VOV4.Êđê - Nao mb^t ho\ng knua\ druh sa\ Nâm N’Jang, kdriêk Dak Song, c\ar DakNông hmei truh kơ đang tiêu mta djưt mơ\ng Võ Văn Khuân, dôk ti alu\ 3. Gơ\ jing sa c\ô nao mtô hđeh mơ\ng du\m thu\n 1980, kyua klei duh [ơ\ng dleh dlan, pra\k mlan hla\k ana\n amâo dưi dja\p ôh kơ go\ sang ana\n `u bi mkla\ akâo mdei brua\ w^t đru nga\ brua\ ho\ng go\ sang mđ^ kyar brua\ duh mkra. Truh kơ thu\n 1990 dôk mo#, mâo am^ ama brei 20 gơ\ng phu\n tiêu mb^t ho\ng [ia\ pra\k, phu\n tal êlâo `u mb^t ho\ng mo# lo\ pla du\m mta mnơ\ng pla mka\n mse\ si êtak êbai, ktơr mnơr pioh mđ^ pra\k mâo hrui w^t. Truh kơ thu\n 1995 `u ba mgơ\ng hra\ la\n kơ Knơ\ng pra\k akâo c\an pra\k pioh mkra gơ\ng tiêu leh ana\n lo\ dơ\ng blei la\n pioh ba pla tiêu. Ho\ng klei hur har nga\ brua\ đ^ kơ mdro\ng mb^t ho\ng hdra\ mnêc\ nga\ brua\ mrâo mrang kno\ng leh 4 thu\n kreh kru` kriê dla\ng đang tiêu hla\k ana\n ara\ anei mboh leh mơ\ng 4 – 6kg hla\m sa phu\n, a\t mơ\ng ana\n mơh `u mphu\n lo\ blei la\n po\k anôk ala pla tiêu leh ana\n [ri mbha\ hla\k tiêu đ^ nnao mơ\ng 50 -70 leh ana\n truh êbeh 100 êbâo pra\k/1 kg.

     Truh kơ ara\ anei `u mâo leh 30ha đang tiêu hla\m ana\n mâo 20 ha hla\k wưng hrui pe\ boh, 10ha mrâo pla mâo mơ\ng 2 – 3 thu\n. Thu\n 2013 `u hrui mâo  êbeh 80 tôn tiêu krô truh kơ thu\n 2014 mâo êbeh 100 tôn, ho\ng ênoh mse\ si ara\ anei leh t^ng he\ pra\k bi liê `u adôk mâo mnga gu\ dlông 10 êklai pra\k. Võ Văn Khuân ti sa\ Nâm N’Jang, kdriêk Dak Song c\ar DakNông lac\:“ Tiêu [rư\ hruê [rư\ mâo ênoh, mơ\ng klei mkiêt pioh hla\m lu thu\n, mâo pra\k duh bi liê pioh ba pla tiêu truh kơ ara\ anei mâo ba pla leh lu gơ\ng phu\n tiêu, kâo blei la\n ala leh ana\n lo\ dơ\ng ba pla [rư\ lu. Thu\n anei go\ sang kâo hrui mâo hla\m brô 100 tôn tiêu, ho\ng ênoh đ^ ana\n go\ sang kâo hơ\k mơh”.

     Lê Trọng Quyết dôk ti alu\ 4, sa\ Nâm N’Jang brei thâo: “ Go\ sang kâo mâo 2 ha đang tiêu leh mboh. Thu\n anei đang tiêu kâo mboh đ^ h^n kơ du\m thu\n êlâo, mâo 6 tôn /1ha. Ênoh c\h^ tiêu đ^ mơh leh ana\n h’^t ana\n kâo a\t mâo pra\k hrui w^t lu mơh. T^ng he\ pra\k bi liê kơ brua\ kriê dla\ng leh ana\n hrui pe\ gra\p ha jih hla\m brô 200 êkla\k pra\k, sna\n a\t adôk mâo mnga hla\m brô 500 êkla\k pra\k. Ana tiêu jing ana pla phu\n mơ\ng go\ sang ana\n ho\ng ênoh pra\k mnga anei, kâo sra\ng lo\ dơ\ng pioh sa kdrrêc\ duh bi liê kơ yan êdei, blei mpra\p ma\i mo\k pioh yua kơ brua\ c\ia\ng kơ dul [ia\ ai pô nga\ brua\ ho\ng kiê kngan”.

      Hluê si du\m go\ ếei pla tiêu sui thu\n, ho\ng ênoh c\h^ h’^t mse\ si ara\ anei, klei mnuih pla tiêu, sang sang bi pla tiêu jing klei bhia\n yơh. Đặng Văn Cẩn, dôk ti sa\ Nâm N’Jang, kdriêk Dak Song, c\ar Dak Nông brei thâo:“ Gơ\ s^t êdi hla\m du\m thu\n gia\m anei ênoh c\h^ tiêu đ^ ana\n mnuih [uôn sang m’ak pla tiêu, c\ang hmang thu\n 2015 ênoh ênil bi h’^t c\ia\ng kơ mnuih [uôn sang gơ\ mâo ai lo\ dơ\ng pla tiêu”.

     Ho\ng mnuih phu\n tal êlâo hriê kơ Nâm N’Jang dja\p mnuih bi kngar s’a\i kyua ktuê 2 nah êlan sa\ điêt dhiêt mko\ mlir ho\ng alu\, [uôn jing du\m êtuh boh sang pro\ng siam ru\ mkra hluê knhuah mrâo mrang ho\ng ênoh truh kơ du\m êklai pra\k.

     Hluê si khua g^t gai mơ\ng Knơ\ng brua\ sang c\ư\ êa sa\ Nâm N’Jang, kdriêk Dak Song, c\ar DakNông, ênoh tiêu đ^ hla\k êjai ênha\ pla tiêu [rư\ hruê [rư\ lu ana\n brua\ duh mkra mơ\ng mnuih [uôn sang hla\m du\m thu\n gia\m anei a\t mâo klei bi mlih mơh. Ara\ anei kluôm sa\ mâo gia\m 200ha đang tiêu ho\ng hnơ\ng boh mnga mâo t&ngmdu\m hla\m brô 3tôn mkrah /1ha leh ana\n t^ng mdu\m gra\p thu\n sa\ Nâm N’Jang lo\ dơ\ng ba mrâo pla 300 ha tiêu. Phạm Quang Nam, K’ia\ng khua Knơ\ng brua\ sang c\ư\ êa sa\ Nâm N’Jang, kdriêk Dak Song, c\ar Dak Nông brei thâo:“ Hla\m du\m thu\n gia\m anei mâo lu go\ êsei mnuih [uôn sang hla\m sa\ klei hd^p mda đ^ kyar kyua pla tiêu, ara\ng bi blei êdeh ôtô, nga\ sang pro\ng siam, kyua mâo pra\k mơ\ng tiêu. Ho\ng wa\l sa\ ara\ anei mâo hla\m brô gu\ dlông 2.000ha tiêu. Hdra\ êlan kluôm mơ\ng sa\ jing mtru\t mđ^ ai mnuih [uôn sang đa\m po\k pro\ng đei ôh ênha\ pla tiêu, [ia\ c\ia\ng mđing kơ brua\ pla mjing kriê dla\ng mđ^ hnơ\ng boh mnga mâo, kyua ho\ng ana tiêu jing ana pla dja\l djo\ hlua\t [ơ\ng mnơ\ng nga\, brua\ kriê dla\ng dleh dlan sna\k. Kyua ana\n mta\ kơ mnuih [uôn sang leh ana\n knơ\ng brua\ djo\ tuôm bi hgu\m tliêr kja\p ho\ng brua\ knu\k kna alu\ wa\l hla\m brua\ ba yua hdra\ mnêc\ nga\ brua\ mrâo mrang hla\m brua\ kriê dla\ng pla mjing c\ia\ng bi mhro\ truh hnơ\ng [ia\ êdi klei hlua\t [ơ\ng mnơ\ng nga\ kơ ana tiêu c\ia\ng mnuih [uôn sang mâo pra\k hrui w^t đ^”.

      {uh klei tu\ pro\ng brua\ duh mkra mơ\ng ana tiêu ba kơ mnuih [uôn sang [rư\ hruê [rư\ đ^, ana\n khua g^t gai mơ\ng kdriêk Dak Song, c\ar Dak Nông g^t gai leh kơ Adu\ brua\ Lo\ hma mơ\ng kdriêk bi mko\ mjing nnao du\m adu\ bi hria\m, kc\e\ ktrâo brei hdra\ mnêc\ nga\ brua\ kriê dla\ng ana tiêu kơ lu go\ êsei mnuih [uôn sang c\ia\ng mđ^ hnơ\ng mâo boh mnga. Êngao kơ ana\n, kdriêk hla\k hluê nga\ du\m hra\ m’ar c\ia\ng mko\ mjing Êpul hgu\m tiêu Dak Song, hlo\ng nao truh kơ brua\ c\ih mkra ana\n kna\l tiêu mơ\ng kdriêk ho\ng hdra\ k`a\m bi mđ^ ênoh yuôm s^t ba c\h^ hla\m sang c\ơ mnia. Ara\ anei kdriêk Dak Song mâo gia\m 5.700ha đang tiêu, ho\ng hnơ\ng mâo êbeh 7.420 tôn, m^n t^ng ênoh mrô anei sra\ng lo\ dơ\ng đ^ h^n hla\m thu\n 2015. Lê Hoàng Vinh, Khua Adu\ brua\ Lo\ hma leh ana\n Mđ^ kyar kr^ng [uôn sang kdriêk Dak Song, c\ar Dak Nông brei thâo:“ Mâo klei mđing dla\ng mơ\ng c\ar, anôk brua\ hluê nga\ brua\ duh bi liê, Knơ\ng brua\ kreh knhâo hdra\ ldra\p ma\ brua\ leh ana\n mâo klei mđing dla\ng g^t gai mơ\ng brua\ Đảng c\ar a\r mse\ mơh mơ\ng Knơ\ng brua\ sang c\ư\ êa bi mko\ mjing leh klei k[^n êpul hgu\m brua\ tiêu mơ\ng kdriêk Dak Song. Truh kơ ara\ anei mâo leh 130 c\ô mnuih mu\t hla\m êpul, hla\k dôk bi kja\p brua\ knua\ a\t mse\ mơh c\ih nga\ hdra\ nga\ brua\ hla\m wưng ti ana\p. Hmei g^r c\ih mkra hdra\ kc\ah pioh hluê nga\ ba êpul hgu\m đ^ kyar leh ana\n lo\ bi mu\t lu mnuih mrâo c\ia\ng bi mđ^ k’hưm mơ\ng êpul hgu\m brua\ leh ana\n nao truh kơ c\ih mkra ana\n kna\l kơ tiêu Dak Song”.

     Ho\ng du\m c\ô mse\ si Khuân, Quyết amâo dah du\m go\ êsei ba pla tiêu hla\m alu\ wa\l sa\ Nâm N’Jang, kdriêk Dak Song, ana tiêu amâo djo\ kno\ng jing ana pla phu\n hla\m klei mđ^ kyar brua\ duh mkra đuic\ ôh, [ia\ lo\ dưi dla\ng jing mse\ si drao mgang đru ba mnuih [uôn sang nga\ lo\ hma [un knap jing du\m mnuih mdro\ng pra\k êklai s^t êdi.

BTV: H’Nga.