VOV4.Êđê - }ia\ng mâo hnơ\ng kjăp lehana\n ngă pral brua\ bi hro\ [un ]ar Kon Tum jing brua\ bi klin du\m hdră êlan đru bi hro\ [un kluôm, lehana\n hdră êlan đru bi hro\ [un mơ\ng Gưl dlông lehana\n mơ\ng ]ar ho\ng du\m anôk dleh knap êdi, mâo prăk mơ\ng alu\ wa\l đru ]ia\ng bi leh ênoh ]ua\n bi hro\ [un mơ\ng 4 – 5% hluê hdră mtru\n mơ\ng klei k[^n pro\ng Đảng bộ ]ar gưl 14.

Hluê ana\n mơ\ng thu\n 2012 – 2014, prăk mơ\ng hdră brua\ bi hro\ [un mơ\ng Gưl dlông mâo bi liê leh êbeh 360 êklai prăk pioh ru\ mdơ\ng brua\ nah gu\, đru mđ^ kyar brua\ duh mkra pla mjing kơ du\m go\ êsei dleh knap h^n êdi, hlăm du\m boh [uôn dleh knap h^n êdi.

Êngao kơ prăk mơ\ng Gưl dlông, ]ia\ng ngă brua\ anei ]ar Kon Tum kah leh êbeh 80 êklai prăk kơ du\m go\ êsei, lehana\n mnuih djuê [ia\ , kơ 20 sa\ phu\n, lehana\n sa\ dleh dlan h^n, đru pla êbeh 20ha đang ksu đ’điêt. A In, mnuih thôn Kon Chênh, sa\ Măng Kênh, kdriêk Kon Plông brei thâo:

“Go\ sang kâo mâo Knu\k kna đru êđai mjeh kphê, mâo đru truh 1 êbâo phu\n mjeh, lehana\n djăp mta hbâo pruê, mb^t ho\ng ana\n mâo klei đru mtô bi hriăm brua\ pla mjing mơ\ng sa\, mơ\ng kdriêk hriê mjua\t bi hriăm. Mơ\ng thu\n 2012 truh ara\ anei kphê dơ\ng hrui pe\ thu\n tal êlâo, kâo bo\ ho\ng klei mơak”.

Brua\ đru mkra êlan klông pưk sang ti 20 sa\ dleh dlan mâo leh klei bi mlih êdi, djăp mta brua\ mâo ngă djo\ ho\ng klei mnuih [uôn sang ]ia\ng, ya mta brua\ mâo ngă leh hlo\ng dưi ngă ho\ng klei kjăp, pioh kơ mnuih [uôn sang yua tu\ dưn, mâo êlan nao truh hla\m sa\. A Ninh Khua sa\ Măng Canh, kdriêk Kon Plong la]:

“Mơ\ng leh mâo hdră mđ^ bi kjăp djăp mta brua\ ngă lehana\n bi pral msir klei ư\ êpa bi hro\ klei [un knap ti ]ar Kon Tum đru leh kơ sa\ dưi ta\ hdră msir klei ư\ êpa, bi hro\ klei [un knap hlăm sa\. Kyuadah hdră brua\ anei mâo bi mguôp ho\ng lu hdră brua\ mkăn, mse\ si brua\ mkra êlan amâo mâo djo\ kno\ng đru kơ mnuih [uôn sang găl ênưih hlăm êrô êbat đu] ôh, [ia\dah lo\ jing găl kơ mnuih [uôn sang du\ mdiăng mnơ\ng dhơ\ng boh mnga pô ba ]h^, lehana\n pioh kơ mnuih [uôn sang pô bi je\ êrô ho\ng du\m boh [uôn mkăn, plah wah du\m boh sa\ anei ho\ng sa\ mkăn”.

Dưi [uh ho\ng ênoh ngă prăk mdê mdê mơ\ng du\m hdră brua\ ho\ng klei ma\ brua\ bi mguôp mb^t djăp hdră brua\, snăn bi liê kơ du\m hdră ma\ brua\ dưi truh ho\ng mnuih [uôn sang `u găl ênưih h^n. leh mâo duh bi liê ru\ mkra jih jang brua\ nah gu\ hla\m du\m sa\ [un, snăn klei hd^p mda mnuih [uôn sang kla\ s^t dơ\ng mâo klei bi mlih, hnơ\ng ênoh mnuih [un hlăm ]ar hro\ leh mơ\ng 27,91% thu\n 2011 tru\n adôk giăm 16% knhal jih thu\n 2014.

Sa mta klei yuôm bhăn êjai ngă djăp brua\ bi hmô êbeh 20 mta hlăm klei bi hro\ [un mâo mko\ mjing lehana\n bi lar hlăm mnuih [uôn sang bi hro\ [un, đru leh mnuih [uôn sang mâo hnơ\ng hrui w^t hơ^t, tlaih mơ\ng klei knap m`ai ho\ng klei kjăp, mse\ si brua\ bi mlih gưl mbha mnuih [uôn sang ]an prăk, đru du\m go\ êsei mnuih [uôn sang rông êmô ana mđai. Brua\ ngă anei mâo đru leh hdră yua prăk Knu\k kna ho\ng klei tu\ dưn, lehana\n rơ\ng mâo klei mtăp mđơr mơh hlăm brua\ hluê ngă du\m hdră êlan bi hro\ [un. Mb^t ho\ng djăp brua\ hâo hưn, bi mni mnuih [un [in kreh kriăng ma\ brua\ knua\, ksiêm dlăng brua\ bi hro\ [un ho\ng klei kđiăm, mâo bi mlih leh klei m^n, lehana\n klei thâo săng mnuih [uôn sang hlăm brua\ kpưn đ^ tlaih mơ\ng klei [un [in.

Mb^t ho\ng du\m boh tu\ dưn leh mâo hlăm brua\ hluê ngă hdră brua\, snăn klei dleh dlan ăt lu mơh, jing du\m knơ\ng dhar brua\ djo\ jao klam ngă hdră brua\ bi ma\ brua\ amâo mâo bi sa hnơ\ng, dơ\ng mơ\ng ]ar, hlo\ng kơ kdriêk ma\ brua\ ka thâo bi djo\, mơ\ng năn boh tu\ dưn amâo mâo jăk lu ôh. Mơ\ng klei ana\n mâo klei akâo ]ia\ng bi mlih hdră ma\ brua\ ho\ng klei găl ênưih h^n truh ho\ng du\m go\ êsei [un, đru du\m go\ êsei ana\n tlaih mơ\ng klei knap m`ai ho\ng klei pral, ruh mgaih jih djăp klei dleh kpăk mơ\ng du\m hdră êlan ka\ kla\ mnga], ]ia\ng kơ mnuih [uôn sang hơ^t klei hd^p mda, mâo klei đ^ kyar kjăp.

Aduôn Phạm Thị Thu Hà – Khua adu\ brua\ mnuih ma\ brua\, phung knap m`ai [uôn pro\ng Kon Tum la]:

“Brua\ bi hro\ [un ho\ng klei pral kla\ s^t jing ka kjăp ôh, kyuadah adôk tuôm ho\ng lu mta klei: Yăn adiê amâo mâo jăk ăt hmăi mơh kơ brua\ duh mkra pla mjing lehana\n rông mnơ\ng mơ\ng mnuih [uôn sang, lehana\n le\ klei thâo săng mơ\ng mnuih [uôn sang jing awa\t êdu, kyua k[ah hriăm hra\ mơar, mơ\ng năn dleh hlăm klei hriăm tui nga\ djăp brua\ kreh knhâo pioh yua kơ klei pla mjing, rông mnơ\ng, lehana\n mâo đa đa go\ êsei kmang kơ jơh knang kơ klei Knu\k kna đru alah kba amâo mâo ]ia\ng ma\ brua\ knua\”.

Nguyễn Ngọc Ánh, K’ia\ng khua Knơ\ng brua\ mnuih ma\ brua\ phung knap m`ai ]ar Kon Tum la]:

“Thu\n 2015 bi hro\ [un adôk 10,87%. }ia\ng dưi bi s^t ênoh k]ah ana\n: Tal êlâo jing hyua h^n klei bi mguôp mơ\ng jih jang phu\n prăk hla\m alu\ wa\l bi duh kơ brua\ bi hro\ [un. Tal dua, mđ^ h^n klei ksiêm dlăng djăp brua\ ngă bi hro\ [un. Tal 3, ngă bi s^t djăp mta brua\ bi hmô bi hro\ [un, ara\ anei kluôm ]ar mâo 23 mta klei bi hmô mơ\ng knơ\ng brua\ kia\ kriê lăn ala”.

Jih jang brua\ nah gu\ mâo duh mkra, mnuih [uôn sang mâo ]an prăk pioh duh bi liê kơ brua\ knua\, [ia\dah klei yuôm bhăn h^n jing ho\ng phung knua\ druh ngă brua\ bi hro\ [un ti gưl sa\ boh nik hlăm du\m boh [uôn, bi thâo [uh kla\ mơ\ng phu\n agha klei mnuih [uôn sang le\ hlăm klei knap m`ai, ]ia\ng mơ\ng năn kơh mâo hdră mghaih msir bi djo\ guôp. Anei ăt jing hdră ]ia\ng mđ^ h^n hnơ\ng kjăp prăk duh bi liê kơ brua\ mđ^ kyar đru mnuih [uôn sang tlaih mơ\ng klei [un [in, ăt ]ia\ng snăk mơh mâo klei ktrâo ata\t hdră bi liê ngăn prăk bi djo\ guôp ]ia\ng dưi tlaih mơ\ng klei [un [in ho\ng klei kjăp.

                                                BTV: Y-Khem.