Bài 2: Du\m boh mran ma\ ]uah ka mâo klei bi mđing.
VOV4.Êđê - Mse\ si hmei leh hâo hưn hla\m kdrê] mđung êlâo, kuai ma\ ]uah soh hdra\ bhia\n nga\ klưh la\n hang ti du\m hnoh krông hla\k leh ana\n dôk mâo dleh dưi ksiêm dla\ng ti du\m ]ar kr^ng Dap kngư. Ti krah yan bhang, [ia\ ti du\m hnoh krông hla\m kr^ng a\t dôk mâo klei klưh la\n hang mse\ si mâo klei êa l^p lêc\ pro\ng, arưp aram truh kơ brua\ nga\ lo\ hma. Du\m êtuh m3 ]uah bi kuai ma\ hla\m gra\p thu\n a\t dôk ka mâo klei bi mđing mơ\ng brua\ kia\ kriê, nga\ lui] liê du\m êklai pra\k kơ knu\k kna. Mta phu\n nga\ mâo klei anei, jing kyua du\m ]ar kia\ kriê ma\ tu\ kơ leh amâo mâo du\m klei bhia\n bi mkhư\ kja\p hluê si klei k]ah mtru\n mơ\ng hdra\ bhia\n ôh.
Daklak jing sa boh ]ar mâo hra\ m’ar mkăp brei klei dưi ma\ ]uah lu h^n êdi hlăm alu\ wa\l Lăn Dap Kngư, truh kơ 14 anôk brua\, ho\ng hnơ\ng dưi ma\ hlăm sa thu\n truh 1 êklăk m3 ]uah. {ia\dah boh s^t [ia\ êdi mâo leh 17 anôk hla\k dôk ma\ ]uah, ho\ng giăm du\m êtuh boh ho# hrip ]uah ma\ brua\ amâo mâo mdei, hnơ\ng ]uah mâo ma\ jing kdlưn h^n ho\ng ênoh ]ih hlăm hra\ mơar êbeh kơ lu blư\.
Dôk dlăng klei bi k’^k mran du\ ]uah, [ia\dah hlo\ng amâo mâo hrui ma\ jia ôh, dhar brua\ jia kdriêk Krông Ana mko\ mjing mtam sa anôk dôk kăp gang ti sa\ Quỳnh Ngọc, giăm ho\ng anôk bi klin ]uah pro\ng êdi hla\m ]ar, kăp ksiêm yap ]uah hlăm grăp hruê, t^ng ma\ snăn k`ăm kruak ênoh ma\ jia. {ia\dah phung ma\ brua\ mâo nanao klei k]u\t, lehana\n dhar brua\ jia mdei. Mơ\ng ana\n, măng ai jih jang du\m anôk ma\ ]uh bluh đ^, dhar brua\ djo\ tuôm ]ar Daklak amâo mâo lo\ mđing ôh. Nguyễn Văn Thiềm, Khua anôk brua\ mnơ\ng hla\m gu\ lăn Daklak, brei thâo:“ }ia\ng thâo kla\ ênoh ênoh ]uah kuai ma\ ara\ anei jing dleh snăk. Ênoh anei kno\ng ho\ng dua hdră, sa jing dlăng ti ênoh mơ\ng phung kuai ma\ ]uah hưn. Dua jing mơ\ng rup lăn klei jing ara\ anei. Tui si hra\ mtru\n mrô 02/2013 mơ\ng phu\n brua\ ngăn do\ wa\l hd^p mda, snăn du\m phung duh mkra ngă hra\ rup lăn tur hnoh krông, lehana\n hang krông. {ia\dah ara\ anei, hra\ rup lăn ana\n phung duh mkra ngă ma\ kha\ kơ leh. Hra\ rup tur hnoh krông amâo mâo sa knơ\nng brua\ ngă ôh”.
Klei yăl dliê mâo mta mtru\n, [ia\dah phung duh mkra amâo mâo hluê gưt ôh, [ia\dah ăt kuai ma\ ]uah hla\m tar Lăn Dap Kngư. Mse\ si ti Gialai, dăl hlăm du\m thu\n êgao, amâo mâo sa anôk brua\ ma\ ]uah mâo hra\ mơar klei dưi ma\ ]uah ôh, [ia\dah klei kuai ma\ ]uah ăt kăn mdei, lehana\n bi ]h^ mnia mse\ si aguah tlam. Thu\n 2015, mâo lu anôk ma\ ]uah hlăm ]ar bi lông ]h^ ktưn ênoh tu\ jing leh, [ia\dah klei ngă hra\ mơar ăt amâo mâo thâo lo\ leh, kyuana\n yơh klei ma\ ]uah dôk nanao hlăm klei soh. Lương Thanh Bình – K’ia\ng khua knơ\ng brua\ ngăn do\ wa\l hd^p mda ]ar Gialai, brei thâo:“ Mơ\ng leh mâo hdră bhiăn mnơ\ng hla\m gu\ lăn 2010 mâo klei tu\ dưn, snăn brua\ mkăp hra\ kuai ma\ mnơ\ng hlăm gu\ lăn mdei he\. Lehana\n truh kơ ara\ anei, hlăm ]ar ka mâo ôh sa anôk ma\ ]uah mâo he\ hra\ mơar djo\ ho\ng klei bhiăn. Jih jang anôk ma\ ]uah jing anôk kuai ma\ soh ho\ng klei bhiăn sơăi”.
Bi ti Daklak, wa\t phung duh mkra kăn mâo hra\ mơar dưi ma\ ]uah rei, [ia\dah ăt bi k’^k du\m pluh boh ho# mran du\ nanao ]uah, bi kuai ma\ ]uah hla\m du\m kdrăn leh brei kơ phung duh mkra mkăn ma\ ]uah. Êpul hgu\m Đoàn Kết, kdriêk Krông Bông jing sa anôk mse\ snăn. Trần Văn Công, Khua êpul hgu\m brua\ anei brei thâo: “ Êlâo kơ knơ\ng brua\ sang ]ư\ êa mkăp hra\ tu\ yap kơ phung duh mkra kuai ma\ ]uah, thu\n 2007, snăn hmei ngă leh brua\ kuai ma\ ]uah hlăm hnoh krông Ana anei mâo 20 thu\n leh. Hmei kplu\t he\ brua\ ngă hra\ m’ar mlih hdră mko\ mjing êpul hgu\m, lehana\n ]ar mkăp he\ kơ êpul êya mkăn, lehana\n lo\ jang kơ hmei sa kdrê]. Leh kơ ana\n phung duh mkra amâo mâo lo\ ba w^t ôh, lehana\n le\ hmei kăn thâo lui leh brua\ hmei. Hmei ăt ngă mơh brua\ ]ua\n klei kơ ngăn prăk, [ia\dah brua\ ana\n amâo mâo thâo yăl dliê ôh. Du\m dhar brua\ djo\ tuôm [uh hmei ma\ brua\ ăt kăn mâo klei jhat rai snăn di`u amâo mâo nao ksiêm ôh”.
Sa klei mkăn mơ\ng brua\ ma\ ]uah ti Lăn Dap Kngư jing dôk hlăm anôk mma\t, ana\n jing klei kia\ kriê du\m boh mran hrip ma\ ]uah, mdiăng ]uah hlăm du\m hnoh krông. Y- Poa\t Tơr, Khua knơ\ng brua\ êlan klông du\ mdia\ng Daklak brei thâo, brua\ mơ\ng du\m boh mran hrip ma\ ]uah ti du\m hnoh krông hlăm ]ar, mâo nanao leh mơ\ng du\m thu\n ho\ng anei, amâo mâo dôk hla\m klei kia\ kriê mơ\ng du\m dhar brua\ ôh. Kha\dah thâo ana\n jing brua\ ngă amâo mâo djo\ ôh, [ia\dah ka mâo hdră gang mkhư\ tu\ dưn djo\ ho\ng klei bhiăn ôh:“ Du\m boh mran ti Daklak lu jing ]o\ng mkra mjing ma\ pô, amâo mâo klei ksiêm mka\ mơ\ng du\m dhar brua\ mâo klei dưi ôh. Anôk brua\ ksiêm mka\ mrô 5 hgu\m leh ho\ng sang hra\ mtô brua\ Bình Minh dôk ti Daklak nao ksiêm dlăng du\m mran mâo đa đa mran amâo mâo djăp ênoh ]ua\n ôh, năng lo\ mkra bi kjăp snăn kơh h’^t hlăm brua\ knua\. Yap mơ\ng ana\n hlo\ng kơ ara\ anei pô mran bi dê] đue# nanao, kyuana\n brua\ anei ka mâo klei dưi mghaih msir ôh”.
Kha\dah klei ma\ ]uah soh ho\ng klei bhiăn đ^ lar nanao, du\m boh ho# mran amâo mâo hluê gưt djo\ ho\ng klei bhiăn ôh, lehana\n di`u bi dê] đue# nanao ho\ng kahan ksiêm êlan êa, grăp thu\n [ia\ snăn dưi mâo ma\ di`u. Ho\ng Daklak, kha\dah mâo mko\ mjing leh êpul kahan ksiêm êlan êa mâo 16 ]ô, kia\ kriê hlăm 180km êlan êa hlăm du\m hnoh krông, [ia\dah amâo jăk tuôm mâo mghaih msir ôh klei ngă soh. Trung tá Nguyễn Huy Thành, K’ia\ng khua kahan ksiêm êlan klông, kahan ksiêm ]ar Daklak, brei thâo:“ Hla\m thu\n 2016 mâo mghaih msir leh truh 247 klei ngă soh, đu\ bi kmhal truh 130 êklăk prăk, mâo klei mta\ mtăn 228 klei ngă soh. 3 mlan ako\ thu\n anei mâo đu\ leh 9 êklăk 700 êbâo prăk. Bi klei duah kuai ma\ ]uah soh ho\ng klei bhiăn, êngao kơ du\m alu\ wa\l dưi brei ma\, tơdah ngă hmăi amâo mâo jăk truh kơ klei klưh hang hnoh krông, hmăi amâo mâo jăk ho\ng lăn ala mnuih [uôn sang, snăn hmei mguôp leh ho\ng adu\ brua\ khan ksiêm kơ wa\l hd^p mda, [ia\dah ka mâo mghaih msir sa mta klei ngă soh mơh”.
Mta mtru\n mâo leh, [ia\dah amâo mâo pô hluê gưt ôh, ăt kuai ma\ ]uah tui si ]ia\ng, amâo mâo tuôm ôh ho\ng dhar brua\ mâo klei dưi mghaih msir. Ana\n yơh jing du\m brua\ hlăk đ^ êdi hlăm klei kuai ma\ ]uah soh ho\ng klei bhiăn ti Lăn Dap Kngư, ngă amâo mâo jăk kơ brua\ duh mkra, lehana\n wa\l anôk hd^p mda. Kla\ s^t hlăk dôk mâo klei amâo mâo c\ia\ng mđing ôh hla\m brua\ kia\ kriê. Lehana\n ]ia\ng lo\ mko\ w^t djo\ ho\ng klei bhiăn hdra\ ma\ brua\, brei ba mghaih msir he\ klei amâo mâo c\ia\ng bi mđing ana\n ho\ng klei kla\ mnga], hluê ngă djo\ ho\ng hdra\ bhiăn mơ\ng knu\k kna.
Y Khem pô ]ih hlo\ng ra\k.
{^ng ga\p drei dưi dla\ng klei ]ih tal 1 hluê ti gu\ anei:
Viết bình luận