VOV4.Êđê- Ti ƀuôn prŏng Ƀuôn Ama Thuôt, čar Dak Lak, Knơ̆ng bruă duh mkra bi hgŭm leh anăn mđĭ kyar krĭng ƀuôn sang hlăm Phŭn bruă lŏ hma leh anăn mđĭ kyar krĭng ƀuôn sang mkŏ mjing Klei bi kƀĭn pŏk ngă bruă knuă thŭn 2021 bruă duh mkra bi hgŭm leh anăn mđĭ kyar krĭng ƀuôn sang hŏng lu hdră msir kčah hlăm klei boh klei ruă tưp Covid-19 ka dưi ktuê dlăng leh anăn dŭm klei bi kuôl kă mnia blei êngiê mphŭn dưn yua.

Hưn mdah ti anôk bi kƀĭn, tĭng truh kơ jih mlan 3 thŭn 2021, kluôm ala čar mâo giăm 17.600 êpul hgŭm bruă lehanăn 68 êpul bruă bi hgŭm mă bruă lŏ hma. 83% êpul hgŭm bruă ngă bruă tŭ dưn, đĭ 50% mkă hŏng thŭn 2015. Hnư hrui wĭt kah knar mơ̆ng êpul hgŭm ngă bruă lŏ hma mâo êbeh 380 êklăk prăk/thŭn. Mâo leh 24% êpul hgŭm bruă hluê ngă jăk hdră bi hgŭm, mkŏ mjing giăm 1.500 gru hmô bi hgŭm hŏng êbeh 2.300 mta mnơ̆ng lehanăn êbeh 3.200 anôk čhĭ mnơ̆ng dhơ̆ng hluê hnơ̆ng čuăn pla mjing jăk.

Anôk bi kƀĭn

Khă snăn, khă mâo leh klei bi mlih ƀiădah hnơ̆ng hrui wĭt lehanăn mnuih mă bruă hlăm êpul bruă ngă lŏ hma adôk ƀiă, hliê hluôt; bruă ba yua kdrăp maĭ mŏk hlăm bruă lŏ hma ka mđrăm mbĭt, dŭm hdră mtrŭn yuôm bhăn msĕ si đru kơ anôk bruă nah gŭ, boh nik dŭm hdră mkăp kơ bruă duh mkra pla mjing, mnia mblei, hdră mtrŭn kơ bruă lăn ala, hdră brei čan prăl adôk dleh kpăk brei ruh mtlaih. Dŭm klei blŭ lač, mta phŭn yuôm bhăn čiăng mđĭ kyar êpul hgŭm bruă jing anak mnuih, ƀiădah klei thâo kiă kriê êpul hgŭm bruă dôk êdu kčah. Kyua anăn, brei mđĭ hdră đru, mđĭ klei thâo kriê dlăng bruă kơ phung khua anôk bruă hgŭm. Mai Trọng Dũng, K’iăng khua knơ̆ng bruă lŏ hma – mđĭ kyar krĭng ƀuôn sang čar Dak Lak lač snei:

“Hlăm hdră mđĭ kyar êpul hgŭm bruă ară anei dôk tuôm hŏng lu klei dleh dlan, hlăm anăn mâo klei dleh dlan kơ mnuih ngă bruă kyua klei thâo kriê dlăng êpul bruă adôk êdu kƀah. Khădah, knơ̆ng bruă lŏ hma mâo leh dŭm adŭ mjuăt bi hriăm kơ mnuih hgŭm hlăm êpul, pŏk adŭ mjuăt bi hriăm kơ phung khua kiă kriê kơ hdră kriê dlăng êpul hgŭm bruă. Khă snăn, ka dưi ba wĭt boh tŭ dưn mơh. Hlăm wưng ti anăp, hmei čang hmăng srăng pŏk dŭm boh adŭ mjuăt bi hriăm êlam hĭn kơ phung khua kiă kriê êpul hgŭm bruă čiăng kơ dŭm êpul hgŭm bruă thâo klă bruă ngă mơ̆ng êpul kñăm mđĭ kyar êpul hgŭm bruă ti alŭ wăl pô kdlưn hĭn dơ̆ng’’.

Ti anôk bi kƀĭn, phung bi ala hmư̆ leh klei hưn mdah lehanăn bi trông kơ dŭm bruă mâo: Hdră bruă duh mkra êpul hgŭm, Hdră kriê pioh lehanăn mđĭ kyar ƀuôn bruă wưng thŭn 2021 – 2030; hưn mthâo dŭm mta mnơ̆ng OCOP, Mjuăt bi hriăm kơ hdră kriê dlăng lehanăn ba yua kdrăp mrô hlăm hdră kriê dlăng hră m’ar, mrô mơ̆ng êpul hgŭm bruă. Phung bi ala lač, dŭm phŭn, knơ̆ng bruă djŏ tuôm brei lŏ dơ̆ng ksiêm dlăng,  bi leh klei čih mkra hdră bhiăn, klei bhiăn, hdră mtrŭn mđĭ kyar bruă duh mkra êpul êya, êpul hgŭm bruă lŏ hma (lăn ala, jia, čan prăk...), pral ruh mtlaih klei dleh dlan, gun kpăk, mjing klei găl kơ bruă duh mkra êpul êya, êpul hgŭm bruă lŏ hma đĭ kyar h’ĭt kjăp. Boh nik, leh Klei kuôl kă bruă mnia mblei êngiê mâo boh tŭ ba yua snăn klei kơ doh êbăt mnơ̆ng dhơ̆ng, hnơ̆ng tŭ mnơ̆ng ƀơ̆ng, klei bi ktưn mnơ̆ng dhơ̆ng srăng mâo ktang phĭt. Hŏng klei găl mâo mơ̆ng pô, bruă duh mkra êpul êya bi hgŭm hŏng epeul bruă srăng đru mđĭ boh tŭ yuôm mnơ̆ng dhơ̆ng.

K’iăng Khua phŭn bruă Trần Thanh Nam blŭ hrăm ti anôk bi kƀĭn

Kơ bruă klam phŭn hlăm thŭn 2021, Knơ̆ng bi hgŭm bruă duh mkra lehanăn mđĭ kyar krĭng ƀuôn sang mâo leh hdră kñăm mđĭ kyar bruă duh mkra êpul êya, êpul hgŭm bruă, jak iêu mnuih mă bruă mâo klei thâo wĭt ngă bruă kơ êpul hgŭm bruă, boh nik phung knuă druh mda asei dưi đru prăk mlan wĭt mă bruă ti dŭm êpul hgŭm bruă rơ̆ng mâo mơ̆ng 1.500 – 2.000 čô knuă druh. Pŏk ngă hdră mjuăt bi hriăm phung khua kiă kriê êpul hgŭm bruă, mơ̆ng anăn mkăp hră bi mklă hriăm leh bruă hlue hdră bi hriăm mơ̆ng Phŭn bruă Lŏ hma, mđĭ kyar krĭng ƀuôn sang mtrŭn. Đru lehanăn mkŏ mjing gru hmô hluê si Klei bi mklă mrô 167/QĐ-TTg hruê 03/02/2021 mơ̆ng Khua knŭk kna bi mklă hdră hrŏng ruah, bi leh, mđĭ lar gru hmô êpul hgŭm bruă ênuk mrâo ba wĭt klei tŭ dưn ti dŭm alŭ wăl hlăm kluôm ala wưng thŭn 2021 – 2025. Trần Thanh Nam, K’iăng khua Phŭn bruă Lŏ hma, mđĭ kyar krĭng ƀuôn sang mtă kơ dŭm alŭ wăl lŏ dơ̆ng mđĭ kyar bruă duh mkra êpul êya, êpul hgŭm bruă hluê hdră ba yua maĭk mŏk hlăm bruă pla mjing, bi hgŭm duh bi liê hlăm bruă mkra mjing, mđĭ kyar dŭm mta mnơ̆ng bruă lŏ hma hluê hdră lu mta bruă djŏ guôp hŏng bruă duh mkra ênuk mrâo, bi mlih hdră pla mjing, mnia mblei, ƀrư̆ ƀrư̆ mđĭ ai bi ktưn kơ mnơ̆ng dhơ̆ng.

“Drei ară anei brei mâo sa klei mĭn mrâo, mđĭ kyar hluê hdră bruă lŏ hma mguôp hŏng lu mta bruă lehanăn hdră bruă lŏ hma krĭng ƀuôn sang mguôp hŏng êpul hgŭm bruă ngă lŏ hma. Hdră êlan tal 2 jing hdră OCOP čiăng ba wĭt klei tŭ dưn snăn bruă ngă lŏ hma brei mâo klei mđing kơ hdră anei kyua anăn brei drei mđing ksiêm dlăng čiăng mtrŭt mđĭ hdră anei. Anei jing bruă klam mơ̆ng Knơ̆ng bi hgŭm bruă duh mkra lehanăn mđĭ kyar krĭng ƀuôn sang mâo hdră bi hgŭm kjăp hĭn hŏng alŭ wăl čiăng mkŏ mkra hdră êlan ngă bruă sui, thŭn hĭn”.

Ăt hluê si Knơ̆ng bi hgŭm bruă duh mkra lehanăn mđĭ kyar krĭng ƀuôn sang, thŭn anei srăng mkŏ mjing hdră mjuăt bi hriăm bruă kơ êbeh 300 êbâo čô mnuih ngă bruă lŏ hma kñăm mđĭ klei thâo kơ mnuih ngă bruă djŏ hŏng klei čiăng mđĭ kyar bruă ngă lŏ hma, mkra mjing mnơ̆ng dhơ̆ng, hŏng hnơ̆ng prŏng, kƀĭn mjuăt bi hriăm bruă kơ mnuih ngă bruă krĭng ƀuôn sang; Mjuăt bi hriăm bruă kơ mnuih nao hgŭm hlăm Hdră grăp să mâo sa mta mnơ̆ng dhơ̆ng OCOP; Mjuăt bi hriăm kơ mnuih ngă bruă hlăm krĭng pla mjing mnơ̆ng dhơ̆ng. Mkŏ mkra lehanăn mđĭ lar dŭm gru hmô ba yua maĭ mŏk hlăm bruă lŏ hma, boh nik 06 gru hmô ba yua măi mŏk hlăm bruă pla mjing mdiê kuê lehanăn kphê hlăk dôk đĭ kyar ti dŭm čar Gia Lai, Dak Lak Đồng Tháp, Kiên Giang, Long An lehanăn Sóc Trăng. Đru mđĭ kyar bruă pla mjing ngă lŏ hma, bruă dliê kmrơ̆ng, bruă hlăm êa kơ mnuih ƀun hluê hdră mđĭ kyar bruă pla mjing mnơ̆ng dhơ̆ng djŏ guôp hŏng klei bi mlih yan adiê; bi lu jơr hdră duh ƀơ̆ng êngao kơ bruă ngă lŏ hma, djŏ guôp hŏng klei mâo ti grăp alŭ wăl./.

                                                    Pô mblang: H’Nêč Êñuôl