Bài 1: Êa ngă krah yan bhang.

VOV4.Êđê - Kuai ma\ ]uah soh hdra\ bhia\n jing brua\ mâo yang [uôn mđing uê` êdi, boh nik mơ\ng Knu\k kna g^t gai du\m ]ar, [uôn pro\ng po\k nga\ kja\p hdra\ gang mkhư\ klei tle\ kuai ]uah soh klei bhia\n hla\m alu\ wa\l. {ia\dah ti du\m ]ar kr^ng Dap kngư, klei anei a\t dôk mâo lu, mơ\ng ana\n ba lu klei truh ju\ jhat mse\ si nga\ bi êdu awa\t jơ\ng kban, lu mnuih nga\ lo\ hma lui] jih la\n pla mjing. Hla\k ana\n, pa\t ]ia\ng jih ]ar, [uôn pro\ng amâo hluê nga\ klei k]ah mtru\n djo\ hdra\ bhia\n, ka mâo hdra\ msir djo\ guôp kơ klei anei.

Êbeh 2 mlan amâo mâo 1 arua\t êa hjan, [ia\dah hnoh Krông Knô, kdrê] bi ks^ng plah wah să Nam Ndir, kdriêk Krông Knô, ]ar Dak Nông ho\ng să Êa Rbin, kdriêk Lak, ]ar Dak Lak êa ăt kbiă kbho\k êkăl plu\k mse\ si mrâo mâo hjan pro\ng. Du\m [e\ ana suai pro\ng, du\m phu\n kram msah ms^k êbuh mdơ\ng mgăn hlăm hnoh krông. Mklăk ho\ng klei bhiăn t^ng êa mbo\, t^ng klưh, hnoh krông anei hlăk klưh jih 2 nah hang, kdrê] klưh lăn dlông truh du\m km. Ayo\ng Lý Văn Tâm, ti [uôn Quảng Hoà, să Nâm Ndir brei thâo; kno\ng mơ\ng ako\ thu\n truh kơ ara\ anei, go\ êsei lui] êbeh 500 mét vuông lăn war, leh ana\n klei anei kbiă hriê kyua du\m boh mran mă ]uah hlăk êrah bi kơ ^k hlăm hnoh krông: “ Kuai mă ]uah anăn gơ\ klưh mse\ sơnăn yơh: Kuai mă [rư\ hruê [rư\ êlam sơnăn gơ\ klưh. Grăp hruê yap mdu\m mâo hlăm brô mơ\ng 30 – 40 boh mran. Klei anei tơdah knu\k kna amâo mâo ngă bruă, sơnăn mnuih [uôn sang amâo mâo lăn pla mjing ôh’.

Hluê si klei hâo hưn mơ\ng Knơ\ng bruă Ngăn do\ Wa\l hd^p mda 2 ]ar Dak Lak leh ana\n Dak Nông, hlăm hnoh krông bi knông plah wah 2 ]ar, mâo 10 êpul kuai mă ]uah mâo hră dưi brei ngă bruă. Hlăm hră dưi brei ngă bruă ana\n la] klă, du\m êpul bruă amâo dưi kuai mă mđ^ mđăl, kuai mă giăm hang leh ana\n kuai mă êlam đei hluê hdră mtru\n. Knơ\ng bruă ngăn do\ wa\l hd^p mda 2 ]ar ăt pơ\ng leh po\k mdhă kăm kuai mă [uah ti lu anôk k`ăm khư\ gang klei klưh lăn hlăm lu anôk. {ia\dah du\m hdră mtru\n anei păt dah amâo mâo hluê ngă ôh. Hoàng Xuân Vẽ, ti wa\l krah {uôn Trấp, kdriêk Krông Ana, ]ar Dak Lak, grăp hruê trah mă kan hlăm hnoh krông Knô, ăt jing mnuih ata\t hmei nao ksiêm dlăng boh klei tuê hnoh krông anei, brei thâo: Kuai mă ]uah klưh hang krông jing klei khăng mâo ti anei mơ\ng lu thu\n leh, leh ana\n amâo mâo klei bi êdah mdei ôh. Tơdah mse\ si du\m thu\n êlâo dih, jih jang du\m boh mran k[^n ti kdrê] hnoh krông bi knông plah wah să Bình Hoà ]ar Dak Lak leh ana\n să {uôn Choah ]ar Dak Nông, ngă giăm du\m êtuh ha lăn ti alu\ wa\l lui] he\, sơnăn ara\ anei hlăk bi kluh nao hlăm kdrê] bi knông plah wah să Nâm Ndir leh âna\n să Êa Rbin, ngă 2 hang krông klưh lăn kjham:“ Amâo thâo ôh pô kăm ]uah ana\n mâo blei lăn mnuih [uôn sang amâo dah h’a^ kâo amâo thâo ôh. {ia\dah klă s^t gơ\ lăn 2 nah hang krông klưh lu êdi. Krông Knô anei ara\ng kuai mă ]uah mơ\ng 4 m’mông aguah truh kơ 4 m’mông tlam. Tal êlâi di`u kuai mă ti krah hnoh krông, leh krah hnoh krông kno\ng adôk lu\ đui], di`u kuai mă giăm hang. Ara\ anei ăt sơnăn mơh, ti anôk mâo ]uah di`u kuai mă ti ana\n. Mnuih [uôn sang nao la] kăn mâo klei tu\ dưn lei”.

Klei mâo mse\ djuê anei dưi [uh tuê du\m hnoh krông pro\ng điêt mơ\ng ]ar Dak Lak, mse\ si Krông Pa], Krông Ana. Dlăng hluê rup lăn srăng [uh, ti anôk dưi brei kuai mă ]uah, sơnăn ti ana\n du\m hnoh krông ara\ng bi rai jih amâo lo\ dôk mse\ hđăp ôh. Bi nao hlăm alu\ wa\l nah gu\, ti anôk mâo êpul bruă mnia mblei kuai mă ]uah ngă bruă, drei [uh yơh klei mnuih [uôn sang lui] lăn pla mjing amâo dah mgo# bi ]h^ lăn, ]h^ đang war kơ êpul bruă mnia mblei kuai mă ]uah. Ayo\ng Bùi Văn Lương ti [uôn mrô 3, să Êa Ô, kdriêk Êa Kar, ]ar Dak Lak brei thâo: “ Ara\ng kuai mă ]uah mơ\ng lu thu\n ho\ng anei leh, [ia\dah thu\n dih truh kơ ara\ anei, kuai mă lu h^n. Êdei kơnăn êa lip, lo\ hma klưh lăn lu êdi. Ara\ng kuai mă mse\ sơnăn mâo sang digơ\ tu\ ư brei kuai mă, mâo sang tle\ kuai mă sơnăn ăt ngă lui] lo\ hma đang war mơh. {ia\dah lu êdi di`u bi tu\ ư leh”.

Vi Văn Thành, khua [uôn [uôn mrô 1, să {uôn Choah, kdriêk Krông Knô, ]ar Dak Nông la]: “ Kno\ng ti [uôn anei mâo 12 go\ êsei bi ]h^ lăn kơ du\m phung kuai mă ]uah. Amâo mâo ]h^, di`u kuai mă ]uah. Tăp kuai mă, êa đoh tăp na\n mơh, lăn dlưh kơ gu\. Mse\ si ti tluôn sang kâo, di`u ]h^ mâo 11 êklăk prăk hlăm 1 sào, hlăm ana\n ênoh sang ]ơ mnia truh 30 êklăk prăk. {ia\ dah phung kuai mă ]uah `u la]: Ara\ anei mă prăk sơnăn mâo prăk, amâo mâo mă prăk knhal tui] ih ăt lui] mang mơh, sơnăn bi mă prăk yơh. Pô amâo thâo lo\ mjing ôh, kno\ng brei `u đue# yơh, `u amâo mâo đue# kăn thâo b^t mjing lei”.

Hlăk êjai mnuih [uôn sang dôk hd^p, pla mjing djiêu hang krông m`ă klă sơnei; du\m êpul bruă mnia mblei kuai mă ]uah ngă klei lui] liê pro\ng kơ klei hd^p mda, bruă duh mkra digơ\, sơnăn du\m knơ\ng bruă djo\ tuôm du\m ]ar lăn Dap kngư mjhua ho\ng lu mta klei la] sơnei: Dleh êdi ]ia\ng mple\ klei đua klam kơ phung kuai mă ]uah, kyua adiê hjan êa lip ăt jing phu\n agha ngă klưh lăn ti du\m hnoh krông, ngă dlưh du\m jơ\ng kban, dlưh tur. Ho\ng klei amâo mâo s^t mơ\ng knơ\ng bruă kriê dlăng, du\m hnoh krông ăt lo\ dơ\ng klưh lăn, mnuih [uôn sang ăt lui] lăn pla mjing, wa\l hd^p mda ăt mâo klei bi rai./.

                                        H’Mrư pô ]ih – H’Nê] ra\k.