VOV4.Êđê - Hdra\ brua\ nga\ lo\ hma ho\ng hdra\ kdra\p nga\ brua\ mrâo mrang ba leh Lâm Đồng jing alu\ wa\l dôk mrô sa hla\m kluôm ala kơ brua\ pla mjing djam mtam doh ja\k hluê hnơ\ng c\ua\n tu\ yap ViêtGap leh anan GloboGap. Lu mnơ\ng pla mjing pioh ba c\h^ ana\n brua\ ba c\h^ mnơ\ng mơ\ng lo\ hma kơ ala tac\ êngao mâo truh hla\m brô 80% pra\k mâo ba w^t hla\m brua\ ba c\h^ mnơ\ng kơ ala tac\ êngao mơ\ng c\ar. Mơ\ng hdra\ brua\ nga\ lo\ hma ho\ng hdra\ kdra\p nga\ brua\ mrâo mrang đru leh kơ lu mnuih [uôn sang leh ana\n anôk brua\ duh mkra mnia blei đ^ kơ mdro\ng. Anei a\t jing hdra\ êlan nao đru kơ Lâm Đồng hluê nga\ ja\k Hdra\ brua\ k`a\m ala c\ar kơ mko\ mkra kr^ng [uôn sang mrâo. Ara\ anei pra\k mâo hrui w^t t^ng mdu\m gra\p thu\n mơ\ng brua\ nga\ lo\ hma c\ar mâo êbeh 45 êkla\k pra\k/ 1 ha; kno\ng du\m kr^ng thơ\ng ba pla djam, mnga hla\m sang ala\ k^ng mơ\ng du\m anôk brua\, go\ êsei mnuih [uôn sang dưi mâo hrui w^t  mơ\ng 500 êkla\k – 1 êklai pra\k/ 1 ha. Hla\m wưng adiê không  k[ah êa ktang mse\ si ara\ anei, du\m kr^ng nga\ lo\ hma ho\ng hdra\ kdra\p nga\ brua\ mrâo mrang mơ\ng c\ar amâo mâo đei hma\i djo\ ôh. Phạm S, K’ia\ng khua Knơ\ng brua\ sang c\ư\ êa c\ar Lâm Đồng brei thâo:“ Kno\ng kr^ng ba pla djam mtam, mnga kyua g^t gai brua\ pla mjing  mơ\ng lu thu\n êgao mnuih [uôn sang ba yua leh hdra\ kdra\p nga\ brua\ mrâo mrang, ba yua hdra\ krih êa mkiêt mkriêm; mb^t ana\n huai mgoh mbông mnuôr êa leh ana\n bi kah mbha phu\n êa yua, kyua ana\n hnơ\ng hma\i djo\ mơ\ng klei adiê không k[ah êa ti kr^ng pla djam, mnga amâo mâo pro\ng ôh. {ia\ hluê si klei đa\o knal hla\m wưng ti ana\p du\m kr^ng ti dlông leh ana\n kr^ng pla djam, mnga a\r sra\ng k[ah mơh êa. Kyua ana\n c\ar k[^n kơ hdra\ msir ba yua mbông mnuôr êa leh ana\n krih êa bi mkiêt mkriêm c\ia\ng bi mhro\ klei luc\ liê kơ mnuih [uôn sang nga\ lo\ hma pla mjing.”

     Ti [uôn pro\ng Đà lạt leh ana\n du\m kdriêk phu\n kơ brua\ nga\ lo\ hma ho\ng hdra\ kdra\p nga\ brua\ mrâo mrang mse\ si: Đức Trọng, Đơn Dương….. lu mnuih [uôn sang nga\ lo\ hma leh ana\n anôk brua\ hla\k pla mjing hluê gru hmô pla djam, mnga boh kroh hla\m sang ala\ k^ng. Anei jing gru hmô ba yua hdra\ kdra\p nga\ brua\ mrâo mrang hluê hdra\ yua ma\i mo\k leh ana\n pui kmla\ s’a\i. Kyua ana\n, brua\ mka\p phu\n pui kmla\ c\ia\ng bi h’^t jing mta klei bi mkla\ klei tu\ jing leh ana\n mâo klei tu\ pro\ng kơ mnuih [uôn sang. Wưng êgao, Knơ\ng brua\ pui kmla\ Lâm Đồng bi mđ^ leh phu\n pui leh ana\n ba yua lu hdra\ kdra\p mrâo c\ia\ng bi mđ^ hnơ\ng tu\ ja\k pui kmla\ mka\p ba nnao đrông leh ana\n h’^t kơ mnuih [uôn sang nga\ brua\. Bohnik, hla\m yan adiê không k[ah êa mse\ si ara\ anei, Pui kmla\ Lâm Đồng bi mđ^ leh 100 anôk mđ^ mtru\n pui; mb^t ana\n iêo lac\ mtru\t mjhar mnuih [uôn sang bi kmlah krih êa k`a\m đa\m nga\ êgao hnơ\ng đei klei ba yua pui kmla\, rơ\ng mâo dja\p pui kmla\ yua kơ brua\ pla mjing leh ana\n klei hd^p mda mơ\ng mnuih [uôn sang. Nguyễn Văn Dũng, K’ia\ng khua Knơ\ng brua\ Pui kmla\ Lâm Đồng brei thâo: hluê nga\ hdra\ k`a\m mko\ mkra Lâm Đồng jing c\ar nga\ brua\ lo\ hma ho\ng hdra\ kdra\p nga\ brua\ mrâo mrang, brua\ pui kmla\ thâo pral ru\ mkra leh êlan klei pui kmla\ 110KV, 22 KV nao truh kơ du\m kr^ng wa\l djo\ c\ua\l mka\; hluê nga\ hdra\ mka\p dja\p pui kmla\ 3 pha kơ du\m go\ êsei mnuih [uôn sang leh ana\n anôk brua\ pla mjing djam mtam, mnga ho\ng hdra\ kdra\p nga\ brua\ mrâo mrang, ba krih êa mkiêt mkriêm, mtrang mngac\, mâo êlan ang^n thut hla\m sang ala\ k^ng:“ Pui kmla\ ti anei c\ia\ng mâo nnao đrông leh ana\n h’^t, si tôhmô mtrang pui kơ mnga cúc, kơ du\m mta djam mtam. Tơ djiê pui kmla\ mâo du\m mmông, sna\n `u sra\ng nga\ hma\i djo\ kơ djam mtam, mnga. Kyua ana\n hmei da\p dưm mnuih dôk gak, a\t mse\ mơh mka\p kdra\p mnơ\ng yua msir mkra s^t mâo klei  djiê pui ho\ng hdra\ dja\l êdi. S^t mdei, bi mhro\ brua\ mka\p pui kmla\ sna\n c\iang bi hmao hâo hưn kơ mnuih [uôn sang, anôk brua\ c\ia\ng ara\ng gơ\ thâo răng msir mkra bi djo\ guôp êdi.”

      Ho\ng kdra\p sang ala\ k^ng pro\ng êbeh 100 ha, truh mkrah wah anôk la\n hla\k ba pla mnga ara\ anei, Knơ\ng brua\ mnga DaLat Hasfarm ti kdriêk Đơn Dương ara\ anei jing sa hla\m du\m anôk sia\ suôr ho\ng brua\ Pui kmla\ Lâm Đồng hluê nga\ leh jih du\m brua\  duh mkra mơ\ng brua\ po\k kđa\l sang ala\ k^ng, brua\ pom êa krih ho\ng ma\i mo\k, brua\ bi êran êwa ang^n, mtrang boh mngac\, hjiê bi ê’a\t…..  Ênoh pra\k bi liê kơ pui kmla\ hla\m brua\ knua\ mơ\ng anôk brua\ t^ng mdu\m êbeh 1 êklai pra\k/1 mlan. Vũ Quốc Việt, Khua Adu\ brua\ hdra\ mnêc\ nga\ brua\, Knơ\ng brua\ Dalat Hasfarm brei thâo: jing anôk brua\ pla mjing hluê hdra\ yua ma\i mo\k jih, ba yua du\m kdra\p cảm ứng, kyua ana\n hnơ\ng pui kmla\ hla\m du\m thu\n êlâo jing klei nga\ kơ hmei rua\ ko\ êdi, [ia\ ara\ anei phu\n pui kmla\ mka\p ja\k h’^t leh:“ Êlâo adih kha\ng mâo nnao klei kha\t pui kmla\, anôk vrua luc\ liê lu pra\k ka\k kơ brua\ bi êran ma\i pui kmla\ pô. {ia\ ara\ anei, bohnik hla\m thu\n mrâo êgao, klei kha\t pui kmla\ mâo [ia\ đuic\. S^t mâo klei  kha\t pui kmla\, sna\n dja\l mơh dưi msir mkra. Mơ\ng ana\n pra\k bi liê mơ\ng anôk brua\ pioh bi êran ma\i pui kmla\ mơ\ng pô dê gơ\ hro\ leh lu.”

     Êngao kơ du\m mbuôn boh tro\ng drun ( tro\ng msa\m) ksa\ hrah huc\ ba yua hdra\ krih êa bi rôc\ thưt, mâo ênoh c\h^ mơ\ng 50 – 80.000 pra\k/kg, aduôn Lê Thị Vũ, pô đang war djam, boh kroh hla\m sang ala\ k^ng ti wa\l krah Liên Nghĩa, kdriêk Đức Trọng brei thâo: A|t ti anôk la\n anei mơh, êlâo adih pla mjing hluê hdra\ hđa\p ana\n klei tu\ brua\ duh mkra amâo mâo đ^ ôh, lu yan pla luc\ ti mang, amâo thâo lo\ b^t mjing ôh. Mơ\ng ru\ mkra sang ala\ k^ng, ba yua hdra\ kdra\p krih êa pruih leh ana\n bi mkiêt mkriêm êa ho\ng đ^ng đẳng áp, kha\ gơ\ bi liê lu pra\k, [ia\ h’^t ai amâo lo\ hui\ kơ yan adiê amâo dah hlua\t [ơ\ng mnơ\ng nga\ ôh. Kyua ana\n, pra\k mâo hrui w^t mơ\ng go\ sang đ^ leh êdi mka\ ho\ng êlâo. ~u brei thâo:“ Êlan klei pui kmla\ ba yua ja\k êdi kơ klei c\ia\ng mơ\ng mnuih [uôn sang. Jih brua\ anei, tơ amâo mâo pui kmla\ h’^t, sna\n kâo amâo dưi nga\ brua\ hluê si du\m hdra\ kdra\p nga\ brua\ mrâo mrang ôh. Tơ djiê pui kmla\ sna\n mnơ\ng pla mjing hla\m sang ala\ k^ng sra\ng dliu hlo\ng jhat jih. Kyua mâo pui kmla\ mka\p nnao đrông leh ana\n h’^t, ana\n kâo dưi nga\ brua\ ho\ng hdra\ kdra\p anei.”

      Ho\ng boh pro\ng êbeh 300 ha la\n nga\ lo\ hma, c\ar Lâm Đồng ara\ anei mâo êbeh 55 êbâo ha ba pla djam mtam doh ja\k, ho\ng hnơ\ng mâo 2 êkla\k 500 êbâo tôn hla\m gra\p thu\n, truh 11% hnơ\ng djam mâo hla\m kluôm ala. Lâm Đồng ara\ anei jing alu\ wa\l mâo truh 45% hnơ\ng mnga mâo hla\m kluôm ala ho\ng êbeh 2 êklai 700 êbâo adhan mnga hla\m gra\p thu\n, hla\m ana\n 74% pioh ba c\h^ kơ ala tac\ êngao. Du\m ênoh mrô anei bi mkla\ leh klei tu\ mơ\ng brua\ mđ^ kyar brua\ nga\ lo\ hma ho\ng hdra\ kdra\p nga\ brua\ mrâo mrang mơ\ng Lâm Đồng, bohnik hla\m wưng adiê không k[ah êa ktang ph^t mse\ si ara\ anei./.

                                                                 H’Nga pô ]ih hlo\ng ra\k.