VOV4.Êđê - Găn leh hlăm dua klei bi blah sua ma\ klei êngiê kơ djuê ana, hluh lir lăn ]ar, lehana\n răng mgang lăn ]ar, mâo lu phung knua\ druh l^ng khan yang [uôn Việt Nam lo\ w^t kơ klei hd^p mse\ si aguah tlam. Grăp ]ô mâo klei hd^p mdê mdê, [ia\dah hlăm phung khan hđăp ana\n mâo s’ăi ai tiê thâo ga\n hgao klei dleh dlan, mâo klei m^n mbrua\ hlăm klei duah [ơ\ng, đ^ nao kơ klei sah mdro\ng ho\ng klei ênuah, bi đru hdơ\ng găp kpưn đ^ hlăm klei hd^p mda. Khan hđăp Ngô Thị Dệt ti alu\ Thuận Hải, sa\ Thuận Hạnh, kdriêk Dak Song, ]ar Daknông jing sa gru hmô êdah kdlưn kơ brua\ ana\n.

         Mdei ngă khan thu\n 1981, aduôn Ngô Thị Dệt mâo 5 thu\n ngă bruă lo\ hma ti [uôn sang pô Hà Nam. Truh kơ thu\n 1986, hluê ngă hdră êlan mtru\n nao mko\ mjing kr^ng duh mkra mrâo, khan hđăp Ngô Thị Dệt leh ana\n go\ sang đue# mơ\ng [uôn sang pô hriê duh [ơ\ng hlăm alu\ Thuận Hải, să Thuận Hạnh, kdriêk Dak Song, ]ar Daknông. Hlăk ana\n, ti anei kno\ng mâo kyâo mtâo leh ana\n ]ư\ dliê liă lia kriêp êyăng. Amâo mâo prăk kăk, amâo mâo bruă ngă, ung mo# khan hđăp Ngô Thị Dệt mphu\n hiu kpư\ [ơ\ng duah klei hd^p ti kr^ng lăn mrâo. “ Kâo hriê ti anei tal êlâo mâo lu klei dleh dlan, knu\k kna đru brei 6 mlan braih huă ]ia\ng ngă hma bruă. Du\m thu\n mrâo hriê kơ kr^ng duh mkra mrâo, kmrơ\ng dliê adôk lu, hlô dliê adôk lu mơh, anăn pla mjing djam mtam hlô dliê bi rai jih kăn mâo [ơ\ng lei. {rư\ [rư\ hmei dưi msir mghaih mơh klei dleh dlan, mă mnơ\ng pla [ia\ hruê rông mnơ\ng pla sui hruê. Mơ\ng hruê mâo ma\ ]an 4 êklăk kâo blei u\n, mnu\ pioh rông, ngă bruă pla mjing, êdei anei dưi msir mghaih klei dleh dlan, s’năn kâo mđ^ kyar brua\ ba pla tiêu leh ana\n pla lu ana tu\ yuôm sui thu\n mkăn”.

            Găn hgao du\m klei dleh dlan tal êlâo, mơ\ng ênoh prăk ma\ ]an mơ\ng knu\k kna, ung mo# khan hđăp Ngô Thị Dệt mphu\n hluê nga\ brua\ ]ua\l mkă, ba yua lăn mâo boh tu\ dưn. Tal êlâo digơ\ hluê ngă hdră bruă “ Mă mnơ\ng pla [ia\ hruê rông mnơ\ng pla sui hruê”, pla du\m mta ana [ia\ hruê mse\ si bhei [lang, êtak lăn ]ia\ng mâo prăk k[^n bi mđ^ kyar kơ 2 mta ana pla phu\n ana\n jing kphê leh ana\n tiêu. Leh kơnăn pral thâo bi mko\  đru hgu\m plah wah du\m go\ êsei khan hđăp k`ăm bi hâo hưn, êmuh hriăm hdră duh [ơ\ng hrăm mb^t kpưn đ^ tlaih kơ klei [un [in. Trần Văn Rông, ung khan hđăp Ngô Thị Dệt bi kah lac\ snei:“ Hriê ti anei tal êlâo mâo lu klei dleh dlan hlăm klei hd^p mda, anôk dôk, klei hua\ [ơ\ng, bruă duh mkra adôk lu klei k[ah wư. Truh kơ ara\ anei leh 1 wưng g^r kpưn đ^, s’năn go\ êsei ăt [rư\ đ^ kyar.  Sui ho\ng anei hlăm brô 7,8 thu\n, Ngô Thị Dệt ăt mâo ayo\ng adei hlăm êpul brua\ ruah ngă khua êpul hgu\m khan hđăp. S’năn kâo ăt mđ^ ai, pô thu\n leh khua, anak aneh ăt pro\ng leh mơh, kyua ana\n lui `u hluê ngă hdră bruă mơ\ng alu\ wa\l leh ana\n bi mko\ mjing hdră bruă”.

            Mơ\ng 1 ha lăn ru\ mkra buh pla mdiê kuê tal êlâo, truh kơ ara\ anei aduôn Ngô Thị Dệt mâo 13 ha lăn pla kphê, tiêu, ênao êa phưi rông kan, rông u\n mnu\. Ara\ anei, grăp thu\n t^ng tla he\ prăk duh bi liê, go\ êsei `u hrui w^t mâo êbeh 500 êklăk prăk. Ho\ng bruă duh mkra kluôm nga\ “ đang war hma, ênao êa rông kan, war rông mnơ\ng” mơ\ng aduôn Ngô Thị Dệt po\k mlar hluê hdră êlan rông pla doh jăk, siă suôr ho\ng wa\l anôk hd^p mda, anăn dưi mjing k’hưm hlăm sang ]ơ mnia. Ana\n ăt jing hdra\ mnêc\ đru kơ ênoh prăk mâo hrui w^t leh prăk mnga mơ\ng go\ êsei thu\n êdei đ^ h^n nnao kơ thu\n êlâo, kriê kjăp bruă mă kơ lu mnuih ngă bruă jing mnuih hla\m êpul, anak aneh khan hđăp ho\ng hnư hrui w^t h’^t kjăp.

            Amâo djo\ kno\ng ngă bruă duh mkra thâo mbruă, aduôn Ngô Thị Dệt lo\ bi mđ^ n’nao ai tiê thâo bi đru hdăng găp leh ana\n mnuih [uôn sang hlăm [uôn mđ^ kyar bruă duh mkra go\ êsei. Hjăn go\ êsei `u mâo ba myơr leh 800 m2 lăn ]ia\ng po\k nga\ mkra êlan kr^ng [uôn sang… Ho\ng klei g^r mơ\ng pô, khan hđăp Ngô Thị Dệt dưi wơr leh mâo [ia\ du\m klei dleh dlan mơ\ng mnuih hla\m êpul la] hjăn leh ana\n mnuih [uôn sang hlăm să la] mb^t. Trần Văn Lợi, Khua Êpul hgu\m khan hđăp să Thuận Hạnh la]: “ Ngô Thị Dệt ba myơr lăn kơ [uôn, ]ia\ng ngă mkra êlan mko\ mjing kr^ng [uôn sang mrâo, leh ana\n hlăk êjai mkra êlan, `u lo\ g^r ai ba êsei kơ mnuih [uôn sang huă ]ia\ng mâo ai ngă mkra êlan. ~u mtru\t mjhar n’nao ayo\ng adei hla\m êpul hgu\m khan hđăp ti alu\ wa\l, êpul g^t gai, ktrâo la] kơ du\m êpul brua\ ti [uôn sang mkăn ]ia\ng hrăm mb^t mđ^ kyar kr^ng [uôn sang mrâo, đru hdăng găp ]ia\ng ngă bruă msir klei ư\ êpa mhro\ klei [un knap.

            Gru mnga] thâo g^r kpưn đ^ dưi hgao klei ư\ êpa, [un [in, kthul mluk leh ana\n ktưn ai đru êpul êya mơ\ng khan hđăp Ngô Thị Dệt mâo knu\k kna du\m gưl tu\ yap ho\ng lu Hra\ pah mni, m’ar pah mni hlăm hdră bruă msir klei ư\ êpa, bi mhro\ klei [un knap. {ia\ ho\ng aduôn Dệt, klei m’ak amâo djo\ kno\ng ngă bruă đ^ hriê kơ sah mdro\ng kơ hja\n pô đui] ôh, [ia\ lo\ thâo m^n  mjing bruă ma\, mđ^ hnư hrui w^t kơ mnuih [uôn sang alu\ wa\l, đru mnuih [uôn sang ti anei thâo hdră duh [ơ\ng, kpưn đ^ tlaih mơ\ng [un [in.

                                     Y Khem – H’Nga pô ]ih hlo\ng ra\k.