VOV4.Êđê - Kr^ng Dap kngư hlăk tuôm ho\ng klei
thu krô kjham, klei k[ah êa ba yua kơ bruă duh mkra [rư\ hruê [rư\ kjham ngă kơ
hnơ\ng mâo boh mnga mnơ\ng pla hro\ tru\n.
Kr^ng Dap kngư jing 1 hlăm du\m kr^ng ngă
lo\ hma pla mjing phu\n mơ\ng kluôm ala, ho\ng lu mnơ\ng ]h^ mnia mă mơ\ng lo\
hma mâo ênoh yuôm. Khă sơnăn, kr^ng lăn ba-zan jăk
Phu\n tal êlâo
hla\m h[uê ênuk, knơ\ng kdơ\ng êa pro\ng Ayun Hạ ti c\ar Gia Lai êdah tur êa
nga\ kơ du\m êbâo ha lo\ kđang la\n.
Ti kr^ng phu\n ba pla kphê mơ\ng ]ar Dak
Lak, Nguyễn Anh Hào – Khua dla\ng Hợp tác xã brua\ nga\ lo\ hma Công Bằng,
hla\m sa\ }ư\ Dliê Mnông, kdriêk }ư\ Mgar a\t dôk hyưt kơ klei k[ah êa, kha\ mphu\n
mrâo truh yan bhang. “ Ana kphê sna\n
c\ia\ng bi krih êa hla\m yan bhang, mâo du\m kr^ng dôk k[ah êa kjham êdi. Hluê
si klei đa\o kna\l, ana\p anei sra\ng jing thu\n adiê mđia\ ktang bhang sui,
k[ah êa hl^m hjan, klei hyưt mơ\ng mnuih [uôn sang sra\ng k[ah êa. Du\m thu\n
êlâo, mnuih [uôn sang ma\ êa krih mơ\ng êa krông, ênao êa, [ia\ ara\ anei ênha\
đang kphê pro\ng, wa\t ti dlông ]o\ng ]ư\, hnơ\ng êa mâo [ia\ đuic\. Mnuih [uôn
sang klei kba\ng êa ]ia\ng krih, [ia\ [rư\ [rư\ êa kba\ng a\t khuôt jih, mnuih
[uôn sang ktir truh 70,80m, kla\ s^t thu\n êdei ana\p mphu\n êa sra\ng lo\ k[ah
h^n dơ\ng”.
Mrâo truh yan bhang, [ia\ ênao mgơ\ng êa {uôn Triêt ti anôk kdra\n lo\ kdriêk La\k, c\ar Dak Lak kno\ng mâo 30% hnơ\ng mgơ\ng êa.
Hluê si Knơ\ng brua\ Sang ]ư\ êa ]ar Dak
Lak, thu\n anei mâo êbeh 80êbâo ha mnơ\ng pla mjing du\m mta k[ah êa, hla\m ana\n mâo gia\m 15
êbâo ha lui] ti mang, lui] liê hla\m brô 2.100 êklai pra\k, du\m pluh êbâo ha
kphê leh ana\n tiêu hma\i amâo mâo ja\k hla\m sui thu\n. Jing kr^ng pla lu
mnơ\ng pla sui thu\n mâo ênoh yuôm kơ brua\ duh mkra pro\ng mse\ si kphê leh
ana\n tiêu, ]ar Gia Lai a\t lui] liê lu kyua adiê không k[ah êa. Amâo djo\
kno\ng mnuih [uôn sang nga\ lo\ hma dleh dlan, [ia\ du\m anôk brua\ duh mkra
mnia mblei yua du\m knơ\ng kdơ\ng êa mse\ si Knơ\ng brua\ Trách nhiệm hữu hạn
Kphê Ia Grai a\t le\ hla\m klei k[ah êa kjham. Nguyễn Đại Ngọc, Khua dla\ng Knơ\ng
brua\ anei brei thâo:“ Kâo nga\ brua\ ti
kr^ng Dap Kngư mâo leh 35 thu\n leh ana\n hla\m h[uê ênuk ka mâo ôh thu\n adiê
không k[ah êa kjham êdi mse\ thu\n anei. Hmei mâo 11 ênao mgơ\ng êa sna\n ara\
anei êa tru\n hro\ êdah wa\t tur ênao êa. Anei jing klei bi êdah kla\ mơ\ng
brua\ bi mlih yan adiê, hla\k hnơ\ng adiê đ^, bi hnơ\ng mâo êa hjan [rư\ tru\n
hro\ mka\ ho\ng êlâo adih”.
Bi Hoàng Phước Bính, gia\m 30 thu\n sia\
suôr ho\ng kr^ng pla phu\n ana tiêu ti }ư\ Sê, ]ar Gia Lai brei thâo:“ Yan kphê, tiêu thu\n 2014 – 2015, kyua yan
adiê nga\, hnơ\ng adiê dleh t^ng kna\l kyua ana\n hnơ\ng mâo boh mnga tru\n
hro\. Hmei pô a\t ktuê ksiêm dla\ng nanao kơ ana tiêu gia\m 30 thu\n sna\n dưi
la] snei: Thu\n anei jing thu\n mâo boh mnga [ia\ h^n êdi hla\m du\m pluh thu\n
êgao. Mâo lu đang tiêu hro\ truh 60-70%, kah knar jing hro\ mơ\ng 30-40%”.
Ênao êa Đak Yên, c\ar Kon Tum a\t êdah tur êa mơh.
Amâo mâo djo\ kno\ng adiê không k[ah êa
hla\m yan bhang, [ia\ hla\m du\m thu\n ho\ng anei, kr^ng Dap Kngư lo\ k[ah êa
hla\m yan hjan. Mlan 6 thu\n anei jing hla\m yan hjan, [ia\ du\m knơ\ng pro\ng
mse\ si Ayu\n Hạ, jing anôk mgơ\ng êa lu êdi ti Dap Kngư, mâo hnơ\ng mgơ\ng êa
truh 253 êkla\k m3, hla\k khuôt ti gu\ hnơ\ng k]ah nga\ kơ du\m pluh êbâo ha
mdiê, hbei leh ana\n djam mtam ti kr^ng Ngo\
Dhu\ng ]ar Gia Lai hma\i djo\, lui] liê êbeh 150 êklai pra\k.
Ti knhal Dhu\ng kr^ng Dap Kngư, 2 kdriêk
Cát Tiên leh ana\n Da\ Teh jing anôk pla mdiê phu\n mơ\ng ]ar Lâm Đồng, êlâo
adih jing anôk khăng mâo klei êa l^p lêc\, gra\p thu\n dưi mbo\ du\m la\n ja\k
jing, [ia\ thu\n anei k[ah êa kjham êdi kyua êa krông Đồng Nai tru\n hro\, du\m
anôk pom êa pro\ng a\t khuôt jih mơh. Hnơ\ng êa ti lu ênao êa hla\m alu\ wa\l
tru\n hro\ mơ\ng 1 truh kơ du\m met. Bi ti ]ar Dak Nông leh ana\n Kon Tum a\t
mse\ sna\n mơh. Kno\ng hja\n ti Dak Nông mâo 500 ha mdiê k[ah êa, hla\m brô 21
êbâo ha kphê leh ana\n tiêu hma\i djo\, Hla\m yan bhang mrâo êgao, go\ sang
Phạm Thị Huê ti sa\ Quảng Phú, kdriêk Krông Knô, ]ar Dak Nông pla 1 ha ktơr
[ia\ amâo mâo boh mnga ôh kyua adiê thu krô mđia\ hlơr, amai lo\ dôk hyưt kơ 1
ha kphê leh ana\n 6 sao lo\ amâo mâo êa krih.
“
Mnuih [uôn sang dôk mđing, ana ktơr lui ti mang leh, amâo mâo boh mnga ôh kyua
amâo mâo êa krih, bi lo\ hma dôk jah huai mpra\p dơ\ng nga\. Tơ amâo mâo êa
sna\n a\t lui sna\n mơh, ana kphê ma\ êa krih mơ\ng mbông mnuôr êa anei a\t lui
mơh. Thu\n êlâo mâo krih 3 bliư\ thu\n anei krih 4 bliư\, dôk đa\o t^ng thâo
dja\p, thâo h’a^ he\ êa krih, tơ amâo
dja\p ôh lui sna\n yơh kphê yơh”.
Mnuih [uôn sang nga\ lo\ ti kr^ng Dap Kngư g^r duah phu\n êa krih kơ ana kphê.
Hluê si klei đa\o kna\l, hla\m wưng ti ana\p,Dap Kngư sra\ng lo\ tla\ ana\p ho\ng klei adiê không k[ah êa ktang h^n. Hnơ\ng mâo êa hjan sra\ng [ia\ mka\ ho\ng hnơ\ng kah knar hla\m đar thu\n mơ\ng 20-40%, kyua ana\n hnoh đoh ti du\m hnoh êa, hnoh krông a\t k[ah kjham mơh êa. Y- Dha\m Ê`uôl, K’ia\ng khua Knơ\ng brua\ Sang ]ư\ êa ]ar Dak Lak brei thâo: ]ar m^n t^ng sra\ng kha\t bi hro\ êbeh 5.000 ha mdiê leh ana\n du\m mta mnơ\ng pla mjing [ia\ hruê mlan, êbeh 10 êbâo ha kphê bi kdơ\ng ho\ng klei k[ah êa hla\m knhal jih thu\n. {ia\ ho\ng hla\m brô 250 êbâo ha kphê leh ana\n ana tiêu sna\n amâo lo\ mâo hdra\ dưi bi msir ôh. “ Jih jang ênao, knơ\ng kdơ\ng êa kha\ng amâo mâo dôk hla\m kr^ng pla du\m mta ana sui thu\n ôh. Hnơ\ng êa mur ti kr^ng Dap Kngư la] mb^t, Dak Lak la] hja\n tru\n hro\ nanao đrông. Sna\n ]ia\ng mko\ mjing hdra\ bi kdơ\ng ho\ng klei k[ah êa kơ mnơ\ng pla sui thu\n amâo mâo hdra\ dưi nga\ ôh. Mâo lu ênha\ amâo mâo phu\n mka\p êa, wa\t hdra\ klei leh ana\n ktir kba\ng êa.
H’Nga pô c\ih hlo\ng ra\k.
Viết bình luận