VOV4.Êđê - Kha\ jing sa ]ar kr^ng dlông, [ia\dah mơ\ng lu thu\n ho\ng anei, klei djiê mnga\t hla\m êa ti Gialai jing sa klei arưp aram kơ klei hd^p mơ\ng phung hđeh. Hla\m du\m klei truh nga\ bi êka êkeh kơ phung hđeh mơ\ng ako\ thu\n truh ara\ anei, klei djiê mnga\t hla\m êa dôk mrô 1.Klei anei brei [uh c\ia\ng lo\ w^t dla\ng klei đua klam mơ\ng mnuih pro\ng ho\ng phung hđeh.

Leh  sa hruê kăm mâo klei mngăt êa ngă 4 ]ô hđeh djiê, a\t dôk nanao klei bi m^n [uh ti să Ia Sao, kdriêk Ia Grai, ]ar Gialai. Anak ]ô djiê jing klei lui] liê pro\ng ho\ng go\ êsei leh ana\n mnuih [uôn sang riêng gah. Leh ana\n klei bi m^n [uh kơ klei mngăt êa srăng adôk n’ao ti anei, êjai du\m ênao êa hlăm alu\ wa\l ăt kăn hluê ngă lei mnư\ gang, klei hưn răng. Aduôn Nguyễn Thị Huệ, ti alu\ Tân Lập, să Ia Sao brei thâo: hlăm kr^ng mâo lu blư\ mngăt êa leh ana\n lu êdi ti du\m ênao mgơ\ng êa mơ\ng du\m knơ\ng bruă kphê.

Du\m ênao êa anei hu^ hyưt êdi, kyua klei, tuah êlam êdi, amâo djo\ kno\ng phung hđeh ôh, [ia\dah wa\t mnuih pro\ng ăt tuôm ho\ng klei hu^ hyưt mơh tơdah amâo thâo êluê: “ Amâo djo\ kno\ng phung hđeh ôh, mnuih pro\ng tơ ta\m tru\n djo\ hlăm anôk [a\ng êlam ana\n, mnuih amâo thâo êluê ăt hu^ hyưt mơh. Mrâo anei mâo he\ klei truh, anăn dja\p mnuih ]ia\ng kơ di`u bi dăng mnư\ ho\ng kuăt B40 amâo dah si be\ ngă, bi tơdah lui snăn ti giăm anei, hu\i ta\m mâo he\ klei truh kơ phung hđeh”.

Hoàng Quốc Việt, Khua kahan ksiêm să Ia Sao, kdriêk Ia Grai brei thâo: hlăm alu\ wa\l să mâo hlăm brô 20 ênao mgơ\ng êa mơ\ng du\m knơ\ng bruă kphê, pioh krih êa hlăm yan bhang. }ia\ng ba yua tuc\ hnơ\ng dưi mgơ\ng êa, du\m ênao mgơ\ng êa bi klei êlam, guê la\n mgang ênao êa troh dơ\ng. Hnơ\ng hu^ hyưt lo\ đ^ h^n s^t hlăm du\m ênao êa lo\ dơ\ng klei du\m boh kbăng êa êlam mkăn. Klei hu^ hyưt jing snăn yơh, [ia\dah anôk bruă kriê dlăng du\m knơ\ng kdơ\ng êa amâo mâo ya hdră bi bư\ gang amâodah mâo klei hưn răng brei ôh. Kyua ana\n, ti jih jang du\m ênao mgơ\ng êa mơ\ng knơ\ng bruă mâo s’a^ phung hđeh djiê kyua mngăt êa.

Hoàng Quốc Việt la]:  “Ho\ng ênoh knơ\ng kdơ\ng êa hlăm alu\ wa\l pro\ng leh ana\n ana\p hu^ hyưt ngă klei truh tơl kơ klei hd^p mnuih [uôn sang mse\ snei, snăn kahan ksiêm să srăng đru k]e\ kơ brua\ Đảng, knơ\ng bruă sang ]ư\ êa ăt mse\ mơh Kahan ksiêm gưl dlông iêu pô knơ\ng kdơ\ng êa, knơ\ng bruă, êpul bruă mnia mblei ba yua ênao êa ]ia\ng bi [ua\n rơ\ng kơ bruă s^t ba yua ênao êa ăt mse\ mơh mgơ\ng mka\p êa. Tơdah ênao mgơ\ng êa lui n’nao mse\ snei, amâo mâo klei êđăp ênang, s^t năng ai, du\m knơ\ng bruă djo\ tuôm srăng hluê nga\  klei ba kc\ut kơ klei tu\ đua klam  klei sph jhat”.

Amâo djo\ kno\ng pô ênao mgơ\ng êa amao mao mđing, du\m go\ êsei ăt kăn c\ia\ng mđing lei klei hu^ hyưt mơ\ng du\m ênao mgơ\ng êa điêt hlăm đang war, hlăm hma pô. Puih Alốt, knuă druh brua\ mdrao mgu\n să Ia Dêr, kdriêk Ia Grai brei thâo: păt dah grăp thu\n ti să mâo nanao klei mngăt êa ti du\m ênao mgơ\ng êa mơ\ng du\m go\ êsei. Brua\ knu\k kna iêu la], mtô mblang leh du\m go\ êsei hluê ngă bruă bư\ gang, rơ\ng kjăp klei êđăp ênang kơ phung hđeh êlăk, [ia\dah amâo mâo pô c\ia\ng bi mđing ôh: “ Du\m thu\n ho\ng anei, grăp thu\n mâo nanao mnuih djiê, mâo du\m ]ô hđeh djiê kyua mnei hlăm ênao êa klei tuah pioh krih kphê. Asei mlei kâo ngă bruă ti sang êa drao să, anăn kâo ăt mtô mblang leh mơh kơ mnuih [uôn sang, jing am^ ama nao kơ hma pưk taih kbưi amâo mâo kriê dlăng ôh anak aneh, kyua anăn s^t pô klei ênao êa c\ia\ng bi mâo mnư\ gang riêng gah ho\ng kuăt să amâo dah ho\ng alê m’ô ]ia\ng gang amâo brei hđeh nao mnei”.

Mta mkăn dơ\ng, klei amâo mâo mđing mơ\ng mnuih pro\ng ngă kơ phung hđeh êlăk amâo mâo ôh du\m klei thâo răng mgang klei mngăt êa. Sang hră ka mđing kơ bruă mtô klei thâo kơ phung hđeh, phung am^ ama kno\ng kmang kơ bruă duh [ơ\ng, rông ba anak aneh, [ia\ đui] bi mđing dlăng kơ bruă mtô klei thâo kơ phung hđeh. Rơ Chăm Hunh, ti [uôn Blang 1, să Ia Dêr, mâo 3 ]ô amuôn, anak hlăm djuê găp djiê kyua mngăt la]: “ Kyua kpăk lu bruă, anăn go\ êsei hmei [ia\ mâo m’mông mđing dlăng kơ phung anak aneh. Go\ êsei hmei ênguôt êdi leh ana\n h[lo\k êdi kyua amâo mâo mđing dlăng kơ phung anak aneh, amâo mâo mtă mtăn kơ phung anak aneh klei hu^ hyưt mơ\ng du\m ênao êa mrâo klei hlăm [uôn. Kâo ăt ]ang hmang mnuih [uôn sang srăng bi mđing h^n kơ anak aneh pô, ]ia\ng leh w^t ngă bruă hma ăt dôk [uh anak aneh pô”.

Yap mơ\ng ako\ thu\n 2016 truh kơ ara\ anei, hlăm alu\ wa\l ]ar Gialai mâo giăm 80 ]ô hđeh djiê kyua mngăt êa. Anei jing 1 hlăm du\m ]ar mâo ênoh hđeh mngăt êa grăp thu\n lu h^n êdi kluôm ala. Kriê mgang phung hđeh tlaih mâo klei truh tơl, êka êkeh la] kluôm leh ana\n mngăt êa la] hjăn dưi dlăng jing yuôm bhăn êdi.

 Lê Văn Thành, K’iăng khua Knơ\ng dlăng brua\ Mmnuih ngă bruă, Khan êka êkeh leh ana\n Yang [uôn ]ar Gialai la]: “ }ia\ng kdơ\ng mgang klei truh tơl anei, ]ar g^t gai leh du\m knơ\ng bruă đru hgu\m, mâo du\m hdră bruă ngă mđrăm mb^t, đru phung hđeh mhro\ tui] hnơ\ng klei truh tơl, êka êkeh la] kluôm, klei mngăt êa la] hjăn. Kơ bruă g^t gai ana\n jing Knơ\ng dlăng brua\ Mnuih ngă bruă, Kahan êka êkeh – Yang [uôn srăng mko\ mjing bruă mtô mblang lar [ar hlăm du\m hdra\ kdra\p hâo hưn mnuih [uôn sang, hriăm mjuăt kơ phung knuă druh ngă bruă kriê dlăng phung hđeh êlăk nah gu\. Ho\ng knơ\ng bruă sang hră m’ar mtô hria\m srăng ba klei hriăm êluê hlăm sang hră”.

Kơ bruă hră m’ar, hdră êlan mtru\n, bruă g^t gai mơ\ng ]ar Gialai dưi dlăng jing ktang kjăp, Hdră kdơ\ng mgang klei mngăt êa kơ phung hđeh êlăk mơ\ng ]ar dưi bi êdah kla\, ho\ng du\m pluh knơ\ng, dhar bruă, êpul êya hluê ngă. {ia\dah hlăm boh s^t,  bruă anei nga\ mrâo kno\ng [ia\ đuic\ leh ana\n ngă tu\ kơ mâo. Du\m hdră kdơ\ng mgang klei mngăt êa kơ phung hđeh êlăk, mtô bi hriăm klei thâo êluê…… jih jang kno\ng hluê ngă ti hang! Leh ana\n s ^t bruă mđing dlăng kơ phung hđeh ăt jing bruă ngă tu\ kơ mâo, hlăk êjai du\m ênao êa ăt ka mao klei kia\ kriê leh ana\n ba yua du\m hdră msir rơ\ng kjăp klei êđăp ênang ]ia\ng êdi, snăn klei hu^ hyưt mngăt hla\m êa ăt mâo nanao, du\m klei djiê pap m`ai hlăm phung hđeh êlăk srăng ka dưi mkhư\ gang ôh./.

H’Mrư pô ]ih – H’Nga pô ra\k.