VOV4.Êđê - Mâo ho\ng anei 42 thu\n, hruê 10/3/1975 mâo klei bi blah kdrăn {uôn Ama Thuôt h[uê ênuk. Anei jing kdrăn blah k]ưm kơ klei ksu\ng blah Lăn Dap Kngư, mjing anôk jua\ jơ\ng kơ klei ksu\ng blah pro\ng, lehana\n kgu\ kdơ\ng hlăm yan mnga thu\n 1975, mâo ma\ kluôm dhuôm kwar Dhu\ng, bi hluh lir lăn ]ar.

Djo\ tr^p 2 m’mông 3 mn^t aguah hruê 10/3/1975 klei ksu\ng mblah mse\ si pui hlăm du\m anôk k`ăm phu\n {uôn Ma Thuột, đặc công, leh kơnăn jing k’han jơ\ng mblah ta] êdeh phiơr Hoà Bình, Hjiê boh phao ktuang Mai Hắc Đế. 15 mn^t êdei kơnăn, knong, [ra\m pui mphu\n k]ưm mnah hlăm Sư đoàn 23 nguỵ.

Mjhua ho\ng ênai phao ksu\ng mblah mơ\ng du\m êpul kahan đặc công leh ana\n ênai mơ\ng knong, [ra\m pui, du\m êpul kahan êdeh sar, k’han jơ\ng mơ\ng anôk dôk guôn găn hnoh krông SêrêPôk ksu\ng mblah alu\ wa\l. Du\m kahan bi mbha 5 êpul ksu\ng mblah mse\ si 5 knơ\ng phu\n hyuă kjăp du\m anôk k`ăm mơ\ng phung roh hlăm [uôn pro\ng {uôn Ma Thuột.

Truh 6 m’mông aguah hruê 10/3, phung k’han Tiểu đoàn 5, Trung đoang 95B găn alu\ wa\l ta] êdeh phiơr L19, mblah mă Ngã Sáu. 7 m’mông 10 mn^t l^ng k’han drei mblah hlăm alu\ kahan knong, alu\ êdeh sar, êpul êya đru nah tluôn tiểu đoàn 1 Nguỵ. 11 m’mông 30mn^t k’han drei mblah mă Tiều khu 23 nai êa drao kahan leh ana\n Sư bộ 23 Nguỵ, mâo ma\ alu\ 3 brua\ hâo hưn, du\m êpul ksu\ng mu\t êlam hlăm pôih kđông phu\n mơ\ng phung roh hlăm [uôn pro\ng {uôn Ma Thuột, mdlưh Knơ\ng bruă g^t gai hjiê phao ktuang Mai Hắc Đế, mblah sua mă du\m pôih kđông }ư\ Êbur, }ư\ Dluê. T^ng nah dhu\ng, k’han drei mblah mu\t hlăm alu\ bruă hră m’ar, alu\ tu\ mă mnơ\ng yua kơ klei bi mblah, alu\ sang prăk, knơ\ng bruă mdrao mnơ\ng rông, anôk khua k’han dôk kdriêk Hoà Bình.

Tô Tấn Tài (khăng iêu jing Ama H’oanh) – Khua g^t bruă đảng hđăp [uôn pro\ng {uôn Ma Thuột hdơr w^t “ Mlam hruê 9 ]ang rang aguah hruê 10/3, leh mâo asa\p mtru\n, sơnăn k’han đặc công mnah phao ti ta] êdeh phiơr, mphu\n k]ưm klei mnah phao tal êlâo, knong mơ\ng pô mphu\n k]ưm mnah. Ti đang dliê kbưi adih, êdeh sar dơ\ng êran kwang bo\ dliê kmrơ\ng”.

Hlăm hruê 10/3, phung roh ba yua 73 gưl êdeh phiơr mple\, mnah bi rai mkhư\ gang k’han drei, mb^t ana\n yua boh knong leh ana\n k’han jơ\ng kdơ\ng mblah ktang ph^t. K’han drei mnah le\ 6 boh êdeh phiơr AD6 leh ana\n mdjiê lu phung k’han roh.

Hruê 11/3, k’han drei ksu\ng mblah hlăm lu anôk k`ăm yuôm bhăn, jih jang k’han roh dôk hlăm [uôn pro\ng dlưh rai, drei mâo ma\ jih du\m anôk k`ăm, mâo mă khua ]ar Dak Lak leh ana\n Đại tá, k’iăng Sư đoàn 23 Nguỵ.

Yăl dliê kơ kdrăn mblah ti Ta] êdeh phiơr Hoà Bình, Phạm Chí Sâm – Pô đru bruă Ksiêm dlăng hđăp Trung đoàn 234 brei thâo: “Lo\ dơ\ng hlăm klei bi blah, kâo hlăk ana\n dôk hlăm êpul kahan mnah êdeh phiơr 57 ly, ba nao hlăm ta] êdeh phiơr hoà bình mdjiê phung roh hlăm dlông adiê, amâo brei phung roh mple\ [om hlăm l^ng k’han drei, mb^t ana\n mnah mdlưh pôih kđông phung roh”.

Hruê 12/3, k’han drei ksu\ng mblah mdlưh pôih kđông 45 Nguỵ, mblah roh ti }ư\ Bao, Đạt Lý, sua ma\ {uôn Hồ.

Hruê 13/3, k’han drei mâo ma\ Châu Sơn, mguôp mb^t k’han knơ\ng, k’han alu\ wa\l mblah sua mă leh ana\n dưi kia\ kriê kdriêk Lạc Thiện.

Hlăk êjai k’han mblah sua mă [uôn pro\ng, du\m êpul bruă kđi ]ar mơ\ng ]ar ăt mse\ mơh du\m kr^ng hlăm alu\ wa\l, iêu la] mnuih [uôn sang h’^t ai tiê, mkra w^t pui kmlă, êa jua, ngă bruă kriê dlăng, mko\ mjing Êpul kia\ kriê mơ\ng l^ng k’han ti du\m alu\ wa\l, kriê kjăp klei êđăp ênang, rơ\ng klei hd^p mda mse\ aguah tlam kơ mnuih [uôn sang.

Hruê 14/3, k’han drei ksu\ng mblah kđông mkăp mnơ\ng mnua\ Trung đoàn 53 alu\ ta] êdeh phiơr Hoà Bình leh ana\n mâo ma\ {uôn Đôn.

Hruê 17/3, k’han drei mblah pral mâo ma\ Phước An.

Hruê 18/3, mâo ma\ }ư Ku\k, [uôn pro\ng Cheo Reo, mdlưh knơ\ng bruă hră m’ar tiểu khu Phú Bổn.

Ăt hlăm hruê 18/3, Êpul l^ng k’han kriê dlăng bruă sang ]ư\ êa [uôn pro\ng {uôn Ma Thuột mâo mko\ mjing, ti Đình Lạc Giao, mơ\ng đại tá Y Blo\k Êban ngă Khua.

Hruê 19/3 truh kơ hruê 21/3, k’han drei mblah sua mă kdriêk Khánh Dương, kih mdoh k’han roh dôk ti anei, bi rai Êpul kdâo adu\ 3 Nguỵ, sua mă ]ư\ Phượng Hoàng, po\k êlan ksu\ng nao kơ ]ar Khánh Hoà.

Leh mâo ma\ [uôn pro\ng {uôn Ma Thuột, Knơ\ng bruă đảng ]ar Dak Lak g^t gai du\m kdriêk ba yua k’han alu\ wa\l mtru\t mjhar mnuih [uôn sang kgu\ kdơ\ng mdjiê phung jhat [ai, kih mdoh k’han roh. Truh kơ hruê 28/3, Dak Lak mâo klei êngiê kluôm dhuôm.

Yăl dliê kơ hdră mguôp mb^t leh ana\n du\m mta bruă ngă yuôm bhăn mblah dưi {uôn Ma Thuột, Lê Chí Quyết – K’iăng khua g^t gai bruă Đảng ]ar Dak Lak, K’iăng khua g^t gai Êpul l^ng k’han kriê dlăng bruă sang ]ư\ êa hđăp [uôn pro\ng {uôn Ma Thuột brei thâo: “Bruă knuă knhal tui] ăt jing mđ^ h^n ai tiê ‘du\m mblah du\m dưi’, ]ia\ng sua mă kluôm dhuôm klei dưi mblah ngă. Bruă knuă ana\n jing yuôm bhăn êdi, jing ai tiê jho\ng ktang, đăo knang kơ klei g^t gai mơ\ng Đảng, klei g^r ktưn ai mơ\ng Đảng, leh ana\n klei g^r ktưn mơ\ng pô, ana\n jing ‘du\m mblah du\m dưi’. Kno\ng du\m ana\n đui], [ia\dah nao hlăm klei sua^ êmăn msir mghaih klei dleh dlan, đru mguôp kơ klei tu\ dưi mơ\ng klei mblah ngă”.

Klei mblah dưi {uôn Ma Thuột jing kdrăn ‘kut kat mblah mơ\ng dưi’ mphu\n k]ưm bi êdah klei đ^ kyar kdlưn mơ\ng l^ng k’han drei kơ knhuah mblah ngă jho\ng ktang, pral, po\k êlan kơ klei ksu\ng mblah leh ana\n kgu\ kdơ\ng sua ma\ kwar Dhu\ng hluh lir ala ]ar.

Klei mblah dưi {uôn Ma Thuột mphu\n k]ưm mơ\ng klei g^t gai kpă mnga], thâo knhâo mơ\ng Phu\n bruă kđi ]ar, brua\ Đảng kahan Gưl dlông, t^ng mklă djo\ boh klei, ruah djo\ wưng leh ana\n anôk anơ\ng, klei g^r ktưn, mtru\t mjhar leh ana\n mđ^ lar ai ktang đru mguôp mơ\ng kluôm ala kơ êpul êya, kơ bruă đru nah tluôn leh ana\n ai tiê mơ\ng jih jang l^ng k’han, jih jang mnuih [uôn sang.

Klei bi blu\ hra\m ho\ng Đại tá Nguyễn Thanh Xuân – Khua dla\ng brua\ Đảng Knơ\ng g^t gai l^ng kahan ]ar Daklak kơ brua\ lo\ dơ\ng ]uê knhuah gru jho\ng ktang mơ\ng êpul l^ng kahan ]ar Daklak hla\m boh klei mrâo.    

-Mđ^ h^n knhuah gru kdrăm k’ah l^ng kahan yang [uôn Việt Nam jho\ng ktang, lehana\n klei dưi kdrăm k’ah mơ\ng êpul kahan alu\ wa\l hlăm klei bi blah hruê 10/3, po\k kdrăn blah Hồ Chí Minh h[uê ênuk, brua\ Đản, knơ\ng g^t gai kahan ]ar Daklak bi kla\ leh si brua\ ngă hlăm boh klei mrâo?

Đại tá Nguyễn Thanh Xuân: “Brua\ Đảng, Knơ\ng brua\ g^t gai kahan ]ar păn kjăp klei m^n, hdră êlan l^ng kahan mơ\ng Đảng, brua\ knua\ mơ\ng êpul kahan, thâo kla\ mnê] mơ\ng phung roh, klei jing brua\ kđi ]ar hlăm alu\ wa\l; jih ai tiê k]e\ kơ phung khua kia\ kriê ]ar, ngă leh tu\ jing brua\ răng mgang klei êđăp ênang ala ]ar, boh nik kơ klei răng mgang ala ]ar hlăm boh klei mrâo; phung khua kia\ kriê mko\ mjing hdră êlan jih jang mnuih [uôn sang bi răng mgang klei êđăp ênang ho\ng klei kjăp, mđ^ h^n klei ktang brua\ răng mgang, po\k êlan ksu\ng blah ktuê knông lăn, lehana\n djăp alu\ wa\l phu\n, mđ^ klei tu\ dưn brua\ bi blu\ hlăm l^ng kahan ho\ng ]ar Mondulkiri ala ]ar Campuchia, ]o\ng kdơ\ng ho\ng djăp mnê] bi rai mơ\ng phung bi roh. Lehana\n mđ^ h^n brua\ mjua\t bi hriăm klei thâo săng hlăm brua\ l^ng kahan kơ jih jang mnuih [uôn sang, mko\ mjing êpul kahan alu\ wa\l ho\ng klei knhăl, mbrua\, [rư\ [rư\ đ^ kyar, mko\ mjing lu êpul kahan nah tluôn, êpul kahan [uôn ho\ng klei ktang, hla\m lar [ar, ho\ng klei knang pro\ng, djăp ai dưi ngă djăp mta brua\, tơdah mâo klei amâo mâo jăk truh.

-Mb^t ho\ng brua\ mjua\t bi hriăm, mprăp ai tiê kơ klei bi blah, êpul kahan ]ar Daklak ya mta brua\ mđing kơ klei mtô mblang kơ mnuih [uôn sang, ]ia\ng mâo klei mđ^ kyar brua\ duh mkra klei hd^p mda ala [uôn hlăm alu\ wa\l?

Đại tá Nguyễn Thanh Xuân: Thâo săng păn kjăp, lehana\n ngă jăk brua\ klam jing l^ng kahan hla\m boh klei mrâo mrang, êpul l^ng kahan ]ar ngă jăk h^n brua\ đru ]ung ba mnuih [uôn sang, răng mgang mnuih [uôn sang, mko\ mjing klei bi mguôp kjăp kđeh ho\ng êrah l^ng kahan ho\ng mnuih [uôn sang; hyua\ kjăp h^n klei jih jang mnuih [uôn sang bi đru răng mgang mơ\ng nah gu\ mtam. Hgu\m đru kơ mnuih [uôn sang mđ^ kyar klei hd^p mda, jih ai tiê hgu\m ngă brua\ bi ktưn, mko\ mkra kr^ng [uôn sang mrâo”, ngă lu h^n brua\ hdơr knga tla ai, mnăm êa hdơr kơ phu\n, mtô mblang kơ mnuih [uôn sang hluê gưt hdră êlan mơ\ng Đảng, klei bhiăn knu\k kna, đru mnuih [uôn sang msir klei ư\ êpa bi hro\ klei [un knap, gang mdrơ\ng ho\ng klei truh tơl mơ\ng yan adiê ngă, do\ng đru mnuih mâo klei truh… ]ia\ng bi năng nanao ho\ng knhuah gru êpul êya l^ng kahan yang [uôn jho\ng ktang.

-La] jăk kơ ih lu!

                                        H’Nê] – Y Khem pô ]ih hlo\ng ra\k.