VOV4.Êđê - {uôn Alao jing [uôn dleh knap êdi mơ\ng sa\ kr^ng III Lơ Pang, kdriêk Mang Yang, c\ar Gia Lai. Mnuih [uôn sang Banhar ti anei mâo klei m^n snei: “ Mâo lu êngu\m anak jing go\ sang yâo m’ak ja\k j^n” kyua ana\n kkiêng si c\ia\ng yơh, du\m kruôp ung mo# bi kkiêng mơ\ng 5 – 7 c\ô anak ti [uôn anei lu sna\k. Leh kơ ana\n jing klei ư\ êpa [un knap, kthu\l mluk dôk nnao yơh mơ\ng gưl anei truh kơ gưl êdei amâo mâo thâo lo\ tuc\ rue# ôh.

       Cân, 30 thu\n ti [uôn A Lao bi dôk ung mo# mơ\ng hla\k mrâo 19 thu\n, ara\ anei mâo leh 4 ]ô anak, 2 ]ô êkei leh ana\n 2 ]ô mniê. Hla\m sang amâo mâo mnơ\ng dhơ\ng yuôm bha\n ôh êngao kơ sa boh tivi sô hđa\p leh. Ti krah sang jing du\m kdhô mdiê mrâo hrui wia\. ~u brei thâo du\m kdhô mdiê anei kno\ng dja\p hua\ mơ\ng 1 – 2 mlan đui], du\m mlan êdei kơna\n sna\n bi nao ma\ brua\ mưn, duah [ơ\ng hla\m gra\p hruê hruê.

Êma ama anak go\ sang Cân    

     Klei na\ng ênguôt h^n ana\n jing anak êkei khua `u mrâo 11 thu\n, [ia\ mdei leh sang hra\ mơ\ng adu\ 2, gra\p hruê hruê hluê am^ ama nao pưk hma, kia\ răng êmô amâo dah dôk ti sang dla\ng kriê phung adei, [ia\ `u ka\n mtru\t mđ^ ai anak lo\ nao sang hra\ m’ar lei. Lu anak, klei hd^p dleh dlan [ia\ ung mo# `u ka tuôm bi m^n ôh kơ brua\ ba yua du\m hdra\ mnêc\ [a\ kkiêng anak [ia\ ]ia\ng mâo mmông dla\ng kriê phung anak leh ana\n mđ^ kyar brua\ duh mkra hla\m go\ sang. La] kơ hdra\ k]ah [a\ kkiêng,  Cần ruêh m`ao ko\ pô lac\: “ Si pô gah thâo! A|t bi m^n ]ia\ng 4 ]ô anak đui] mơh, [ia\ thâo lo\ ta\m mâo he\ si thâo lo\ mnga\? Pô amâo mâo thâo kơ hdra\ mnec\ [a\ kkiêng anak [ia\ ôh… Klei hd^p êlâo adih [un ara\ anei a\t [un mơh”.

     Go\ sang Yân ti [uôn Alao mâo 6 ]ô mnuih [ia\ kno\ng jưh knang kơ 2 sao lo\ thu krô, du\m pluh ana bời lời ba pla tu\ kơ bi mâo. Klei hd^p dleh knap êdi, bi êran duah êsei hua\, djam [ơ\ng hla\m gra\p hruê hruê, `u brei thâo:“ Klei hd^p dleh dlan êdi, mâo mdiê braih sna\n kno\ng dja\p hua\ [ơ\ng ma\ du\m mlan đui], leh kơna\n nao ma\ brua\ mưn kơ ara\ng, duah asei hua\ djam [ơ\ng hla\m gra\p hruê hruê”.

      Ư| êpa, [un knap, [ia\ mâo lu kruôp ung mo# a\t ]ang hma\ng mâo lu anak mơh. Amai N^, kkiêng thu\n 1979 dôk alôk tôk boh bời lời, [hu krô pioh ]h^. Kha\ mâo leh ]ô pu\ [a\ leh ana\n klei hd^p dleh knap k[ah êwư êdi, [ia\ a\t ]ia\ng lo\ mâo lu anak, lu ]ô mơh.“ Kâo ]ia\ng mâo lu anak, lu ]ô, anak ]ô lu jing klei hơ\k m’ak êdi ho\ng kâo. Gơ\ [ia\ anak ]ô a\t [un, a\t k[ah mơh. Mâo lu anak ]ô sna\n gơ\ ja\k h^n yơ\…”

Anak êkei khua đru Cân nga\ brua\       

Kkiêng lu kiêr anak nga\ kơ klei hd^p mơ\ng mnuih [uôn sang ti [uôn Alao [un leh h^n mơh lo\ [un dleh knap h^n. Jih [uôn mâo 145 go\ sang, hla\m ana\n mâo 840 ]ô mnuih, [ia\ mâo êbeh 60 go\ êsei [un knap leh ana\n gia\m [un. Ênoh go\ êsei [un đ^ nanao, thu\n 2013 mâo 30 go\ êsei sna\n thu\n 2014 đ^ truh 42 go\ êsei. Hla\m ana\n mâo lu go\ êsei k[ah mnơ\ng [ơ\ng hua\ mơ\ng 4 truh 5 mlan, phu\n agha jing kyua mâo lu anak ]ô, mse\ si go\ sang  Yân mâo 4 ]ô anak, Lội mâo 9 ]ô anak, ayo\ng Khap mâo 11 ]ô…

  Phung hđeh amâo mâo ]ia\ng dôk hja\n kơ sang

     Lac\ kơ brua\ mtô mblang hâo hưn kơ hdra\ mnêc\ [a\ kkiêng anak [ia\ ti [uôn Alao, aduôn Đinh Thị Lan, Khua kia\ kriê Êpul hgu\m brua\ mniê sa\ Lơ Pang la]: “ Ka tuôm [uh ôh klei dleh dlan mse\ si brua\ nao mtru\t mjhar ba yua du\m hdra\ mnêc\ [a\ kkiêng anak [ia\ ti [uôn Alao. Knua\ druh nao sna\n mnuih [uôn sang kđa\l he\ [a\ng bha\ leh ana\n bi la] hda\ng di`u mse\ snei: Ba yua du\m hdra\ mnêc\ [a\ kkiêng anak [ia\ jing soh ho\ng klei bhia\n yang adiê  mjing, sra\ng mâo lu klei rua\ dua\m, kla\ s^t amâo mâo ja\k kơ klei suaih pral ôh”.

     {uh thâo kơ klei m^n soh ]huai anei mb^t ho\ng klei m^n: “ Adiê hrih êman, hrih mjing wa\t  rơ\k”  jing sa hla\m du\m mta phu\n nga\ kơ mnuih [uôn sang hngah kơ du\m hdra\ mnêc\ [a\ kkiêng anak [ia\, kkiêng yơh hb^l amâo lo\ dưi kkiêng sna\n lui yơh. Kyua ana\n, mâo lu kruôp ung mo# kkiêng 7, 8 ]ô anak, mâo đa kkiêng truh êbeh kơ 10 ]ô. Aduôn Đinh Thị Lan lac\ kơ klei dleh dlan s^t nao mtru\t mjhar mnuih [uôn sang: “ S^t pô nao hâo hưn mtô mblang sna\n mnuih [uôn sang lo\ w^t blu\ mga\l ho\ng pô snei: Aê aduôn pô êlâo adih si nga\? Mâo du\m ]ô sna\n rông du\m ana\n yơh, ara\ anei brei ara\ng gơ\ kkiêng anak [ia\, đa amâo lo\ dưi kkiêng anak ôh. H’a^, hmei amâo mâo tui hluê ôh, sna\n jing nga\ soh, hmei amâo mâo ]ia\ng nga\ brua\ soh ôh”.

  Phung hđeh bi êngu bi êngơ dla\ng kơ tuê êgar hriê

    Khua [uôn Yôh le\ tu\ la] kơ boh s^t ênguôt êdi ti [uôn Alao snei: “ Knua\ druh hriê hâo hưn mtô mblang kơ mnuih [uôn sang kno\ng kkiêng 2 ]ô anak đui], [ia\ mnuih [uôn sang amâo mâo hmư\ ôh, bi kkiêng lu s’a^. Phung hđeh ara\ anei leh bi dôk ung mo# kkiêng yơh 2, 3 ]ô anak. Gưl hmei sna\n kkiêng mâo mơ\ng 5, 6 ]ô; êlâo [ia\ kơna\n mâo mơ\ng 7, 8 ]ô  bi phung mduôn đưm mâo ung mo# kkiêng êbeh kơ 10 ]ô… Klei hd^p kno\ng dja\p [ơ\ng hua\ hla\m gra\p hruê hruê, hria\m hra\ amâo mâo truh anih ôh, hla\m [uôn mnuih hria\m truh adu\ 8, adu\ 9 [ia\ sna\k. Đ^ pro\ng [ia\ sna\n nao nga\ pưk hma yơh, mniê 14,15 thu\n sna\n bi dôk ung, lui yơh hria\m hra\”.

    Adiê tlam hla\k [rư\ dai mnga\t kơ tluôn c\ư\ [uôn Alao, lu kruôp ung mo# mâo lu anak a\t dôk nga\ brua\ hla\m pưk hma amâo mâo mđing uê` ôh kơ anak dôk êpa mhao ]ang guôn asei hua\ djam [ơ\ng kơ tlam. Kơ êdei ana\p phung hđeh [uôn Alao si sra\ng jing? Ya klei Am^ ama jưh knang kơ digơ\ hla\k phung hđeh anei amâo dưi hria\m hra\ mơ\ng hla\k dôk điêt? Anei jing du\m klei êmuh adôk nanao hla\m ai tiê klei m^n hla\k hmei kbia\ đue# mơ\ng [uôn mâo lu anak [un knap anei./.

                                                            H’Nê] pô ]ih mkra hlo\ng ra\k.