VOV4.Êđê - Hlăk dôk krah yan không, k[ah êa mâo ti lu anôk ti alu\ wa\l Lăo dap Kngư, hma^ pro\ng kơ bruă mkra mjing, klei hd^p mnuih [uôn sang.  Ti kdriêk }ư\ Sê, ]ar Gia Lai khă gơ\ mnuih ngă lo\ hma mâo leh klei thâo mdrơ\ng ho\ng adiê không, k[ah êa mse\ si: kno\ng rah mdiê yan puih mnga ti lo\ djăp êa kơ mdiê, amâo dah rah hnưm ]ia\ng đăm tuôm ho\ng klei k[ah êa, krih mkiêt mkriêm kơ ana pla mjing.... Khă sơnăn klei adiê không k[ah êa ăt hma^ truh kơ klei hd^p mda mnuih ngă lo\ hma ti nei. Boh nik, tơdah 15 truh 20 hruê dơ\ng kăn mâo hjan snăn du\m mta ana pla mjing mse\ si kphê, tiu srăng hma^ kjham.

Đinh Mak, khua [uôn Phăm K Lăh, sa\ Bar Maih nao ata\t hmei nao dla\ng kdra\n ]uôr Khơn. Đinh Mak brei thâo, êlâo adih kdra\n lo\ Khơn pro\ng êbeh 14 ha, gra\p thu\n, [^ng nga\ lo\ hma rah pla mdiê mâo 2 yan, gra\p boh sang mâo dja\p s’a^ braih hua\ jih thu\n. Kha\dah amâo mâo knơ\ng kdơ\ng êa, [ia\dah mâo phu\n êa [le\ mơ\ng ako\ ]uôr lehana\n kmrơ\ng trăp [^ng [u\ng kr^ng ako\ ]uôr anei krơ\ng nanao êa, sna\n pla mdiê tinei ka tuôm k[ah êa ôh. Bi ara\ anei mdê leh, jih kdra\n lo\ anei krô, kđang. Mdiê djiê krô jih mơh.

Amâo djo\ kno\ng mdiê yan puih mnga đui] ôh [ia\dah đang kphê djiêu gah ga\n kdra\n lo\ ]uôr Khơn a\t dôk krô [rư\ [rư\ kyua k[ah êa krih. Đinh Mak hưn mâo 6 sao kphê [ia\dah êbeh 20 hruê ho\ng anei ka leh krih mơh gưl tal 3. Gra\p thu\n, 2 blư\ krih kno\ng lui] 2 hruê, kyua êa kba\ng mâo lu mơh, pom krih êa amâo tuôm khuôt ôh. Ara\ anei mdê leh, pom êa hla\m brô 30 mn^t, krih 2, 3 phu\n kphê, jih yơh êa, lo\ dôk guôn kơ hruê êdei nao krih:

“Kơ klei adiê không k[ah êa hla\m [uôn ara\ anei mâo leh ktang êdi, hma\i truh kơ jih jang mnuih [uôn sang. Mơ\ng hruê rah pla truh kơ ara\ anei ka mâo hjan ôh, mdiê lehana\n kphê hma\i jih leh. Mdiê lo\ hlăm ]uôr djiê jih leh. Ara\ anei mnuih [uôn sang amâo thâo b^t mjing ôh. Adiê không snei nao krih êa kphê hla\m sa hruê kno\ng mâo êa krih kơ 1, 2 phu\n mdjiê yơh ma^ pom nao w^t. Êa kba\ng ka\n dưi đ^ mơh, klei êlam leh ka\n mâo êa mơh”.

Trần Minh Nhật, Khua anôk brua\ sang ]ư\ êa sa\ Bar Maih brei thâo, ara\ anei ti 5 [uôn hla\m sa\ mâo truh 129 ha mdiê yan puih mnga hma\i mơ\ng klei adiê không k[ah êa, hla\m ana\n mâo gia\m 62 ha lui] ti mang, ênha\ dôk a\t hro\ hnơ\ng mâo mdiê mơ\ng 30 – 70%. Mb^t ho\ng klei k[ah êa, êa kba\ng thu\n anei a\t khuôt [rư\ [rư\ mơh, kyua lu đang ksu mơ\ng Anôk brua\ Ksu }ư\ Sê ti alu\ wa\l koh leh lo\ pla mnơ\ng. Ana ksu mâo ai dưi hd^p lehana\n krơ\ng êa ja\k sna\n, mjing phu\n êa hla\m gu\ la\n. Brua\ bi kluh nao koh he\ ana ksu khua thu\n lo\ ba pla mnơ\ng mka\n nga\ kơ hnơ\ng êa kba\ng h^n mơh lo\ khuôt êjai, lu êa kba\ng, êa ktir êlâo adih êa đ^ lu êdi ara\ anei khuôt jih leh.

“Truh knhal jih mlan 3, du\m hnoh êa krông ti alu\ wa\l a\t mse\ mơh du\m knơ\ng êa khuôt jih. Ti alu\ wa\l mnơ\ng pla phu\n jing tiu, kphê. Bi ara\ anei tiu, kphê dôk tru\n ênoh lu êdi. Mnuih [uôn sang kno\ng jưh knang hla\m du\m mta mnơ\ng pla [ia\ hruê jing mdiê. Ara\ anei, êa ktir lehana\n êa kba\ng tru\n ti hnơ\ng [ia\ êdi. Mnơ\ng pla sui hruê, ana kphê mu\t hla\m yan krih leh [ia\dah krih kno\ng 30 mn^t êa tru\n khuôt jih leh. Hmei g^t gai lehana\n mtru\t mjhar mnuih [uôn sang g^r brei êa pui mka\p hdra\ krih, mb^t ana\n lo\ kuai djah lu\ kba\ng êa ]ia\ng mâo êa ba krih kơ mnơ\ng pla.

Nguyễn Văn Hợp, Khua adu\ brua\ lo\ hma mđ^ kyar kr^ng [uôn sang kdriêk }ư\ Sê brei thâo, ara\ anei lu kdra\n lo\ yan puih mnga mơ\ng [^ng nga\ lo\ hma hla\m kdriêk dơ\ng hrui wia\, amâo dah ktro\ boh leh kyua ana\n klei adiê không k[ah êa amâo đei hma\i kơ hnơ\ng mâo boh mnga ôh. Kha\ sna\n, ara\ anei êa ti du\m knơ\ng kdơ\ng êa, êa ti du\m ênao êa khuôt jih leh amâo mâo dja\p êa krih ôh kơ du\m đang pla ana sui thu\n.

“Truh ara\ anei, mâo du\m ênha\ mdiê yan pui mnga lu jing ti ako\ êa amâo mâo knơ\ng kdơ\ng êa, ba yua lu êa ]o\ng [le\ mb^t ana\n mnuih [uôn sang ba yua krih kơ du\m mta mnơ\ng pla kyua ana\n ara\ anei mâo lu ênha\ adôk k[ah êa. Ara\ anei gia\m 10% ênha\ mdiê yan puih mnga mơ\ng kdriêk hma\i djo\. Kdriêk g^t gai leh du\m sa\ ktrâo la] kơ mnuih [uôn sang tui duah hdra\ ]ia\ng mdrơ\ng ho\ng klei k[ah êa, mtru\t mjhar mnuih [uôn sang ba yua du\m mta ma^ pom êa, pom mơ\ng du\m êa kba\ng ]ia\ng mâo êa krih kơ mdiê. Ho\ng ênha\ mnơ\ng pla sui thu\n, tơdah hla\m brô mkrah mlan truh kơ 20 hruê dơ\ng ka mâo ôh hjan a\t sra\ng hma\i djo\ mơh, lu jing brei mnuih [uôn sang krih [rư\ [rư\ lehana\n ba yua du\m hdra\ msir krih [rư\ [rư\, krih êjai dôk guôn êjai, nga\ kơ wưng krih dôk guôn hjan sui h^n.

}ư\ Sê jing kr^ng la\n êlâo adih yap jing “Kr^ng phu\n ba pla ana tiu” ti kr^ng La\n dap kngư. Ho\ng 8 êbâo ha kphê lehana\n êbeh 3 êbâo ha tiu, ana tiu anei đru leh kơ lu [^ng nga\ lo\ hma ti }ư\ Sê jing pô mdro\ng pra\k êklai. Kha\ sna\n, du\m thu\n ho\ng anei, ênoh ]h^ kphê, tiu tru\n nanao đrông, mb^t ho\ng mnơ\ng nga\ lu, nga\ leh kơ lu mnuih pla tiu ti }ư\ Sê le\ hla\m klei dleh dlan kyua nư klei mtu\k mtu\l. Ara\ anei di`u dôk tla\ ana\p ho\ng klei adiê không k[ah êa, mnuih [uôn sang ara\ anei dôk g^r jih ai tiê mdrơ\ng ho\ng klei anei, tơdah lui sra\ng lui] jih ti mang mnơ\ng pô pla./.