VOV4.Êđê - Mlan 7/2020, Wa\l anôk knhuh gru [a\ng k’ưp ]ư\ pui Dak Nông mâo leh UNESCO kla\ klơ\ng tu\ yap jing Wa\l anôk knhuah gru kơ tar ro\ng la\n. Klei anei mjing leh k’hưm, po\k sa hdra\ êlan nao mrâo kơ anôk brua\ hiu ]hưn ênguê ti alu\ wa\l đ^ kyar kja\p ktang. Sa yan mnga mrâo lo\ truh ba lu klei ]ang hma\ng mlih mrâo ho\ng Wa\l anôk knhuah gru [a\ng k’ưp ]ư\ pui Dak Nông – kr^ng  siam kơ ênhiang djuê ana:

Hlăm krah adiê mđia\, lehanan ang^n yan không bhang ti La\n Dap Kngư, êlan nao kơ sa\ Dak Ha, kdriêk Dak Glong, ]a Daknông hwai mgoh doh siam. Hlăm grăp anôk phung [uôn sang hd^p mâo sơăi anôk mgơ\ng djah mâo mkra ho\ng betong, mâo mkra hlue rup phu\n kyâo, rup hlô mnơ\ng… K’Trơi, mnuih mâo k’hưm ti bon Ting Wel Đăng, sa\ Dak Ha, brei thâo, mb^t ho\ng klei kriê pioh knhuah gru dhar kreh, klei thâo săng kơ brua\ răng mgang wa\l hd^p mda, [uh leh phung [uôn sang mđing êdi êjai hlăm brua\ mko\ mkra kr^ng [uôn sang mrâo, boh nik êdah êdi kơ klei ru\ mkra anôk jưh jơ\ng hlăm wa\l knhuah gru [a\ng k’ưp ]ư\ pui Daknông. Hlăm ana\n, Bon Ting Wel Đăng jing [uôn brua\ hr^ m`am djuê ana Mnông. Bon mâo êbeh 30 ]ô mnuih mbrua\ hlăm klei hr^ m`am. Ênoh mnuih dơ\ng thâo hr^ m`am lehana\n lu mơh. Siămdah kno\ng tơdah mâo klei ]ia\ng yua, amâodah mâo mnuih akâo ]ia\ng blei snăn kơh dơ\ng bi m`am. K’Trơi ]ang hma\ng hlăm brua\ mko\ mkra alu\ wa\l hiu ]hưn ênguê [a\ng k’ưp ]ư\ pui ti sa\ Dak Ha srăng po\k kơ hdra\ êlan mđ^ kyar mrâo kơ phung [uôn sang:

Ho\ng klei knu\k kna đru, snăn phung [uôn sang ăt mâo leh klei g^r, bi kriê pioh mđ^ bi lar knhuah gru brua\ djuê ana pô. Mơ\ng ana\n mjing du\m mta mnơ\ng jăk, mb^t ana\n mâo ba w^t kơ [uôn sang mơh.

K’Thuôt, knua\ druh mnuih ngă brua\, phung knap m`ai sa\ Dak Ha, brei thâo, sa\ mâo 4 mta anôk brua\ dôk hla\m wa\l knhuah gru [a\ng k’ưp Daknông: Ana\n jing brua\ hr^ m`am, brua\ pơ\k m`am, anôk ma\ cao lanh, anôk ma\ bosit. Hlăm hdra\ kơ ana\p anei, ]ar Daknông srăng dưn yua jih jang klei găl ana\n mse\ si mko\ mjing [uôn brua\ Kon Hao pioh lông ru\ mjing [uôn hiu ]hưn ênguê hlăm yang [uôn. Tui  K’Thuôt, myưng m’ang ho\ng ana\n knăl wa\l knhuah gru [a\ng k’ưp ]ư\ pui Daknông, mnuih Mnông ti Dak Ha mprăp leh ai tiê pô mko\ mjing brua\ hiu ]hưn ênguê:

Phung [uôn sang ]ang hmăng leh mâo tu\ yap jing kdra\n [a\ng kưp ]ư\ pui kơ tar ro\ng lăn, sna\n knu\k kna mâo leh hdra\ kla\ mnga] pioh dưn yua jing klei tu\ dưn pioh mjing brua\ knua\ ma\, mđ^ kyar klei hd^p mda hlăm alu\ wa\l. Amâo mâo djo\ kno\ng mnuih mbrua\, [ia\dah ho\ng jih jang mnuih hlăm alu\ wa\l ăt lo\ bi hriăm êmuh brua\ mơ\ng aê aduôm pô đưm, k`ăm bi kriê pioh mđ^ bi lar dhar kreh pô, lehana\n mâo mguôp hlăm brua\ dhar kreh hiu ]hưn ênguê, mđ^ thiăm ênoh mâo ba w^t kơ go\ sang pô.

Dak Ha jing sa hlăm 5 anôk jăk êdi hlăm kdrăn knhuah gru [a\ng k’ưp ]ư\ pui tar ro\ng lăn UNESCO Daknông hro\ng ruah pioh duh kơ brua\ hiu ]hưn ênguê. Mâo kr^ng kban Serepok hđăp, ti kdriêk }ư\ Ju\t, mboh ]ư\ Pui Nâm Kar, lehana\n kdrăn lo\ hlăm tlung ju\m ]ư\ pui ti kdriêk krông Knô, duh bi liê hâo hưn kơ kdrăn [a\ng k’ưp ]ư\ pui tar ro\ng lăn UNESCO Daknông ti alu\ wa\l kang êlan ktlah mpa\ kban mrô 20 ti kdriêk Dak Song.

Tui si aduôn Lê Thị Hồng An, k’ia\ng khua kia\ kriê wa\l [a\ng k’ưp ]ư\ pui tar ro\ng lăn UNESCO Daknông, brua\ kla\ klơ\ng mâo UNESCO tu\ yap jing kdrăn [a\ng k’ưp ]ư\ pui tar ro\ng lăn hlăk mlan 7/2020, mâo po\k leh êlan ma\ brua\ mrâo kơ brua\ hiu ]hưn mrâo hlăm alu\ wa\l. Siămdah, pioh ru\ mdơ\ng, dưn yua bi tu\ jing djăp hdra\ hiu ]hưn ênguê, bi djo\ ho\ng ênoh ]ua\n UNESCO amâo mâo djo\ jing brua\ ênưih ôh. Du\m anôk truh, du\m anôk jing knhuah gru hlăm kdrăn [a\ng k’ưp ]ư\ pui Daknông ara\ anei kno\ng jing mphu\n k]ưm adôk hrông hre\. Hla\m brua\ duh bi liê wưng leh êgao kno\ng UNESCO mrâo ngă du\m klei ksiêm bi mkla\, k`ăm pioh yap jing anôk mâo klei găl jing anôk lăn mnga êa siam ti alu\ wa\l hlăk dôk kriê pioh lehana\n dưn yua. Klei mđ^ kyar brua\ hiu ]hưn ênguê bi mguôp ho\ng brua\ kriê pioh wa\l hd^p mda hrông hre\ mơ\ng đưm mơ\ng [ăng k’ưp, snăn ]ia\ng bi mâo sa ênoh pro\ng ngăn prăk duh bi liê,êjai ana\n Daknông kno\ng jing sa boh ]ar adôk tuôm ho\ng lu klei dleh dlan, klei thâo săng, klei thâo hlăm brua\ adôk awa\t kơ brua\ hiu ]hưn ênguê.

Ara\ anei êpul kia\ kriê kdrăp [a\ng k’ưp ]ư\ pui tar ro\ng lăn UNESCO Daknông mâo ta\ leh hdra\ “Ru\ mjing anôk ngă brua\ hlăm dôk anôk jing knhuah gru kdrăn [a\ng k’ưp”; Hlăm ana\n mđing tal êlâo ru\ mjing anôk hiu hlăp ]hưn, ru\ mjing du\m mnơ\ng jing do\ ngăn yuôm bhăn hlăm alu\ w\al, mnơ\ng kơ brua\ hiu ]hưn ênguê… Aduôn Lê Thị Hồng An la], ]ia\ng mâo klei tu\ jing pioh mđ^ kyar brua\ hiu ]hưn ênguê hlue ho\ng ênoh ]ua\n UNESCO sitôhmô bi răng mgang, bi kriê pioh jih jang knhuah gru dhar kreh yuôm bhăn, bi mâo klei hrăm mb^t sa ai mơ\ng jih jang mnuih hlăm yang [uôn mơ\ng djăp djuê ana hlăm alu\ wa\l:

Kdrăn [a\ng k’ưp ]ư\ pui Daknông mâo ana\n pia jing “Kr^ng siam kơ ênhiang djuê ana”, dlông ro\ng lăn amâo mâo lu ôh anôk mâo djăp mta knhhuah gru djuê ana mse\ snei. Anei jing nga\n dưn yuôm bhăn, klei găl pro\ng kơ kdrăn [ăng k’ưp ]ư\ pui Daknông. Kyuana\n ]ia\ng snăk kơ pô phu\n dưn yua jing jih jang djuê ana bi kriê pioh knhuah gru dhar kreh pô ana\n yơh jing ngăn dưn yuôm bhăn snăk ana\p dưi dưn yua mđ^ bi lar. }ia\ng kơ jih jang phung [uôn sang pô thâo [uh klei jăk, klei găn ana\n dôk nanao mb^t ho\ng pô mâo leh ana\n pia kr^ng siam kơ ênhiang djuê ana, kyuadah leh hgu\m hlăm brua\ hiu ]hưn ênguê anei snăn găn mtam klei bi mnuh êjai hlăm brua\ bi kriê pioh djăp mta klei tu\ dưn kơ dhar kreh.

Ana\n pia, ana\n knăl kơ Krăn [a\ng k’ưp ]ư\ pui tar ro\ng lăn mâo leh UNESCO tu\ yap, jing leh knơ\ng jăk kơ brua\ hiu ]hưn ênguê Daknông kpưn đ^ ho\ng klei ktang. Klei anei, mâo leh klei bi k[^n pro\ng Đảng ]ar Daknông tal 12, bi kla\ brua\ hiu ]hưn ênguê jing sa hlăm 3 kmeh gơ\ng kơ klei duh mkra, năng bi dưn yua bi djo\ klei găl mâo, pioh dưi mđ^ kyar pral, ho\ng klei kjăp, k`ăm đru ata\t Daknông jing sa boh ]ar mâo klei đ^ kyar man dưn hlăm wưng thu\n 2025, lehana\n ]ar mâo klei d^ kyar kdlưn hlăm thu\n 2030 hla\m kr^ng La\n Dap kngư. }ang hmăng ho\ng klei Đảng bộ ]ar, brua\ sang ]ư\ êa lehana\n klei bi sa ai mơ\ng jih jang djăp djuê ana, brua\ hiu ]hưn ênguê Daknông sra\ng kpưn đ^ hla\m yan mnga mrâo./.