VOV4.Êđê- Jing alu\ wa\l mâo êbeh 42% ênoh mnuih lu jing mnuih djuê ana K’ho, du\m thu\n êlâo, kha\dah sa\ Phú Hội, kdriêk Đức Trọng, ]ar Lâm Đồng thâo lehana\n ba yua leh kdra\p kreh knhâo – mrâo mrang hla\m brua\ pla mjing nga\ lo\ hma, [ia\dah kyua anôk hrui blei mnơ\ng brua\ lo\ hma amâo h’^t kyua ana\n klei hd^p, brua\ duh mkra mơ\ng lu mnuih [uôn sang tinei tuôm ho\ng lu klei dleh dlan. 3 thu\n ho\ng anei, [uh kla\ hdra\ bi hgu\m mđ^ boh tu\ yuôm mnơ\ng dhơ\ng jing hdra\ êlan djo\ guôp, Phú Hội pral hluê nga\ lehana\n iêu jak jih jang mnuih [uôn sang nao hgu\m hla\m hdra\ pla mjing lehana\n blei yua mnơ\ng dhơ\ng brua\ lo\ hma. Mơ\ng ana\n, klei lui] boh mnga, tru\n ênoh ]h^ [rư\ [rư\ dưi msir mghaih, hnư hrui w^t hla\m sa ênha\ la\n pla mjing đ^ h^n, kah knar 255 êkla\k pra\k/ha/thu\n, đ^ gia\m 2 blư\ mka\ ho\ng thu\n 2018. Brua\ duh mkra đ^ kyar kyua ana\n mnuih [uôn sang tinei mko\ mjing leh kna\m m’ak yan mnga hla\m ai êwa h’uh mđao, dja\p ênu\m lehana\n yâo m’ak

Truh kơ sa\ Phú Hội, kdriêk Đức Trọng, ]ar Lâm Đồng hlăm du\m hrue ako\ yăn mnga, hmei mơak kyua mơ\ng kdrăn lo\ mphu\n dôk lui êruh, ara\ anei jing leh anôk pla djam, lehana\n mnga đ^ jing mtah mda… Klei anei dưi bi êdah leh klei hd^p phung [uôn sang kơ anei kla\ s^t trei mđao, lehana\n dơ\ng đ^ nao kơ mdro\ng sah.

Drông jum hmei hlăm sa boh sang điêt h’uh mđao ju\m gah găn jing sang ala\ k^ng anôk pla mjing tro\ng msăm ho\ng hdra\ mrâo mrang. K’Hoang, mnuih djuê ana K’ho ti alu\ Phú Bình, sa Phú Hội, kdriêk Đức Trọng brei thâo, mơ\ng hrue bi mguôp brua\ pla mjing ho\ng [uôn pro\ng Hồ Chí Minh, kơ brua\ kăp blei boh mnga, snăn amâo mâo klei lo\ ru\ng ra\ng ôh kơ anôk kăp ]h^. Kyuadah brua\ pla mjing tro\ng msăm doh, mâo kdrăp ma\ brua\ kjăp ba w^t leh klei tu\ dưn jăk. Hlăm thu\n êgao, kah knar grăp hrue `u mâo ]h^ gu\ dlông 150kg tro\ng msăm jăk, ho\ng ênoh 30 êbâo prăk/kg, mâo ba w^t leh sa ênoh hơ^t kơ go\ sang. K’Hoang, mb^t ho\ng hnơ\ng boh mnga mâo ba w^t, lehana\n hnơ\ng jăk boh tro\ng msăm dưi mâo jing pô pla mjing lehana\n dlăng kriê djo\ ho\ng ênoh phung blei yua ]ia\ng:

“}ia\ng dưi mâo klei tu\ dưn brua\ pô pla mjing snăn drei bi kia\ kriê kjăp 4 mta brua\ yuôm bhăn, ana\n jing anôk kăp blei, ênoh ênil akâo blei mnơ\ng pô, mâo hdra\ ma\ brua\ bi jăk, dưi kia\ kriê jih klei anei, pô dlăng kriê wiê ênăk mnơ\ng pla mjing amâo mâo krih êa drao hlua\t ôh, lehana\n păn kjăp mơh kơ ênoh bi liê hlăm brua\ knua\. Pla mjing djo\ tui si phung blei ]ia\ng, snăn ma\ brua\ amâo mâo klei lo\ ru\ng ôh kơ klei lui] ênoh, kơ klei bi mlih ênoh ênil, tinei hmei kno\ng hơ^t ai tiê dlăng kriê wiê ênăk, bi mâo boh mnga jăk djo\ ho\ng ênoh ]ua\n kơ phung kăp blei”.

Amâo mâo djo\ kno\ng K’Hoang, ruah hdra\ pla mjing hlue ho\ng pô blei ]ia\ng, nao hlăm klei bi mguôp hgu\m ngă brua\, snăn lu phung pla mjing kơ anei dôk tui tio\. Hanan Thammy, Khua êpul hgu\m phung ngă lo\ hma sa\ Phú Hội, kdriêk Đức Trọng brei thâo, kluôm sa\ ara\ anei mâo êbeh 780 go\ êsei hgu\m hlăm hdra\ bi mguôp pla mjing djam mtam, mnga, boh kroh ho\ng lu knơ\ng brua\, phung duh mkra lehana\n Êpul brua\ hgu\m, 87% hlăm ênoh mâo kuôl ka\ hlue ho\ng hdra\ ngă brua\ kjăp, truh 28% ênoh go\ êsei pla mjing hlăm sa\. Kyua bi mlih klei thâo săng hlăm hdra\ êlan duh mkra pla mjing, mđing truh kơ anôk mnia mblei, lehana\n klei bhiăn ]h^ mblei, snăn boh mnga mâo ba w^t dưi ]h^ ho\ng ênoh jăk, mơ\ng ana\n klei hd^p mda ai tiê lehana\n mnơ\ng dhơ\ng phung [uôn sang mâo mđ^ leh kla\ mnga]. Ha Na tham My, la]:

“Mơ\ng leh phung [uôn sang mâo klei thâo săng hla\m brua\ pla mjing, bi mlih mnơ\ng pla mjing, leh kơ ana\n di`u [uh kla\ brua\ pla mjing kjăp nanao snăn bi mâo phung duh mkra, mâo knơ\ng brua\, bi hgu\m duh mkra truh kơ klei bi mnia mblei. Truh kơ ara\ anei, ti alu\ wa\l mâo leh lu go\ êsei bi hgu\m hlăm hdra\ ma\ brua\ anei. Rơ\ng dưi mâo anôk ]h^ mnia hơ^t, ma\ brua\ knua\ amâo mâo lo\ ru\ng răng, lehana\n dưi mđ^ h^n klei tu\ dưn hlăm brua\ duh mkra pla mjing ho\ng kdrăp mrâo mrang”.

Duh mkra pla mjing tui si phung ]ia\ng akâo blei, mâo anôk ]h^ mnia hơ^t dưi đru leh kơ sa klei tu\ dưn mơ\ng sa ênha lăn pla mjing ti Phú Hội mâo kah knar 255 êklăk pra\k/ha/thu\n, đ^ 55 êklăk pra\k/ha/thu\n mka\ ho\ng wưng anei thu\n dih. Nguyễn Công Hinh, k’ia\ng khua sa\ Phú Hội, kdriêk Đức Trọng brei thâo, ara\ anei kluôm sa\ pătdah amâo lo\ mâo mnuih dôk mang ôh, grăp go\ êsei ]o\ng bi druh mkra, ma\ brua\ ho\ng jih ai tiê hriăm êmuh, k`ăm mâo klei tu\ dưn pro\ng h^n mơ\ng brua\ pô ngă, amâo lo\ mâo klei bi ]ang guôn jưh knang klei knu\k kna đru ôh, lehana\n ênoh go\ êsei [un tru\n hro\ adôk hla\m brô 0,5%. Mâo boh tu\ dưn anei jing sa klei g^r pro\ng mơ\ng phung [uôn sang dưi mâo klei thâo săng, mb^t ho\ng hdra\ êlan kia\ kriê djo\ mơ\ng diu\m gưl brua\ Đảng, lehana\n brua\ sang ]ư\ êa alu\ wa\l:

“Hlăm klei bi mguôp brua\ duh mkra, snăn boh tu\ dưn [uh đ^ h^n. Phung [uôn sang kno\ng duh m^n kơ brua\ duh mkra pla mjing, bi mjeh mjiêng, klei kreh knhâo snăn du\m êpul êya bi mguôp đru kơ phung [uôn sang. Ho\ng mnuih djuê [ia\ snăn mâo leh du\m go\ êsei đ^ kyar ho\ng ênoh mâo ba w^t êbeh kơ lu blư\ h^n ho\ng hdra\ êlan pô duh [ơ\ng êlâo, pla mjing hlăm sang ala\ k^ng kah knar mâo mnga êbeh 2 êklai prăk/ha/thu\n. Dưi mghaih msir klei djo\ boh mnga, lui] ênoh ]h^ mse\ si êlâo dih. Ho\ng klei bi hgu\m hlăm brua\, snăn du\m gưl brua\ Đảng, brua\ sang ]ư\ êa alu\ wa\l g^r hlăm thu\n 2021 anei srăng mâo êbeh 40% ênoh go\ êsei pla mjing hlăm alu\ wa\l”.

Phú Hội ara\ anei mâo 6 êbâo 700 ha lăn pla mjing, hlăm ana\n êbeh 2 êbâo 700 ha pl ạming hlue hdra\ êlan mrâo mrang. Anei jing klei yuôm bhăn ]ia\ng kơ Phú Hội lo\ dơ\ng po\k mlar lu hdra\ ma\ brua\ jăk hlăm klei bi mguôp plah wah phung [uôn sang ho\ng phung duh mkra, jing leh hdra\ êlan djo\ ti alu\ wa\l anei kjăp knhuang đ^ nao kơ ana\p, đru bi leh mta k`ăm jing sa\ kr^ng [uôn sang mrâo kdlưn h^n hla\m thu\n 2022./.

Pô mblang:  Y-Khem Niê