo\ ktrâo ata\t kơ ayo\ng adei hlăm [uôn hdră dlăng kriê wiê ênăk kphê, lehana\n rông mnơ\ng, bi hriăm hdră mđam hbâo ho\ng djah tôk kphê pioh mkriêm ênoh bi liê:

“Lu mnuih hlăm [uôn bi pla kphê mơh, [ia\dah ăt lu mơh mnuih ma\ brua\ amâo mâo boh mnga lu ôh. Kâo lo\ mtru\t mjhar di`u duh bi liê, ba yua klei kreh knhâo hla\m klei ma\ brua\ knua\ ]ia\ng mâo ba w^t lu boh mnga h^n. Ktrâo ata\t di`u pruê hbâo bi djăp ênu\m, krih êa bi djăp, duah mjeh jăk. Mơ\ng ana\n mâo lu\ go\ êsei tui ngă lehana\n mâo leh klei bi mlih”.

Ka ư ai mơh ho\ng boh tu\ dưn leh mâo, Y-Yô Ayu\n lo\ pla tiêu hlăm war kphê. Ara\ anei, go\ sang `u mâo pla leh truh 400 phu\n tiêu, hlăm brô dua thu\n kơ ana\p `u srăng mâo pe\ boh. Amâo mâo djo\ kno\ng mse\ snăn, `u lo\ pla boh kroh mse\ si boh sầu riêng, boh [ơr… mđ^ h^n ênoh ba w^t kơ go\ sang.

Amâo djo\ kno\ng duah klei sah mdro\ng kơ go\ sang pô, `u lo\ dơ\ng đru mnuih [un [in hlăm [uôn, truh kơ ara\ anei `u mâo đru leh êbeh du\m pluh go\ sang, đa prăk duh bi liê, hbâo pruê, lehana\n g^r ktrâo ata\t hdră duah [ơ\ng. Y-Thiên Niê kreh iêu Ama Biu, Khua [uôn Sah B, sa\ Êa Tul, kdriêk }ư\ Mgar la]:

“Y-Yô thâo hlăm klei duah [ơ\ng. ~u dôk hlăm êpul hgu\m phung ngă lo\ hma, ma\ klei hriăm mơ\ng go\ sang `u, `u lo\ bi hriăm du\m go\ êsei mkăn ]ia\ng mâo boh tu\ dưn jăk. ~u lo\ đru du\m go\ êsei dleh dlan ho\ng hdră iêu digơ\ ma\ brua\ mưn nao pe\ kphê kơ pô”.

Tui si Y-Krua Ktla, K’ia\ng khua Êpul hgu\m phung ngă lo\ hma sa\ Êa Tul, kdriêk }ư\ Mgar brei thâo:

“Hlăk mrâo mu\t hlăm êpul hgu\m phung ngă lo\ hma, Y- Yô Ayu\n kno\ng jing sa ]ô mnuih ngă brua\ pla mjing mse\ ho\ng lu mnuih mkăn mơh, go\ sang dôk knap m`ai, hiu duah ma\ brua\ mưn, leh mu\t hlăm êpul hgu\m mâo hriăm hdră pla mjing, rông mnơ\ng, ba yua klei kreh knhâo, snăn ara\ anei Y-Yô Ayu\n tlaih leh mơ\ng klei knap m`ai, amâo mâo djo\ kno\ng du\m ana\n ôh, `u lo\ đru du\m go\ êsei mkăn tlaih mơ\ng klei [un [in mơh”.

Ho\ng klei kreh kriăng g^r ktir, Y-Yô Ayu\n jing leh go\ êsei ba ako\ hla\m [uôn Sah B ma\ brua\ tu\ jing hluê hdră bi hmô pla mjing rông mnơ\ng mâo boh tu\ dưn lu.

                                                Y-Khem pô ]ih mkra.