VOV4.Êđê – Hluê ngă hdră mtru\n mđ^ ktang leh anăn mlih mrâo bruă ]ung ba mnuih [uôn sang hlăm boh klei mrâo, anôk bruă g^t gai l^ng kahan ]ar Dak Lak mko\ mjing leh lu adu\ hriăm klei Êđê kơ knuă druh, mnuih mă bruă du\m anôk bruă hlăm jih êpul. Tui hriăm mguôp ho\ng bruă ngă ho\ng klei klă klơ\ng, leh gưl hriăm, phung knuă druh amâo djo\ kno\ng ktuê răk, ]ih djo\, jho\ng blu\ hrăm ho\ng mnuih [uôn sang, [ia\ dah lo\ dưi hrăm mb^t kdo\ mmui` dhar kreh Êđê. Hriăm klei Êđê ]ia\ng mnuih je\ giăm mnuih [uôn sang, thâo săng h^n hlăm hdră ngă bruă hlăm [uôn sang, anăn jing hdră l^ng kahan  Dak Lak hlăk hluê ngă.

Giăm 1 mlan êgao, ti Trung đoàn 584, adu\ hriăm klei Êđê pioh kơ phung knua\ druh, l^ng kahan ]ar Daklak hlăk dôk mjh^t m’ua\t. Anei jing kmlan knhal tui] mơ\ng gưl hriăm mâo po\k mơ\ng 3 thu\n êlâo, kyuana\n jih jang mnuih hriăm dưi thâo raih klei Êđê, ara\ anei kno\ng lo\ hriăm kơ du\m boh blu\ pioh kơ brua\ knua\ ngă. Hlăm hruê aguah lehana\n tlam bi trông kơ klei hriăm, mlam mma\t phung hriăm nao ti sang dhar kreh mmui` hlăp ho\ng klei êđê, lehana\n pe\ tông djăp kdrap mơ\ng anak êđê. Thiếu tá Y Tha\i Mlô pô đru brua\ kahan ksiêm hgăm, Êpul kia\ kriê kahan kdriêk Krông Hnang, brei thâo, jih jang klei hriăm jing je\ giăm, kla\ mnga] pioh kơ brua\ hâo hưn, mtru\t mjhar mnuih [uôn sang.

“Kâo jing anak Êđê [ia\dah êlâo dih kno\ng thâo blu\ klei êđê đui], [ia\dah ka thâo ]ih ôh boh hra\ êđê. Mơ\ng leh mu\t hriăm adu\ anei, dơ\ng thâo ]ih h^n, lehana\n lo\ thâo kla\ mnga] kơ lu klei bhiăn anak êđê. Tơdah w^t ho\ng [uôn sang mgi dih kâo srăng ênưih h^n mơh hlăm brua\ hâo hưn mtru\t mjhar mnuih [uôn sang, thâo săng h^n kơ klei bhiăn anak êđê, ]ia\ng mơ\ng ana\n pô srăng mtru\t mjhar ênưih h^n mơh”.

Nai mtô blu\ hrăm ho\ng phung học viên ho\ng klei Êđê

Gưl hriăm mbo\ klei Êđê mâo Knơ\ng brua\ kahan ]ar mguôp ho\ng Anôk brua\ ksiêm duah kơ brua\ mjua\t bi hriăm hđeh mnuih djuê [ia\, hlăm knơ\ng brua\ sang hra\ mơar ]ar Daklak mko\ mjing, mâo giăm 60 ]ô mnuih hriăm jing phung knua\ druh, l^ng kahan hlăm ]ar. Gưl hriăm mâo mko\ mjing truh kơ 3 thu\n, grăp thu\n jih jang mnuih hriăm srăng hriăm sa anôk truh kơ sa mlan, leh kơ ana\n w^t kơ êpul êya mdê mdê ngă brua\. Thượng uý Ngô Đức Anh, dôk hlăm Êpul khua kia\ kriê kahan wa\l krah {uôn Hô brei thâo, kyua mâo gưl hriăm anei, grăp blư\ nao truh hlăm [uôn sang, `u g^r blu\ hrăm, yăl dliê mơak ho\ng mnuih [uôn sang ho\ng klei êđê, ]ia\ng mjing klei je\ giăm, amâo lo\ mâo ôh klei bi kpleh kyua amâo mâo thâo săng hlăm klei blu\:

“Mơ\ng gưl hriăm anei mâo nai mtô ktrâo ata\t kơ hmei thâo ]ih, thâo blu\ raih klei Êđê, pioh kơ găl ênưih h^n hlăm klei hmei ma\ brua\ knua\ Ăt ]ang hmăng mơh kơ Knơ\ng brua\ kia\ kriê kahan ]ar lo\ mko\ mjing lu h^n adu\ mtô bi hriăm. Amâo mâo djo\ kno\ng klei blu\ êđê đui] ôh [ia\dah lo\ hriăm lu klei blu\ djuê ana mkăn mse\ si Mnông; Tày Nùng snăn ăt ]ia\ng mơh lo\ mâo du\m gưl mtô bi hriăm jih jang klei blu\ ana\n, pioh kơ phung knua\ druh thâo săng h^n lehana\n blu\ raih klei blu\ mnuih djuê [ia\”.

Jing mnuih mtô bi hriăm Nai H’Loa` Niê Dôk hlăm êpul ksiêm duah hdra\ mtô bi hriăm hđeh hriăm hra\ mnuih djuê [ia\ ]ar Daklak brei thâo, mka\ ho\ng klei thâo săng mâo mtô bi hriăm snăn ho\ng mmông mtô hlăm grăp gưl hriăm jing kno\ng bhiâo đei hlăm sa mlan, êjai ana\n hnơ\ng thâo săng, thu\n leh pro\ng, klei tui tio\ klei hriăm mơ\ng grăp ]ô hriăm ăt mdê mdê. Kyuana\n kno\ng ho\ng klei thâo g^r, hriăm jih ai tiê, snăn kơh dưi hmao ho\ng klei hriăm. Boh tu\ dưn klei ksiêm dlăng knhal tui] mâo hla\m brô 1/3 ênoh mnuih hriăm tu\ dưn, lehana\n thâo. Nai mtô H’Loa` la]:

“Kâo [uh phung hriăm mâo klei thâo g^r ho\ng jih ai tiê, lehana\n djăl thâo. Êjai dôk hriăm di`u g^r bi êmuh, bi blu\ hrăm ho\ng klei Êđê mtam. Ya mta klei dleh thâo săng, snăn phung hriăm lo\ êmuh nai. Êjai dôk hriăm mâo ako\ klei hriăm, ho\ng klei k`ăm ]ia\ng tơdah leh truh ho\ng [uôn sang snăn phung hriăm ho\ng klei mơak bi blu\ hrăm ho\ng mnuih [uôn hlăm klei Êđê mtam. Anei yơh jing boh tu\ dưn s^t hmei [uh phung hriăm mâo klei thâo ]ia\ng hriăm klei Êđê”.

Klei hriăm hlăm adu\ bi mđing dlăng kơ klei hriăm blu\ lehana\n ]ih

Mơ\ng thu\n 2003, Knơ\ng brua\ kahan ]ar Daklak po\k leh du\m boh adu\ bi hriăm ho\ng klei Êđê kơ du\m ]ô knua\ druh, l^ng kahan ngă brua\ đru ]ung ba mnuih [uôn sang, ngă brua\ ksiêm hgăm. Du\m thu\n êgao, kluôm ]ar mâo bi hriăm leh klei Êđê kơ êbeh 800 knua\ druh l^ng kahan. Lehana\n, mơ\ng thu\n 2019, knơ\ng brua\ l^ng kahan ]ar po\k hriăm klei Khmer pioh kơ phung knua\ druh l^ng kahan K51 ngă brua\ hiu duah kuai klang phung êngia\ asei ti lăn ]ar Campuchia. Thượng tá Trần Minh Trọng, khua kia\ kriê brua\ kđi ]ar hlăm brua\ Đảng knơ\ng brua\ kahan ]ar Daklak brei thâo, ho\ng boh klei ara\ anei, du\m gưl bi hriăm klei blu\ mnuih djuê [ia\ knư\ hruê knư\ mtru\n agha êlam h^n, pioh kơ phung knua\ druh l^ng kahan ngă brua\ pô jăk h^n hlăm klei đru ]ung ba mnuih [uôn sang, lehana\n srăng lo\ dơ\ng po\k mlar ho\ng jih jang l^ng kahan.

“Hlăm wưng kơ ana\p, knơ\ng brua\ kia\ kriê l^ng kahan ]ar bi kla\ leh mjing sa hdra\ ngă brua\, pioh kơ brua\ mđ^ ai jih jang l^ng kahan hlăm kluôm ]ar, bi nao hriăm sơăi, tơdah dưi jih jang knua\ druh hlăm knơ\ng brua\ kia\ kriê kahan ]ar, lehana\n du\m dhar brua\ êpul êya thâo săng, thâo blu\ tlao ho\ng mnuih djuê [ia\. Brei drei thâo păn kjăp, thâo [uh klei mnuih [uôn sang ti La\n Dap Kngư ]ang hmăng, pioh ngă jăk h^n klei hâo hưn, mtô mblang ]ia\ng kơ mnuih [uôn sang mâo nanao klei đăo knang kơ Đảng, lehana\n hluê gưt klei Đảng, bi blah blu\ mgăl ho\ng klei duah m]eh luar, boh nik ho\ng mnuih [uôn sang djuê [ia\ kr^ng taih kbưi”.

Hriăm blu\, hriăm ]ih klei blu\ mnuih djuê [ia\, thâo săng kơ dhar kreh klei bhiăn mnuih djuê [ia\, ]ia\ng kơ je\ giăm h^n, ana\n yơh jing hdra\ l^ng kahan Daklak hlăk dôk ngă ]ia\ng dưi đru mnuih [uôn sang lu h^n, bi năng jing l^ng kahan awa Hô “Đue\ nao mnuih [uôn hdơr, dôk mnuih [uôn sang mpu\” bi leh jăk brua\ hla\m ênuk gưl mrâo.

Thực hiện: H Xíu

Pô mblang: Y-Khem