VOV4.Êđê - Grăp bliư\ Bi hdơr Hruê mphu\n mko\ mjing ala ]ar hruê 2/9, hlăm klei hơ\k m’ak mb^t mơ\ng jih jang djuê ana, mnuih [uôn sang Dap kngư lo\ [ăr [ăr ai tiê hdơr kơ Awa Hồ. Ho\ng du\m ]ô mnuih mbhă mbhai mâo bi tuôm ho\ng Awa Hồ, dưi đru bruă kơ Awa hlăk ~u adôk hd^p, s’năn hla\m gưl anei, du\m klei bi hdơr ana\n lo\ w^t bi [uh h’uh mđao. Du\m klei bi hdơr jăk siam ana\n amâo djo\ kno\ng jing klei kdrưh, hưn ktưn đui] ôh, [ia\ lo\ jing du\m klei bi hdơr êlam h^n hlăm klei hd^p mda, đru digơ\ g^r kpưn đ^ hlăm klei bi kdơ\ng mblah, ngă brua\ duh mkra, mko\ mjing klei hd^p mda trei mđao yâo m’ak.

Nông Quốc Tuấn yăl dliê kơ awa Hồ ho\ng hđeh hmư\. 

            Êbeh 90 thu\n, ală m’măt, knga knga\l, jơ\ng kngan bi ktư\ yơ\ng, [ia\ mduôn Nông Quốc Tuấn ( Ana\n gơ\ s^t jing Nông Văn Sỹ), ti să Nam Yong, kdriêk }ư\ Ju\t, ]ar Daknông, ăt dôk hdơr ênu\m jih, yăl dliê kla\ mnga] djăp klei bi hdơr kơ du\m thu\n mlan đru brua\ kơ Awa Hồ. Wưng mơ\ng thu\n 1941 – 1945, leh Awa Hồ w^t kơ ala ]ar dôk ngă bruă ti ]ar Cao Bằng, êkei điêt Nông Văn Sỹ, mnuih djuê ana Tày, ti să Nà Sát, kdriêk Hà Quảng, hlăk ana\n mrâo 16 thu\n, jing mnuih hlăm êpul phung Hđeh êlăk do\ng mtlaih ala ]ar, prak kdal thâo klă alu\ wa\l, anăn djo\ ruah ngă bruă mje\ êrô leh ana\n knă êsei kơ Awa. Giăm 4 thu\n dôk hd^p mb^t ho\ng Awa Hồ, gơ\ Awa mtô brei `u hriăm hră, hriăm mjuăt knhuah hd^p khuăt mluăt. Leh ana\n gơ\ ăt thâo jih klei hd^p si mnuih [uôn sang pô mơ\ng Awa. Mduôn Nông Quốc Tuấn yăl dliê: “ Awa huă [ơ\ng amâo mâo dleh ôh, grăp bliư\ huă, kno\ng [ơ\ng, dua kđeh ]^m, 2 ]hiên êsei, êsei m’êa ăt huă, êsei khăng ăt huă mơh, amâo mâo ruah ya mta ôh. Tăp năng kâo êmuh Awa, huă [ơ\ng mse\ s’nei si thâo hd^p, amâo dah djam amâo mâo guôp he\, Awa w^t la] djam mse\ s’nei gơ\ jăk leh. Ya mta Awa amâo mâo ruah ôh. Bi p^t, kno\ng p^t mă bhiâo mdih yơh. Awa mdih p^t nao ksu\ng êgei mbah leh ana\n hlo\ng ngă bruă mtam. Ngă bruă truh jih 1 aguah. Tơdah dôk ti ana\n amâo dưi duah ngă bi ênai nga` ôh hlăm m’mông Awa dôk ngă bruă. Awa lo\ mtô boh hră, hlăk ana\n kâo amâo thâo hră ôh, leh ana\n mtô c\ih, mtô klei t^ng. Hriăm du\m bliư\ gơ\ tui] jih yơh, hriăm djăl êdi tui]. Awa mni lac\: ư amuôn hdơr pral êdi”.

Nguyễn Xuân Toản hdơr asa\p Awa mtă: bi kdơ\ng mblah jho\ng ktang.

            Ho\ng Nguyễn Xuân Toản, ara\ anei hlăk dôk hd^p ti alu\ 12, phường Tân An, [uôn pro\ng {uôn Ama Thuột, ]ar Daklak, du\m asa\p Awa mtă mtăn bo\ ho\ng klei đăo knang leh ana\n đua klam mơ\ng Awa Hồ hlăk gơ\ nao ]hưn kơ Trung đoàn mnah knong 367 hla\k thu\n 1954, tui hluê ~u hlăm jih 2 klei kru\ kdơ\ng. Hlăk ana\n, Nguyễn Xuân Toản mrâo w^t hriăm mơ\ng Trung Quốc, ngă Khua êpul khan mnah knong 37 ly. Ako\ thu\n 1954, anôk bruă `u kdjăt `hăr mâo Awa Hồ nao ]ua\ c\hưn, jao bruă mnah êdeh phiơr phung roh ti kdrăn mblah Điện Biên Phủ . Nguyễn Xuân Toản lo\ hdơr w^tsnei:“ Awa kno\ng bi tuôm wưng bhiâo đui], Awa la], Awa drông diih w^t mơ\ng  Trung Quốc ]ia\ng prăp êmiêt kơ klei mtlaih êngiê kdrăn mblah Điện Biên Phủ. Awa hmang hmưi di amuôn suaih pral n’nao leh ana\n mblah ngă jho\ng ktang, leh ana\n hlăm klei mblah ngă si be\ ngă dưi mnah le\ lu êdeh phiơr mơ\ng phung roh; mnah lu êdeh phiơr phung roh s’năn dưi mtlaih êngiê Điện Biên Phủ. Dưi bi mtuôm ho\ng Awa Hồ jing hơ\k m’ak êdi. Leh Awa mtă mtăn, s’năn asei mlei kâo c\o\ng [ua\n rơ\ng pô bi kdơ\ng mblah jho\ng ktang, bi rai  lu êdeh phiơr phung roh”.

Phạm Hùng Anh duah hrui m[^n mâo giăm 1 êbâo po\k rup Awa.

            Hluê ngă asa\p mtô mơ\ng awa Hồ, hlăm klei bi mblah Địên Biên Phủ, Trung đoàn mnah Knong 367, anôk bruă phu\n mơ\ng êpul kriê mgang wa\l adiê, mnah le\ 52 boh êdeh phiơr, đru mguôp mblah bi mjing klei dưi h[uê ênuk “ kdrưh k’ang jih 5  kr^ng lăn, mgei tar boh lăn”.

            Phạm Hùng Anh, 85 thu\n ti alu\ Tân Quý, să Vụ Bổn, kdriêk Krông Pa], ]ar Daklak, mbhă mbhai mâo 3 bliư\ bi mtuôm ho\ng Awa Hồ. Gưl tal êlâo ako\ thu\n 1958, `u hluê êpul hđeh hriăm hră drông Awa Hồ nao ]ua\ c\hơn kơ Đang lo\ hma Đông Hiếu, Nghĩa Đàn, Nghệ An. Gưl tal 2, `u mb^t ho\ng công nhân Đang lo\ hma Thành Tô ( Hải Phòng) drông Awa ti ta] êdeh phiơr Cát Bi w^t ]ua\ c\hưn kơ  Sang êa drao Việt – Tiệp thu\n 1962. Leh ana\n knhal jih thu\n 1963, leh `u mb^t ho\ng êpul bruă mtio\ hriê kơ kwar Dhu\ng kdơ\ng mblah bi k[^n ti Hoà Bình, s’năn kdjăt `hăr Awa Hồ hriê ]ua\ c\hưn, mtru\t mđ^ ai tiê. Hlăm jih 3 bliư\ bi tuôm ho\ng khua g^t gai, klei nga\ kơ `u dôk hdơr êdi ana\n jing klei amâo thâo duah ngă mkhu mkhua, je\ giăm su\k suôr mse\ si mnuih hlăm go\ êsei. Kyua ana\n, 40 thu\n êgao, grăp thu\n `u ăt mko\ mjing klei bi hdơr hruê Awa djiê hlăm hruê 3/9, leh ana\n giăm anei jing hruê 2/9. Phạm Hùng Anh, mgei ai tiê lac\:“ 3 bliư\ bi tuôm ho\ng Awa Hồ jing klei kdưh pro\ng pr^n mơ\ng kâo. W^t dlăng klei hd^p mơ\ng Awa jing 1 ]ô khua g^t gai mơ\ng djuê ana [ia\ amâo duah ngă mkhu mkhua, ai tiê khăp ]ia\ng amâo thâo lo\ pia ôh. Awa dôk blu\ hrăm ho\ng mnuih nga\ brua\ Đang lo\ hma Đông Hiếu, leh ana\n Awa mui` klei mui` hgu\m mguôp,ộak j^n mtam amâo dưi thâo lo\ yăl dliê jih ôh. Adiê hlơr đei, hlăm lam Awa h’ô ao êpih, ao ti êngao Awa toh he\. 1 ]ô khua g^t gai mơ\ng djuê ana mse\ si 1 ]ô mnuih [uôn sang ngă lo\ hma aguah tlam ana\n. Gru rup ana\n jiă kma hlăm ako\ dlô hmei. Mnuih [uôn sang ngă lo\ hma ]u\t jep ksu, [ia\ mâo 4 arua\t klei, bi Awa dê ]u\t jep ksu kno\ng mâo 2 arua\t klei đui]. {uh mgei ai tiê êdi lah amâo lo\ thâo pia ôh”.

            Grăp ]ô mnuih leh gưl bi tuôm ho\ng Awa Hồ mâo lu klei yăl dliê kơ klei amâo mâo thâo duah ngă mkhua mkhua, je\ giăm su\k suôr mơ\ng 1 ]ô khua g^t gai ala ]ar ho\ng mnuih [uôn sang ngă lo\ hma, ho\ng mnuih nga\ brua\, ho\ng l ^ng khan … Klei su\k suôr je\ gia\m ana\n bi mđ^ leh ai ktang ]ia\ng digơ\  ga\n hgao klei dleh dlan, kpưn đ^ hlăm klei bi kdơ\ng mblah, ngă bruă duh mkra, mko\ mjing klei hd^p mda [rư\ hruê [rư\ trei mđao yâo m’ak h^n./.

                                           H’Nga pô ]ih hlo\ng ra\k.