VOV4.Êđê - Kahan hđăp Lê Khắc Hợp, ti thôn Tân Hiệp, sa\ Dliê Ya, kdriêk Krông Hnang, ]ar Daklak kah mbha klei thâo săng pô mơ\ng brua\ lo\ hma pla mjing rông mnơ\ng `u ngă leh tu\ jing, mâo hrui w^t du\m êklai prăk grăp thu\n.

Sa ]ô êkei dlăng asei mlei thu mlu điêt êwang, lu ara\ng amâo mâo đing ôh kơ `u jing sa ]ô mnuih sa mdro\ng, grăp thu\n mâo ba w^t du\m êklai prăk. ~u jing sa ]ô kahan hđăp Lê Khắc Hợp, thu\n êgao kơ 65 leh, hd^p ti thôn Tân Hiệp, sa\ Dliê Ya, kdriêk krông Hnang, ]ar Daklak. Hợp brei thâo, leh kbia\ mơ\ng [uôn sang anôk am^ dơr la ama dơr sôk jing Hà Tĩnh đue# hriê mko\ mkra klei hd^p mda ti Krông Hnang, jing kr^ng lăn thơ\ng kơ brua\ pla kphê. Dơ\ng mơ\ng leh kphê toh hroh ênoh ]h^ mnia, `u [uh yơh klei dleh dlan mơ\ng lu go\ êsei leh pla kno\ng hjăn kphê, mơ\ng năn `u mâo klei m^n ngă lu brua\ pla mjing lehana\n rông mnơ\ng. ~u pla kphê, tiêu, êtak êbai ktơr mnơr, lehana\n rông mnơ\ng. Ma\ [ia\ hruê rông sui hruê, mơ\ng brua\ rông mnơ\ng lo\ mâo prăk, blei hbâo pruê duh kơ kphê, tiêu. Ngă brua\ êjai, ksiêm hriăm êjai. Ara\ anei `u jing leh mnuih thâo ngă đang war pro\ng. Ho\ng war tiêu `u mtah mda nanao, amâo mâo klei hlua\t [ơ\ng mnơ\ng ngă ôh, kah knar grăp [e\ gơ\ng `u mâo pe\ mơ\ng 7 – 8kg tiêu. 2 ha kphê mboh kah knar mâo 6 tôn/ha `u yăl dliê:

“Êjai hlăm klei ma\ brua\, snăn ma\ klei hriăm êjai, lo\ duah êmuh phung thơ\ng kơ brua\, lehana\n nao tui hriăm du\m brua\ bi hmô, truh ara\ anei jih jang brua\ knua\ ma\ mơ\ng pla kphê, tiêu đ^ jing sơăi. Pô ma\ brua\ mguôp ho\ng rông mnơ\ng ]ia\ng ma\ eh mnơ\ng rông mđam ngă hbâo bru\, mơ\ng brua\ ana\n yơh pô pla mjing jăk nanao”.

                                  Lê Khắc Hợp hlăm đang tiêu hlăk mboh.

Truh kơ ara\ anei `u mâo 2 ha kphê leh mboh, mâo 1.800 [e\ phu\n tiêu, lehana\n rông mơ\ng 40 – 50 drei u\n, prăk mnga hlăm grăp thu\n mâo êbeh 1 êklai 500 êklăk prăk. Sang pưk mâo ru\ mdơ\ng pro\ng siam, [ia\dah `u ăt gut gut hd^p hlăm sang kyâo mkra ti hma. Klei pah mni mơ\ng brua\ `u ngă mâo yuôl bo\ sang ]ia\ng kơ grăp blư\ w^t mơ\ng brua\, dlăng kơ ana\n, mse\ si lo\ mtru\t ai tiê pô g^r kt^r h^n hlăm klei ma\ brua\. Kreh kriăng g^r kt^r, amâo mâo uê` kơ dleh dlan, knap m`ai, mkuôm pioh ana\n yơh jing klia\ng `u mâo ba w^t klei tu\ jing:

“Mâo he\ klei tu\ jing, êlâo h^n jing drei kreh kriăng yơh, g^r hriăm êmuh, tuh êyuh ma\ brua\ knua\, lehana\n tui nao hriăm ya adu\ mâo po\k bi hriăm hdră duah [ơ\ng hlăm alu\ wa\l pô, amâodah hlăm kdriêk riêng gah, ]ia\ng tui mơ\ng thâo ara\ng ngă leh, lo\ mâo klei pô g^r kt^r jih ai tiê snăn ba w^t klei tu\ jing yơh”.

Ti Krông Hnang wưng ara\ anei, grăp boh sang bi pla tiêu, snăn go\ sang hriê bi êmuh hriăm klei thâo ma\ brua\ mơ\ng `u. Hợp la]: “Amâo mâo djo\ kno\ng kluh bi pla tiêu srăng đ^ mdro\ng yơh ôh”. Tui si kâo [uh, drei bi ksiêm nik mta lăn drei pla mjing, mprăp mjeh bi jăk mơh pô bi mdjuê ma\, mprăp djăp ênu\m gơ\ng tiêu, k`ăm mâo sa đang war kjăp, amâo mâo djo\ ôh tluh ara\ng pô ngă mơh kha\ kơ leh amâo mâo jing ôh. Ara\ anei ti Krông Hnang, hlăm Êpul hgu\m phung kahan hđăp kdriêk Krông Hnang, jih jang mnuih hmư\ hing sơăi kơ `u. Mjeh tiêu mơ\ng sang `u mjing mâo lu sang ba mdjuê. Nguyễn Tiết Chất, Khua êpul hgu\m phung kahan hđăp kdriêk Krông Hnang brei thâo:

“Hlăm du\m thu\n êgao Hợp ngă khua êpul hgu\m, mâo leh lu klei đru mguôp hlăm êpul, amâo mâo djo\ kno\ng mđ^ kyar kơ go\ sang `u pô, [ia\dah `u lo\ đru lu [^ng hgu\m dôk hlăm klei dleh dlan, `u kăp ktrâo ata\t, đru mjeh mnơ\ng pla, đru bi dlăng kriê kơ [^ng hgu\m mđ^ kyar brua\ duh mkra, đru [^ng hgu\m knap m`ai mâo ai tiê kpưn đ^. Ana\n yơh jing brua\ ngă jăk êdi, amâo mâo djo\ kno\ng jing hjăn Hợp ôh [ia\dah lu [^ng hgu\m mkăn ngă mse\ snăn mơh”.

Klei năng mpu\ ti anei, amâo mâo djo\ kno\ng `u đru mnơ\ng dhơ\ng, êđai mẹh, kahan hđăp Lê Khắc Hợp lo\ mtô bi hriăm hdră pla mjing, lehana\n rông mnơ\ng, ]ia\ng kơ [^ng hgu\m hrăm mb^t mâo klei đ^ kyar. Êpul hgu\m phung kahan hđăp thôn Tân Hiệp mơ\ng `u kia\ kriê mâo 38 ]ô [^ng hgu\m truh kơ ara\ anei amâo lo\ mâo mnuih dôk hlăm klei dleh dlan ôh. Êpul hgu\m phung kahan hđăp kdriêk Krông Hnang mâo êbeh 4 êbâo ]ô [^ng hgu\m, snăn mâo leh giăm 900 ]ô [^ng hgu\m thâo mâo, hrui w^t truh 100 êklăk prăk/thu\n kơ dlông, hlăm năn mâo 9 ]ô [^ng hgu\m tu\ jing êdi mse\ ho\ng Hợp, mâo ênoh hrui w^t êbeh kơ 1 êklai prăk/thu\n, go\ êsei [un kno\ng adôk ma\ êbeh 3%. Brua\ bi ktưn bi đru hdơ\ng găp mđ^ kyar klei hd^p mda mâo leh klei đ^ kyar. Chất yăl dliê:

“Klei kdloh [ro\ng êdi jing di`u bi đru hdơ\ng găp, bi ktrâo ata\t kơ hdơ\ng găp, si we\ ngă ]ia\ng kơ jih jang mnuih thâo săng, thâo ma\ brua\, ]ia\ng kơ hrăm mb^t đ^ kyar. Ana\n yơh jing knhuah jăk mơ\ng l^ng kahan awa Hô, jing amâo mâo mdăp ôh ya mta klei thâo pô, ya do\ thâo bi yăl dliê jih, đơ thâo bi la] jih, ana\n yơh jing knhuah mơ\ng sa ]ô kahan. Klei yuôm bhăn jing ti anôk ana\n yơh, klei thâo m^n, klei thâo săng digơ\ mâo hlo\ng bi kah mbha mtam, ana\n jing klei s^t”.

Klei tu\ jing amâo mâo djo\ kno\ng kơ hjăn pô. Kahan hđăp Lê Khắc Hợp ăt mse\ ho\ng lu phung kahan hđăp mkăn, grăp hruê tui hriăm mơ\ng Awa, mâo nanao ai tiê thâo bi đru, hrăm mb^t ho\ng yang [uôn ru\ mdơ\ng klei hd^p jăk siam h^n.

                                                            Y-Khem Niê pô mblang.