VOV4.Êđê - Hluê nga\ hdra\ brua\ mko\ mkra kr^ng [uôn sang mrâo, hla\m wưng êgao, mnuih [uôn sang ti sa\ }ư\ Ni, kdriêk Êa Kar, ]ar Daklak hluê nga\ leh brua\ ba myơr la\n leh ana\n lu nga\n dra\p mka\n ]ia\ng nga\ mkra êlan klông. Ho\ng klei đru mguôp yuôm bha\n anei, hla\m knhal jih thu\n anei, sa\ }ư\ Ni, kdriêk Êa Kar na\ng ai sra\ng nga\ leh jih hnơ\ng ]ua\n mko\ mkra kr^ng [uôn sang mrâo.

Să Hà Tây, kdriêk }ư\ Pah, ]ar Gialai dưi dlăng jing anôk hlơr mơr klei bi rai dliê, uă druôm kyâo soh ho\ng hdră bhiăn. Êpul kriê dlăng, răng mgang dliê ti anei amâo k[ah ôh leh ana\n kăn êdu awa\t lei, êlan du\ mdiăng kyâo kno\ng mâo 1 đui], [ia\dah mâo đađa, phung tle\ kyâo bi rai dliê, uă druôm kyâo du\m hruê đrông, [ia\dah kăn mâo mnuih nao êmuh lei. Mnuih [uôn sang alu\ wa\l kyua ngê` ai tiê đei bi jak nao hlăm dliê, dôk kăp mă phung tle\ kyâo leh ana\n 2 boh êdeh ]o\ng mkra mă pô, 10 kdrê] kyâo pro\ng mb^t ho\ng 1 êpul tle\ kyâo mâo mă ti ana\n mtam. Po\k phai klei ksiêm dlăng, kluôm đang dliê pro\ng êbeh 2ha ti Tiểu khu 187 mơ\ng Anôk bruă kriê dlăng răng mgang dliê ako\ êa Ngo\ Dưr }ư\ Pah ara\ng bi rai kjham. Awa Nhiêu, djuê ana Bahnar, mnuih ti [uôn Kon Sơ Lăl, să Hà Tây hluê ngă bruă đru wang mă phung tle\ kyâo brei thâo:“ Phung tle\ kyâo ktu\ng ba kyâo 2 hruê, truh kơ hruê tal 3, snăn hmei mko\ mjing klei kơ\ng. Leh mâo mă kâo yua kyâo pro\ng mđơr ho\ng kmeh sang kga\n ]ia\ng gang êdeh. ~u [uh mdiăng kyâo amâo dưi tlaih ôh, anăn `u kdu\n êdeh, tuh he\ kyâo leh ana\n `u êran đue#”.

Dliê ti Dap Kngư a\t dôk tuôm ho\ng klei ara\ng bi rai.

Dliê ara\ng bi rai n’nao đrông, kyâo dưi mdiang ba kơ ta] êngao, mdiăng ba kơ [uôn pro\ng nga\ mâo lu klei êmuh kơ bruă kriê dlăng, răng mgang dliê ăt mse\ ksiêm dlăng kmrơ\ng dliê. Ti knông lăn Ia Grai, ]ar Gialai, kr^ng dleh dlan mơ\ng ala ]ar dưi kriê mgang ksă êmă, [ia\dah hluê si mnuih [uôn sang alu\ wa\l kyâo tle\ ăt bi ^k, du\m boh êdeh mdiăng hnơ\ng pro\ng bi duê mdiăng kyâo tle\ grăp mlam. 1 ]ô mnuih [uôn sang [uôn Kom Ngo\, să Ia Chía, kdriêk Ia Grai brei thâo; lu bliư\ hâo hưn ho\ng knu\k kna să. Kdriêk, [ia\dah êdeh mdiăng kyâo ăt êran tui si ]ia\ng hlăm êlan klông:“ Êdeh mdiăng kyâo găn êrô n’nao ti anei, hlăm brô 1 – 3 m’mông aguah. Êdeh 16 boh mdho# ăt mâo mơh, êdeh pro\ng mâo mơh. Kâo ngă bruă ksu, kâo nao kuêh ktăk ksu hlăm brô 1-2 m’mông aguah, sơnăn kâo thâo. Sang giăm ho\ng êlan dơ\ng. Mdiăng kyâo jhat rai jih êlan klông, mlam `u êran mgei pưk sang. Mnuih [uôn sang bi k[^n hâo hưn kơ să ]ia\ng k’han ksiêm kdriêk hriê msir mghaih, [ia\dah ăt ka [uh mơh”.

Dliê ti Dap Kngư a\t dôk tuôm ho\ng klei ara\ng bi rai.

Ti să Êa Sol, kdriêk Êa H’Leo, ]ar Daklak, klei êdu awa\t mơ\ng êpul bruă djo\ tuôm [rư\ hruê [rư\ êdah klă h^n. {uh phung tle\ kyâo mdiăng kyâo tle\ hlăm êlan, mnuih [uôn sang hlăm êpul kriê mgang dliê mă kơ\ng, iêu kơ êpul bruă djo\ tuôm, [ia\dah dôk guôn nao, amâo mâo [uh ôh, snăn lui phung tle\ kyâo đue# nao. 1 ]ô mnuih [uôn sang [uôn Taly, să Êa Sol, kdriêk Êa H’Leo yăl dliê: “ {uôn iêu đ^ng blu\ kơ êpul bruă kriê dlăng dliê amâo dah kơ knơ\ng bruă sang ]ư\ êa să ]ia\ng mă kơ\ng êdeh mơ\ng dliê [uôn sang kia\ kriê, dliê mkăn ăt mâo mơh, [ia\ iêu amâo mâo mnuih hriê ôh. Leh kơnăn, êdeh đue# nao leh snăn kơh mrâo truh. Bi [uôn amâo mâo ya kdra\p mnơ\ng yua đru ôh si pô jho\ng kơ\ng êdeh ara\ng sui. Hlăk êjai ana\n, mơ\ng knơ\ng bruă sang ]ư\ êa w^t kơ [uôn Taly kno\ng hlăm brô 3km đui]”.

Bi ti ]ar Kontum, hlăm wưng sui, phung tle\ kyâo bi k[^n jing k^, phưi mđung hlăm hnoh krông Đak Bla ba nao kơ [uôn pro\ng Kontum krah yang hruê. Phung ]ih klei mrâo ksiêm dlăng, hâo hưn hlăm djăp hră klei mrâo, snăn m’mông anei kơh Êpul ksiêm dlăng dliê kyâo Kontum mrâo thâo, bi ba nao êpul nga\ bruă leh ana\n truh gơ\ êmưt đei, nga\ phung tle\ kyâo hmao ba mdăp jih kyâo di`u tle\.

Leh nao ksiêm dlăng, snăn djăp mta klei amâo thâo bi klă ôh pô `u. Hlak mblang kơ klei anei, Nguyễn Tấn Liêm, Khua anôk bruă kriê dlăng dliê ]ar Kontum la] snei, êpul bruă kriê dlăng dliê kno\ng [ia\ đui] hlăk êjai phung tle\ kyâo [rư\ hruê [rư\ mâo mnêc\ mgêc\ h^n:“ Kbia\ mơ\ng klei êpul nga\ brua\ kriê dlăng dliê adôk [ia\ đei, ăt mse\ mơh du\m êpul êya nga\ brua\ mkăn. Kơ klei dưi thâo [uh kyâo hlăm dliê ]ia\ng mâo mă ti kiê kngan jing dleh dlan êdi. Klei hâo hưn ara\ anei pral êdi, `u bhir hwiê mda\p he\ kgă, amâo dah hwiê anuă mtam. Mâo du\m gưl di`u hlăk mdiăng 1 kdrê] kyâo, hmei tui tio\ snăn 1 [e\ dho\ng di`u koh tloh he\ bi êran đue# kơ anôk mkăn, snăn kyâo amâo lo\ mâo pô ôh. Kyua ana\n bruă mă ti kiê kngan kno\ng [ia\ đui]. Ăt mâo du\m gưl êdeh mdiăng kyâo, kno\ng lui wa\t êdeh tui tio\ êran đue#”.

Dliê ti Dap Kngư a\t dôk tuôm ho\ng klei ara\ng bi rai.

Phung tle\ kyâo thâo bi hgăm, êpul bruă djo\ tuôm kno\ng [ia\ đui], Võ Văn Phán, Khua knơ\ng bruă sang ]ư\ êa kdriêk Kbang, ]ar Gialai hlak mblang kơ bruă kdriêk adôk lu dliê h^n ti lăn Dap kngư jing anôk hlơr mơr klei bi rai dliê, uă druôm kyâo soh ho\ng hdră bhiăn:“ Phung tle\ kyâo, dôk ti êngao ]ar hriê kơ Kbang. Leh ana\n du\m kdrê] êlan, ara\ anei hmei ngă ktang kjăp, [ia\dah klei thâo [uh du\m êlan ba ]h^ kyâo ăt ka thâo mơh. Bruă kriê mgang dliê ăt adôk lu klei hlơr mơr”.

Ti ana\p du\m klei êdu awa\t, du\m klei đăo đing ju\ jhat, du\m alu\ wa\l hlăm kr^ng lăn Dap kngư ăt mko\ mjing ksiêm dlăng, bi kmhal phung knuă druh hlăm êpul kriê dlăng kmrơ\ng dliê. Bruă bi kmhal mâo du\m alu\ wa\l yap jing ngă bi mdoh hlăm êpul knuă druh. Nguyễn Nhĩ, Khua Anôk bruă kriê dlăng dliê kyâo ]ar Gialai brei thâo:“ Mrâo anei hmei ăt phat mkra phung knuă druh ti du\m anôk bruă kriê dlăng dliê leh ana\n êpul kriê dlăng dliê. Bruă phat mkra phung knuă druh hlăm êpul kriê dlăng, răng mgang dliê hlăm hruê mlan êgao bi êdah leh klei g^r ktưn leh ana\n klei đua klam mơ\ng du\m gưl g^t gai. }ia\ng si be\ ngă êpul knuă druh klă s^t doh jăk, ktang kjăp, ngă jăk k]ah jao”.

Khă sơnăn, ho\ng klei kmrơ\ng dliê ara\ng ăt bi rai, du\m boh êdeh tle\ mdiăng kyâo ăt nao kơ [uôn pro\ng ho\ng klei êlưih pưih, dưi [uh êpul kriê dlăng dliê mơ\ng ]ar Gialai la] hjăn, lăn Dap kngư la] mb^t ăt adôk du\m gru “amâo mâo ja\k”. Mta mtru\n “amâo bi rai” dliê hluê si asa\p g^t gai mơ\ng Khua knu\k kna, hluê si klei [ua\n rơ\ng mơ\ng brua\ knu\k kna du\m alu\ wa\l ăt ka mâo boh tu\ dưn mơh. Mrâo anei, hlăm gưl nao ]hưn leh ana\n ngă bruă ti Daklak, khua Knu\k kna Nguyễn Xuân Phúc lo\ m`ă klă bruă du\m alu\ wa\l ti lăn Dap kngư bi hluê ngă klă s^t bruă g^t gai kđăl mbah dliê . {ia\dah, dliê lăn Dap kngư ara\ng a\t dôk bi rai.

                                                     H’Nga pô ]ih mkra.